Monitor Prawniczy

no. 9/2024

E-hearing in civil proceedings - standardisation or destabilisation? Decalogue of changes to Art. 151 of the Code of Civil Procedure introduced by the 2024 amendment

DOI: 10.32027/MOP.24.9.1
Aleksandra Fruk
dr, LL.M. Autorka jest adiunktem w Instytucie Prawa Cywilnego, Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz adwokatem
Abstract

With the 2024 amendment, the legislator introduced revolutionary changes to Art. 151 of the Code of Civil Procedure relating to remote sittings. These modifications are based on experience gained from the application of Art. 15zzs1 the COVID-19 Act regulating the institution of e-hearing in times of the pandemic. The provisions of the COVID-19 Act were very concise - their application therefore resulted in a significant confusion - both theoretical and practical. This arouses a question whether, as a result of the revised amendments to Art. 151 of the Code of Civil Procedure, these issues can be eliminated.
The article discusses a kind of decalogue - ten most significant (in the author’s opinion) changes introduced to the regulations of Art. 151 of the Code of Civil Procedure by the 2024 amendment. The analysis of the discussed modifications has been aimed at verifying whether they lead to a highly desirable standardisation of the institution of e-hearing, or as a consequence of the application of new regulations a highly undesirable destabilizing effect will still persist in this respect. All this made it possible to formulate de lege lata conclusions regarding the theoretical interpretation and practical application of the analysed regulation, as well as (if necessary) adequate de lege ferenda conclusions.

