aktualny numer

Studia Prawa Prywatnego

nr 2/2026

Wynagrodzenie szkody niemajątkowej w odpowiedzialności kontraktowej - uwagi de lege ferenda

Ewa Bagińska
Abstrakt

Artykuł jest głosem w dyskusji nt. przyszłej regulacji zakresu odpowiedzialności cywilnej dłużnika z tytułu naruszenia zobowiązania. Autorka stawia pytania o kształt nowej regulacji w świetle projektowanej Księgi o zobowiązaniach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego (2015) i analizuje podstawowe wybory regulacyjne. Na podstawie przeglądu orzecznictwa polskiego i zagranicznego dot. różnych kategorii umów stawia tezę, że koncepcja ogólnej regulacji roszczenia o wynagrodzenie szkody niemajątkowej ex contractu, której osią jest cel gospodarczy umowy znany stronom, jest trafna i dostatecznie elastyczna, a zarazem pozostawia sądom wystarczającą swobodę w poszukiwaniu słusznego rozstrzygnięcia ad casum. Chociaż projekt z 2015 r. stanął na gruncie wyraźnej podstawy normatywnej dla zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową, to jego zaletą jest, że nie wprowadził ograniczeń w postaci przesłanki określonego stopnia winy. Takie ograniczenie nie ma istotnego znaczenia praktycznego, jeżeli przyjmiemy ogólną regułę dopuszczającą kompensację szkody niemajątkowej ex contractu zawsze, gdy cel umowy (właściwość stosunku zobowiązaniowego) zmierza głównie lub wyłącznie do zaspokojenia interesu niemajątkowego. Przesłanka winy mogłaby służyć utrzymaniu odpowiedzialności w rozsądnych granicach w przypadku umów, które zmierzają głównie do zaspokojenia interesu majątkowego. Autorka argumentuje na rzecz budowy wysokiego standardu ochrony wierzyciela w przyszłym kodeksie.

