Monitor Prawniczy
no. 9/2025
Personal rights in Polish law - facts and myths. De lege lata and de lege ferenda situation
DOI: 10.32027/MOP.25.9.2
Autorka jest sędzią Sądu Okręgowego w Warszawie w stanie spoczynku, dr prawa, mgr resocjalizacji społecznie niedostosowanych; specjalizuje się w prawie rodzinnym i cywilnym
Abstract
The institution of personal rights has been functioning in the Polish legal system for centuries, its roots dating back to Roman law and lex duodecim tabularum. Personal rights have been with us in the Middle Ages, the Renaissance, the Enlightenment, during the partitions, after regaining independence in 1918, in the interwar period, during the times of the Polish People’s Republic, after regaining independence in 1989, as well as today. Personal rights are present in legislation, in legal literature, in the jurisprudence of the Supreme Court and common courts, in public life, but above all in the lives of ordinary citizens. On a daily basis, they face the issue of violation of their personal rights, often fighting for protection in courtrooms, though often to no avail. They do not have the elementary trump card in fighting for these rights. They are unable effectively to invoke any provision of law that would constitute a statutory definition of these rights. According to the author, personal rights constitute a state of mind that has a commensurate value for a person in a given sphere of life. The article puts forward certain proposals for legislative changes.
Keywords
origins, development of institutions, protection, personal rights, wergild, indemnity, compensation, recompense, partitions, unification of law, decree, code, act, Constitution, literature, jurisprudence, judicature, definition, Codification Commission
Literature
T. Bińczycka-Majewska, Glosa do wyroku SN z 6.12.1972 r., II CR 370/72, „Nowe Prawo” Nr 10/1974; M. Buczma-Czapliński, Poradnik Prawniczy. Zbiór ustaw i wzorów pism w sprawach administracyjnych, karnych, cywilnych, wojskowych, szkolnych, pracy, opieki społecznej i T.P., Lwów-Warszawa-Poznań, Biblioteka Prawnicza pod red. M. Danyluka, nakład szósty, z przedmową autora, sporządzoną we Lwowie: sierpień-listopad 1935 r.; S. Grzybowski, Ochrona dóbr osobistych według przepisów ogólnych prawa cywilnego, Warszawa 1957, s. 78; podaję za: J. Bieranowski, Pojęcie oraz typy dóbr osobistych w świetle prawa polskiego, „Kortowski Przegląd Prawniczy” Nr 2/2024, s. 7; Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii: K. Osajda, red. tomu: W. Borysiak, Warszawa 2024, Legalis, kom. do art. 23, teza 18; Konstytucje w Polsce: 1791-1990, wybór i oprac. T. Kołodziejczyk i M. Pomianowska, Warszawa 1990; M. Kępiński [w:] Prawo handlowe, pod red. A. Kocha, J. Napierały, Kraków 2002; A. Kubiak-Cyrul, Dobra osobiste osób prawnych, Kraków 2005; I. Lewandowska-Malec, Dobra osobiste, Warszawa 2017; P. Machnikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2017; J. Markiewicz, Kształtowanie się polskiego systemu prawa sądowego i jego twórcy w okresie międzywojennym 1919-1939 (Wybrane zagadnienia), Katedra Prawa Sądowego Polski na Tle Powszechnym, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Wydział Zamiejscowy Nauk Prawnych i Ekonomicznych, Tomaszów Lubelski, Teka Kom. Praw. - OL PAN, 2010, s. 114-115; K. Opałek, J. Wróblewski, Zagadnienia teorii prawa, Warszawa 1969; J. Panowicz-Lipska [w:] Kodeks cywilny. T. 1. Komentarz do art. 1-44911, pod red. M. Gutowskiego, Warszawa 2016; M. Pazdan, Dobra osobiste i ich ochrona [w:] System Prawa Prywatnego. T. 1. Prawo cywilne - część ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2012; M. Pazdan [w:] System Prawa Prywatnego. T. 1. Część ogólna, pod red. M. Safjana, Warszawa 2007; S. Przewoźnik, Zupełność systemu prawa. Analogia legis jako metoda uzupełniania luk w prawie, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” Nr 1(30)/2022, s. 74, https://sp.ka.edu.pl/numery/2022-1/studia-prawnicze-rim-2022-1-przewoznik.pdf; Z. Radwański, Koncepcja praw podmiotowych osobistych, RPEiS Nr 2/1988; A. Rzeczkowski, Recepcja Prawa Francuskiego w Księstwie Warszawskim, „Kortowski Przegląd Prawniczy” - kwartalnik Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, Nr 2/2018; M. Safjan, Naprawienie krzywdy niemajątkowej w ramach odpowiedzialności ex contractu [w:] Odpowiedzialność cywilna. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Adama Szpunara, Kraków 2004; M. Safjan, Refleksje wokół konstytucyjnych uwarunkowań rozwoju ochrony dóbr osobistych, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” Nr 1/2002; A. Szpunar, Glosa do wyroku SN z 19.10.2000 r., III CKN 866/98, OSP Nr 5/2001, poz. 72; M. Wild, Wykonanie zobowiązania a ochrona dóbr osobistych w prawie cywilnym (na przykładzie roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę wyrządzoną ex contractu), Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2009, https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/08/M-Wild-Wykonanie-zobowi%C4%85zania-a-ochrona-d%C3%B3br-osobistych-IWS-ost.pdf; Z. Ziembiński, Podstawowe problemy prawoznawstwa, Warszawa 1980.