Keywords
e-hearing, remote hearing, online hearing, remote court sitting
Literature
A. Begier, R. Cebula, Ł. Małecki-Tepicht, M. Plaskacz, A. Wypych-Knieć, U. Żółtak, Obietnice a rzeczywistość - statystyki sądów rejonowych po pięciu latach „reform” (2015-2020), Warszawa 2021; A. Begier, A. Wypych-Knieć, Ł. Małecki-Tepicht, Sądownictwo w czasie COVID-19 - raport z badania oceny wpływu pandemii COVID-19 na wymiar sprawiedliwości w Polsce, Warszawa 2021; M. Biała, Rozprawy zdalne w postępowaniu cywilnym, Lex/el 2021; M. Biała [w:] M. Biała, K. Klimas, Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym [w:] E-sąd. E-doręczenia, rozprawy zdalne, systemy teleinformatyczne w sądownictwie. Komentarz praktyczny, J. Gołaczyński, A. Zalesińska (red.), Warszawa 2024; A. Budniak-Rogala, Przeprowadzenie dowodu za pomocą środków porozumiewania się na odległość na zasadzie art. 235 § 2 KPC a realizacja zasady bezpośredniości: uwagi w kontekście nowelizacji KPC z 10.07.2015 r., część 2, PME Nr 3/2017; M. Dziurda, Postępowanie dowodowe na rozprawie zdalnej w postępowaniu cywilnym, Lex 2024; M. Dziurda, Rozprawy zdalne po nowelizacji KPC, Lex/el 2023; K. Flaga-Gieruszyńska [w:] A. Zieliński, K. Flaga-Gieruszyńska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Legalis 2024; A. Fruk [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Legalis 2024; A. Fruk, J. May, Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym - geneza, standardy i perspektywy (cz. I - Zagadnienia ogólne), „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” Nr 2/2023; A. Fruk, J. May, Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym - geneza, standardy i perspektywy (cz. II - Posiedzenie zdalne na gruncie tzw. ustawy covidowej), „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” Nr 1/2024 (artykuł w druku); K. Gajda-Roszczynialska, Przebudowa wymiaru sprawiedliwości w czasach pandemii COVID-19 ze szczególnym uwzględnieniem postępowania cywilnego, PPC Nr 1/2022; J. Gąsiorowski, Ograniczenia, możliwości i funkcjonowanie sądownictwa powszechnego i stałych sądów polubownych w sprawach cywilnych podczas trwania epidemii w Polsce, ADR Nr 2/2020; I. Gil, Zmiany KPC wprowadzone ustawą z 7.07.2023 r. [ZmKPCU23(2)], MoP Nr 3/2024, dodatek; J. Gołaczyński, Informatyzacja postępowania cywilnego. Od odrębności do modelu podstawowego, „Gdańskie Studia Prawnicze” Nr 5/2022; J. Gołaczyński, Wprowadzenie [w:] Postępowanie cywilne w czasie pandemii, J. Gołaczyński (red.), Warszawa 2022; J. Gołaczyński, M. Dymitruk, Rozprawa zdalna i doręczenia elektroniczne w dobie pandemii COVID-19 po wejściu w życie nowelizacji z 28.05.2021 r., MoP Nr 13/2021; J. Gołaczyński, S. Kotecka-Kral, Elektronizacja pism procesowych, doręczeń i posiedzeń jawnych w postępowaniu cywilnym w okresie pandemii COVID-19, PPC Nr 4/2020; J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Kierunki informatyzacji postępowania cywilnego po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 4.07.2019 r., MoP Nr 7/2020; J. Gołaczyński, A. Zalesińska, Nowe technologie w sądach na przykładzie wideokonferencji i składania pism procesowych i doręczeń elektronicznych w dobie pandemii COVID-19, MoP Nr 12/2020; Ł. Goździaszek, Normy informatyczne w prawie postępowania cywilnego, PS Nr 2/2017; J. Grela, Czynności procesowe. Posiedzenie sądowe [w:] System Postępowania Cywilnego, A. Góra-Błaszczykowska (red.), Postępowanie przed sądem pierwszej instancji w procesie cywilnym. Czynności i przebieg postępowania. Tom 3B, K. Flaga-Gieruszyńska, P. Osowy (red.), Warszawa 2024; K. Jasińska, E-rozprawa w postępowaniu cywilnym a prawo do sądu i możliwość obrony swych praw, „Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały” Nr 2/2021; I. Kaczorowska-Kossowska, Czy szpital psychiatryczny ma obowiązek organizowania wideokonferencji z sądem?, Lex 2021; K. Klimas, Posiedzenie zdalne według art. 15zzs1 KoronawirusU [w:] Postępowanie cywilne w czasie pandemii, J. Gołaczyński (red.), Warszawa 2022; K. Klimas [w:] M. Biała, K. Klimas, Posiedzenie zdalne w postępowaniu cywilnym, [w:] E-sąd. E-doręczenia, rozprawy zdalne, systemy teleinformatyczne w sądownictwie. Komentarz praktyczny, J. Gołaczyński, A. Zalesińska (red.), Warszawa 2024; M. Koralewski, Zmiany w postępowaniach sądowych w związku z