Słowa kluczowe
szkoda niemajątkowa, odszkodowanie za naruszenie zobowiązania, sankcje kontraktowe
Bibliografia
E. Bagińska, O granicach kompensacji szkody niemajątkowej w przyszłym Kodeksie cywilnym (uwagi na tle prac Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego), PiP 2021, Nr 3;
E. Bagińska, Prawo deliktów w przyszłym kodeksie cywilnym (propozycje założeń), PiP 2019, Nr 10;
H. Beale, B. Fauvarque-Cosson, J. Rutgers, D. Tallon, S. Vogenauer, Cases, materials and text on contract law, Oxford-Portland 2010;
W. Borysiak, Zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową w ramach odpowiedzialności ex contractu (perspektywa prawnoporównawcza), Raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2023, http://iws.gov.pl/analizy-i-raporty/raporty/, dostęp: 8.5.2026 r.;
C. Börklüce, Big Data misuse and European contract law, ERCL 2024, Nr 4;
B. Gnela, Odszkodowanie za szkodę niemajątkową zamiast zadośćuczynienia za krzywdę związaną z naruszeniem umowy o imprezę turystyczną, w: W poszukiwaniu dobrego prawa, t. 2. Perspektywa prywatnoprawna. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Steca (red. nauk. K. Małysa-Sulińska, M. Spyra, A. Szumański), Warszawa 2022;
C. González Beilfuss, Agreements in European family law - the findings, theoretical assessments and proposals of the Commission on European Family Law (CEFL), ERCL 2022, Nr 18(2);
M. Jagielska, Treści cyfrowe jako przedmiot stosunków cywilnoprawnych, w: Odpowiedzialność deliktowa (red. K. Szczepanowska-Kozłowska), Warszawa 2024;
J. Jastrzębski, Glosa do wyr. SN z 17.12.2004 r., II CK 300/04, PS 2006, Nr 9;
M. Kaliński, Szkoda na mieniu i jej naprawienie, Warszawa 2014;
Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego przyjęty w 2015 r. z komentarzem członków zespołu problemowego KKPC, Warszawa 2017, http://www.projektkc.uj.edu.pl/index.php/projekty, dostęp: 2.4.2026 r.;
H. Koziol, Comparative report, w: Digest of European Tort Law, Vol. 2. Essential Cases on Damage (eds. B. Winiger, H. Koziol, B.A. Koch, R. Zimmermann), Berlin 2011;
K. Kryla-Cudna, Optymalny model kompensacji szkody niemajątkowej w kontraktowym reżimie odpowiedzialności odszkodowawczej, w: taż, Zadośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową powstałą wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, Legalis 2018;
K. Kryla-Cudna, Zadośćuczynienie pieniężne za szkodę niemajątkową powstałą wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, Warszawa 2018;
B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Zasada pełnego odszkodowania (mity i rzeczywistość), w: Rozprawy prawnicze. Księga pamiątkowa Profesora Maksymiliana Pazdana (red. L. Ogiegło, W. Popiołek, M. Szpunar), Kraków 2005;
P. Machnikowski, O potrzebie zmiany przepisów normujących przedawnienie roszczeń, PiP 2018, Nr 6;
P. Machnikowski, Swoboda umów według art. 3531 KC. Konstrukcja prawna, Warszawa 2005;
M. Martin-Casals, J. Ribot, Spain, w: Digest of European tort law (eds. B. Winiger, H. Koziol, B.A. Koch, R. Zimmermann), Vol. II. Essential Cases on Damage, Berlin 2011;
E. Navaretta, E. Bargelli, Italy, w: European tort law 2008 (eds. H. Koziol, B. Steininger), seria: Tort and Insurance Law Yearbook, Wien-New York 2009;
M. Nesterowicz, Odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa. (Uwagi de lege ferenda i o stosowaniu prawa), PiP 1999, Nr 1;
T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania, Warszawa 1982;
V.V. Palmer, Conclusions, w: The recovery of non-pecuniary loss in European contract law (ed. V.V. Palmer), Cambridge 2015;
A. Phang, Subjectivity, objectivity and policy - contractual damages in the house of lords, JBL 1996;
J. Pisuliński, w: Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz (red. M. Pecyna), Warszawa 2025;
A. Pyrzyńska, O właściwe rozumienie szkody niemajątkowej, w: Odpowiedzialność deliktowa (red. K. Szczepanowska-­ -Kozłowska), Warszawa 2024;
Z. Radwański, Wykładnia oświadczeń woli składanych indywidualnym adresatom, Ossolineum 1992;
J. Rezler, Naprawienie szkody wynikłej ze spowodowania uszczerbku na ciele i zdrowiu (według prawa cywilnego), Warszawa 1968;
W. Robaczyński, P. Księżak, Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jako czyn niedowolny, w: Czyny niedozwolone w prawie polskim i prawie porównawczym. Materiały IV Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów - Toruń 24-25 czerwca 2011 r. (red. M. Nesterowicz), Warszawa 2012;
M. Safjan, Naprawienie krzywdy niemajątkowej w ramach odpowiedzialności ex contractu, w: Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara (red. M. Pyziak-Szafnicka), Kraków 2004;
A. Stelmachowski, Recenzja książki J. Rezlera pt. Naprawienie szkody wynikłej ze spowodowania uszczerbku na ciele lub zdrowiu (według prawa cywilnego), NP 1969, Nr 11-12;
A. Szpunar, Ustalenie odszkodowania według przepisów kodeksu cywilnego, NP 1965, Nr 4;
E. Traple, Nadużycie instytucji ochrony dóbr osobistych w praktyce orzeczniczej sądów polskich, w: Aksjologia prawa cywilnego i cywilnoprawna ochrona dóbr (red. J. Pisuliński, J. Zawadzka), Warszawa 2020;
R. Trzaskowski, Granice swobody kształtowania treści i celu umów obligacyjnych, Kraków 2005;
R. Trzaskowski, Zadośćuczynienie za krzywdę związaną z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania, PS 2006, Nr 5;
G. Viney, P. Jourdain, Les conditions de la responsabilité. Traité de droit civil (dir. J. Ghestin), LGDJ 2006.