aktualny numer
Monitor Prawniczy
nr 5/2026
Od procesu o ustalenie płci do postępowania o zmianę oznaczenia płci. Uwagi na tle prawa i orzecznictwa włoskiego
DOI: 10.32027/MOP.26.5.6
Autorka jest adiunktem na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku
Autorka jest prof. UWr na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu we Wrocławiu
Abstrakt
Publikacja przedstawia nowy model zmiany oznaczenia płci w związku z podjęciem w pełnym składzie uchwały Sądu Najwyższego z 4.3.2025 r. (III CZP 6/24). Uchwała ta odchodzi od wcześniejszej reguły, że występowanie transpłciowości nie daje podstawy do sprostowania w akcie urodzenia wpisu określającego płeć (uchwała SN z 22.6.1989 r., III CZP 37/89). Tym samym otwiera możliwość zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia na wniosek osoby zainteresowanej ze skutkiem ex nunc - czyli od momentu uprawomocnienia się orzeczenia. Podstawę stanowi art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego, stosowany per analogiam. W ten sposób, dotychczas ukształtowany model sądowy oparty o nieadekwatne do tego typu spraw sporne postępowanie procesowe (art. 189 KPC), został zastąpiony modelem sądowym nieprocesowym, w którym osoba zainteresowana zamiast pozwu składa wniosek i nie ma obowiązku pozywania własnych rodziców. Jednocześnie osoba transpłciowa pozostająca w związku małżeńskim musi się liczyć z możliwością nieuwzględnienia wniosku, jeśli pozostaje w związku małżeńskim. W związku z tym orzeczniczy model włoski, choć także zakłada konieczność zbadania trwałości „przemiany” osób transpłciowych uznaje się za bardziej liberalny, przede wszystkim dlatego, że nie wyklucza pozytywnego rozpoznania wniosku osób pozostających w związkach małżeńskich. Wpływ jednak na to ma zmiana paradygmatów włoskiego prawa, w szczególności w zakresie dopuszczenia istnienia związków jednopłciowych.
Słowa kluczowe
uzgodnienie płci, problemy prawne transpłciowości, tryb procesowy i nieprocesowy postępowania przed sądem, sprostowanie aktu urodzenia
Bibliografia
M. Boratyńska, Ustawa o uzgodnieniu płci a przygody transseksualistów w próżni legislacyjnej, PiM PiM Nr 3/2015; U. Drozdowska, A. Wnukiewicz-Kozłowska, Zmiana płci [w:] System Prawa Medycznego. T. 2. Szczególne świadczenia zdrowotne, pod red. L. Boska, A. Wnukiewicz-Kozłowskiej, Warszawa 2018; T. Gazzolo, Idenita di genere. La construzione della giurisprudenza di merito, Rivista critica dell diritto privato, Dicembre/2023, vol. XLI; E. Holewińska-Łapińska, Sądowa zmiana płci. Analiza orzecznictwa z lat 1991-2008 [w:] Studia i Analizy Sądu Najwyższego 2010, t. 4, pod red. K. Ślebzaka; J. Ignatowicz, Glosa do uchw. SN z 22.09.1995 r., III CZP 118/95, OSP Nr 4/1996, poz. 78; A. Jaunait, Genèses du droit de l’identité de genre. Approches et configurations contemporaines, Droit et société 2020; A. Lo Giudice, Dal sesso al genere. Sulla possibilità di una concezione dei diritti della personalità come diritti ad essere se stessi, „Rivista delle questioni di filosofia del diritto” Nr 1/2021; M. Milone, Il paradosso dell’identità sessuale: dalla tutela discriminatoria alla cura dell’endometriosi Rivista critica dell diritto privato, Giugno/2025, vol. XLII; K. Pietrzykowski, Komentarz do artykułu 1 [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2025, Legalis; K. Pietrzykowski, Sądowa zmiana płci w orzecznictwie Sądu Najwyższego [w:] Wina i kara. Księga Pamięci Genowefy Rejman, pod red. M. Płatek, „Studia Iuridica” 2012, t. XL; M. Safjan, Glosa do postanowienia SN z 22.03.1991 r., III CRN 28/91, Glosa do postanowienia SN z 22.03.1991 r, III CRN 28/91, PS Nr 2/1993; K. Ślaski, Postępowanie w sprawie żądania zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia - glosa do uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 r., sygn. III CZP 6/24 oraz ustnych motywów rozstrzygnięcia, PPM Nr 12/2025; A. Śledzińska-Simon, Prawna sytuacja osób transpłciowych w Polsce [w:] Sytuacja prawna osób transpłciowych w Polsce - raport z badań i propozycje zmian, pod red. W. Dynarskiego, K. Śmiszka, Warszawa 2013; M. Szeroczyńska, „Dzieci powstaną przeciw rodzicom” - glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2013 r. w sprawie I CSK 146/13 [„Children will rise up against parents” - a gloss on the Supreme Court ruling of 6 December 2013, in case I CSK 146/13], Prawa człowieka w orzecznictwie sądów polskich, http://prawaczlowieka.edu.pl/index.php?dok=301377d6f91551c76bdeceb505896fd2d31b918e-d3; S. Zorzetto, Sfera costituzionalistica e vita umana, Neapol 2022.