epidemią COVID-19, Lex/el 2021; A. Kościółek, Jawność posiedzeń sądowych w postępowaniu cywilnym w dobie pandemii COVID-19, PS Nr 5/2021; A. Kościółek, A. Arkuszewska, Zdalne posiedzenia sądowe - ewolucja czy rewolucja? [w:] Prawo Nowych Technologii: księga z okazji jubileuszu 20-lecia działalności Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej i Studenckiego Koła Naukowego - Blok Prawa Komputerowego, J. Gołaczyński (red.), Warszawa 2022; M. Krakowiak, Rozprawa elektroniczna w polskim postępowaniu cywilnym [w:] Rozstrzyganie spraw cywilnych. Aktualne wyzwania i perspektywy, M. Białecki, S. Kotas-Turoboyska, F. Manikowski, J. Słyk, E. Szczepanowska (red.), Warszawa 2022; J. Litowski, Ograniczenie jawności postępowania cywilnego z uwagi na stan epidemii wywołany wirusem COVID-19, MoP Nr 2/2021; J. Litowski, Zakres zmian art. 15zzs1 ustawy z 2.03.2020 r. - uwagi na tle stanu prawnego obowiązującego od 3.07.2021 r., MoP Nr 2/2022; L. Łuczak-Noworolnik, A. Żebrowska, Przeprowadzenie rozprawy i postępowania dowodowego drogą elektroniczną - założenia, cele, przyjęte rozwiązania, PPC Nr 3/2018; A. Machnikowska, Zasada jawności w postępowaniu procesowym - modernizacja czy marginalizacja? Wybrane zagadnienia, PPC Nr 1/2022; A. Malmuk-Cieplak, A. Torbus, Ocena efektywności postępowania sądowego w nowych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego na podstawie badań ankietowych [w:] Praktyka wobec nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego. Kontynuacja zmian, M. Dziurda, T. Zembrzuski (red.), Warszawa 2021; K. Markiewicz, Rola sądów w przestrzeganiu prawa do rzetelnego procesu w postpandemicznej rzeczywistości, „Iustitia” Nr 2-3/2022; K. Markiewicz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. I. Art. 1-45816, T. Szanciło (red.), Legalis 2023; A. Michór, Postępowanie cywilne w okresie pandemii COVID-19, PUG Nr 9/2021; P. Ostaszewski, E. Melaniuk, Kwerenda spraw ze skargi na przewlekłość, Warszawa 2019; B. Pilitowski, B. Kociołowicz-Wiśniewska, Raport Obywatelski Monitoring Sądów 2020, Toruń 2020; B. Pilitowski, R. Sitniewska, P. Sołowij, Raport Obywatelski Monitoring Sądów 2022, Toruń 2022; J. Płaziuk, Konieczność odstąpienia od przeprowadzenia posiedzenia zdalnego w przypadku wyznaczenia rozprawy lub posiedzenia jawnego w czasach COVID-19, PPC Nr 1/2022; A. Skorupka, E-rozprawa i zmiany w sposobie procedowania tarczy 3.0, Lex/el 2020; S. Staszak, Zmiany w postępowaniu cywilnym wprowadzone w związku ze stanem epidemii a zasada jawności postępowania [w:] Konstytucyjne aspekty procesu cywilnego, A. Orzeł-Jakubowska, T. Zembrzuski (red.), Warszawa 2023; M. Susz, Rozpoznawanie spraw w postępowaniu cywilnym na posiedzeniu niejawnym lub z wykorzystaniem środków technicznych umożliwiających przeprowadzenie posiedzenia zdalnego na odległość oraz skład sądu w obliczu pandemii COVID-19 - na przykładzie sądów apelacji rzeszowskiej, Prok. i Pr. Nr 4/2023; A. Szkarłat, E-rozprawa i posiedzenia niejawne w postępowaniu cywilnym w świetle przepisów Tarczy 3.0 - odpowiedzi na pytania, Lex 2020; D. Szutwe, Czy rozprawa zdalna narusza konstytucyjne prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy? Dylematy wokół organizacji cywilnych rozpraw zdalnych w polskim porządku prawnym [w:] Dylematy wokół prawa do sądu, J. Ciapała, R. Piszko, A. Pyrzyńska (red.), Warszawa 2022; M. Świder, Posiedzenie zdalne w trybie art. 15zzs1 KoronawirusU w kontekście prawa do rzetelnego procesu, MoP Nr 19/2022; M. Uliasz, Rozprawa zdalna w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 151 k.p.c.) [w:] Postępowanie cywilne w czasie pandemii, J. Gołaczyński (red.), Warszawa 2022; K. Warecka, Rozprawa on-line a prawo do rzetelnego procesu. Omówienie wyroku ETPC z dnia 2.12.2021 r., 36516/19 (Jallow), Lex/el 2021; M. Wdowiak, Zdalny udział strony w postępowaniu cywilnym [w:] Prawo a nowe technologie, „Młoda Palestra” Nr 2-3/2019; Ł. Wydra [w:] Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Komentarz, R. Szmid (red.), Legalis 2020; Ł. Zamojski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, P. Rylski (red.), cz. III, A. Olaś (red.), Legalis 2023; T. Zembrzuski, Ograniczenia jawności postępowania w sprawach cywilnych w dobie pandemii - potrzeba chwili czy trwałe rozwiązania, „Forum Prawnicze” Nr 3/2021.