Monitor Prawniczy
nr 9/2025
Dobra osobiste w prawie polskim - fakty i mity. Stan de lege lata i de lege ferenda
DOI: 10.32027/MOP.25.9.2
Autorka jest sędzią Sądu Okręgowego w Warszawie w stanie spoczynku, dr prawa, mgr resocjalizacji społecznie niedostosowanych; specjalizuje się w prawie rodzinnym i cywilnym
Abstrakt
W polskim systemie prawnym od wieków funkcjonuje instytucja dobra osobistego, sięgająca swoją genezą prawa rzymskiego i lex duodecim tabularum. Dobra osobiste towarzyszyły nam w wiekach średnich, odrodzeniu, oświeceniu, w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., w latach dwudziestolecia międzywojennego, w czasach PRL-u, po odzyskaniu niepodległości w 1989 r. i obecnie. Dobra osobiste znajdują swój wymiar w ustawodawstwie, w piśmiennictwie prawniczym, w orzecznictwie SN i sądów powszechnych, w życiu publicznym, ale przede wszystkim w życiu zwykłych obywateli. Na co dzień mierzą się oni z problematyką naruszania ich dóbr osobistych, nierzadko walcząc o ochronę na salach rozpraw, często jednak bezskutecznie. Nie mają bowiem podstawowego atutu walki o te prawa. Nie mogą skutecznie powołać żadnego przepisu prawa, który stanowiłby ustawową definicję tego dobra. Zdaniem autorki, dobro osobiste to stan umysłu, mający dla człowieka wymierną wartość w określonej sferze życia. Artykuł zawiera stosowne propozycje zmian legislacyjnych.
Słowa kluczowe
geneza, rozwój instytucji, ochrona, dobro osobiste, główszczyzna, nawiązka, odszkodowanie, zadośćuczynienie, rozbiory, unifikacja prawa, dekret, kodeks, ustawa, Konstytucja, piśmiennictwo, orzecznictwo, sądownictwo, definicja, Komisja Kodyfikacyjna
Bibliografia
T. Bińczycka-Majewska, Glosa do wyroku SN z 6.12.1972 r., II CR 370/72, „Nowe Prawo” Nr 10/1974; M. Buczma-Czapliński, Poradnik Prawniczy. Zbiór ustaw i wzorów pism w sprawach administracyjnych, karnych, cywilnych, wojskowych, szkolnych, pracy, opieki społecznej i T.P., Lwów-Warszawa-Poznań, Biblioteka Prawnicza pod red. M. Danyluka, nakład szósty, z przedmową autora, sporządzoną we Lwowie: sierpień-listopad 1935 r.; S. Grzybowski, Ochrona dóbr osobistych według przepisów ogólnych prawa cywilnego, Warszawa 1957, s. 78; podaję za: J. Bieranowski, Pojęcie oraz typy dóbr osobistych w świetle prawa polskiego, „Kortowski Przegląd Prawniczy” Nr 2/2024, s. 7; Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii: K. Osajda, red. tomu: W. Borysiak, Warszawa 2024, Legalis, kom. do art. 23, teza 18; Konstytucje w Polsce: 1791-1990, wybór i oprac. T. Kołodziejczyk i M. Pomianowska, Warszawa 1990; M. Kępiński [w:] Prawo handlowe, pod red. A. Kocha, J. Napierały, Kraków 2002; A. Kubiak-Cyrul, Dobra osobiste osób prawnych, Kraków 2005; I. Lewandowska-Malec, Dobra osobiste, Warszawa 2017; P. Machnikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2017; J. Markiewicz, Kształtowanie się polskiego systemu prawa sądowego i jego twórcy w okresie międzywojennym 1919-1939 (Wybrane zagadnienia), Katedra Prawa Sądowego Polski na Tle Powszechnym, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Wydział Zamiejscowy Nauk Prawnych i Ekonomicznych, Tomaszów Lubelski, Teka Kom. Praw. - OL PAN, 2010, s. 114-115; K. Opałek, J. Wróblewski, Zagadnienia teorii prawa, Warszawa 1969; J. Panowicz-Lipska [w:] Kodeks cywilny. T. 1. Komentarz do art. 1-44911, pod red. M. Gutowskiego, Warszawa 2016; M. Pazdan, Dobra osobiste i ich ochrona [w:] System Prawa Prywatnego. T. 1. Prawo cywilne - część ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2012; M. Pazdan [w:] System Prawa Prywatnego. T. 1. Część ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2007; S. Przewoźnik, Zupełność systemu prawa. Analogia legis jako metoda uzupełniania luk w prawie, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” Nr 1(30)/2022, s. 74, https://sp.ka.edu.pl/numery/2022-1/studia-prawnicze-rim-2022-1-przewoznik.pdf; Z. Radwański, Koncepcja praw podmiotowych osobistych, RPEiS Nr 2/1988; A. Rzeczkowski, Recepcja Prawa Francuskiego w Księstwie Warszawskim, „Kortowski Przegląd Prawniczy” - kwartalnik Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Nr 2/2018; M. Safjan, Naprawienie krzywdy niemajątkowej w ramach odpowiedzialności ex contractu [w:] Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, Kraków 2004; M. Safjan, Refleksje wokół konstytucyjnych uwarunkowań rozwoju ochrony dóbr osobistych, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” Nr 1/2002; A. Szpunar, Glosa do wyroku SN z 19.10.2000 r., III CKN 866/98, OSP Nr 5/2001, poz. 72; M. Wild, Wykonanie zobowiązania a ochrona dóbr osobistych w prawie cywilnym (na przykładzie roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę wyrządzoną ex contractu), Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2009, https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/08/M-Wild-Wykonanie-zobowi%C4%85zania-a-ochrona-d%C3%B3br-osobistych-IWS-ost.pdf; Z. Ziembiński, Podstawowe problemy prawoznawstwa, Warszawa 1980.
