Monitor Prawniczy

no. 10/2024

Shaping the scope of legal protection offered by notaries

DOI: 10.32027/MOP.24.10.3
Marcin Walasik
dr hab. prof. UAM. Autor jest profesorem uczelni w Zakładzie Postępowania Cywilnego WPiA UAM
Abstract

The article deals with the subject of shaping the scope of legal protection offered by notaries in connection with the need to undertake legislative work aimed at disburdening common courts. The main purpose of the discussion is to determine the limits of freedom that the legislator has in this respect in light of applicable legal, constitutional and EU regulations. For the needs of these findings, notarial actions have been systematized by the criterion of their legal nature and compared with the acts undertaken by common courts. On this basis, it has been found that the scope of notarial acts in terms of subject matter partly overlaps with the scope of acts fitting in the jurisdiction of common courts, and notarial acts are equivalent to administration of justice and may be executed in courts by court referendaries. Therefore, it has been assumed that in cases that are independently examined by court referendaries, it is in principle permissible for notaries to undertake actions as well. However, in cases the resolution of which lies under the scope of justice, notarial acts can be performed only if all the persons concerned voluntarily agree to obtain legal protection in proceedings before a notary public as a body which is not a court of justice. Extending the scope of legal protection offered by notaries to acts fitting in the jurisdiction of common courts is not limited by the position of the EU case law, which has not found the grounds for qualifying the activities of notaries as related to exercise of public authority.

Keywords
notarial acts, notary, notary public, legal protection, judicial protection, extrajudicial protection
Literature
M. Allerhand, Prawo o notarjacie, Lwów 1934; A.M. Arkuszewska, Referendarz sądowy w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2011; W. Berutowicz, J. Mokry, Organizacja ochrony prawnej w PRL, Warszawa 1987; G. Bieniek, W sprawie nowych uprawnień notariusza [w:] III Kongres notariuszy Rzeczypospolitej Polskiej. Referaty i opracowania, pod red. R. Sztyka, Warszawa-Kluczbork 2006; A. Bieranowski, Rozłączenie małżonków - rozważania na temat notarialnego rozwodu i separacji, „Rejent” Nr 2/2024; J. Biernat [w:] Prawo o notariacie. Komentarz, pod red. A.J. Szeredy, Warszawa 2022; J. Biernat, Złożenie wykazu inwentarza przed notariuszem [w:] Egzekucja z majątku spadkowego. Ograniczona i nieograniczona odpowiedzialność za długi spadkowe, pod red. M. Załuckiego, Warszawa 2016; G. Borkowski, Ochrona prawna w ujęciu doktrynalnym jako „zadanie” sądów powszechnych [w:] Sine ira et studio. Księga jubileuszowa dedykowana Sędziemu Jackowi Gudowskiemu, pod red. T. Erecińskiego, P. Grzegorczyka, K. Weitza, Warszawa 2016; W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2023; D. Celiński, Zmiany katalogu czynności notarialnych od unifikacji polskiego prawa notarialnego [w:] XX lat polskiego notariatu w Unii Europejskiej, pod red. P. Marquardt, Warszawa 2024; H. Drzewiecki, Zarys dziejów notariatu w Polsce, Warszawa 1927; A. Dzierżanowska, Europeizacja notariatu? [w:] Znad granicy ponad podziałami. Księga dedykowana Profesorowi Dieterowi Martiny, pod red. M. Krzymuskiego, M. Margońskiego, Warszawa 2014; E. Gapska, Czynności decyzyjne sądów w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010; P. Gil, Delegowanie funkcji orzeczniczych na podmioty spoza systemu wymiaru sprawiedliwości - konstytucyjne granice instytucji [w:] Konstytucjonalizacja postępowania cywilnego, pod red. Ł. Błaszczaka, Wrocław 2015; J. Glass, W. Natanson, Prawo o notarjacie, Warszawa 1934; M. Grochowski, Skutki braku zachowania formy szczególnej oświadczenia woli, Warszawa 2017; P. Grzegorczyk, K. Weitz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T. VI. Międzynarodowe postępowanie cywilne. Sąd polubowny (arbitrażowy), pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2017; P. Grzegorczyk, K. Weitz [w:] Konstytucja RP. T. I. Komentarz, pod red. M. Safjana, L. Boska, Warszawa 2016; S. Grzybowski, Notarjat a zakres działania sądów, „Przegląd Notarialny” Nr 3/1927; M. Iżykowski, Notarialne poświadczenie dziedziczenia jako rozstrzygnięcie sprawy cywilnej [w:] Proces cywilny. Nauka-Kodyfikacja-Praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, pod red. P. Grzegorczyka, K. Knoppka, M. Walasika, Warszawa 2012; M. Jabłoński, Notarialny nakaz zapłaty w świetle przepisów Konstytucji RP [w:] Notarialne tytuły egzekucyjne, pod red. A. Marciniaka, Warszawa 2017; W.L. Jaworski, Reforma notariatu, Kraków 1929; R. Kapkowski, Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia, PiP Nr 11/2009; B. Kordasiewicz [w:] System Prawa Prywatnego. T. 10. Prawo spadkowe, pod red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2015; A. Kościółek, Kompetencja referendarza sądowego do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu cywilnym w świetle konstytucyjnej zasady sądowego wymiaru sprawiedliwości, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” Nr 1/2021; J. Krajewski, Postępowanie nieprocesowe, Toruń 1973; M.Z. Król, Kilka uwag o prawie i wykładni notarialnej [w:] Lokalny a uniwersalny charakter interpretacji prawniczej, pod red. P. Kaczmarka, Wrocław 2009; M.Z. Król, Notariusz de lege ferenda, „Rejent” Nr 5/2006; P. Księżak, Charakter prawny aktu poświadczenia dziedziczenia [w:] Notarialne poświadczenie dziedziczenia, pod red. A. Marciniaka, Warszawa 2019; A. Laskowska-Hulisz, Zakres kognicji sądu spadku w postępowaniu o wydanie zaświadczenia wykonawcy testamentu [w:] Ochrona słabszej strony stosunku prawnego. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu, pod red. M. Boratyńskiej Warszawa 2016; M. Leśniak, Czynności notarialne w polskim prawie spółek, „Rejent” Nr 2/2024; A. Łazarska, Rzetelny proces cywilny, Warszawa 2012; D. Malec, Dzieje notariatu polskiego, Kraków 2007; M. Margoński, Europejskie poświadczenie spadkowe. Charakter i konstrukcja prawna, Warszawa 2022; K. Markiewicz [w:] System prawa procesowego cywilnego. T. IV, cz. 3. Postępowanie nieprocesowe. Postępowania z zakresu prawa spadkowego i pozostałe postępowania kodeksowe, pod red. P. Rylskiego, M. Walasika, Warszawa 2024; J. Misztal-Konecka, Kompetencje referendarza sądowego w cywilnym postępowaniu egzekucyjnym a wymierzanie sprawiedliwości, „Monitor Prawniczy” Nr 8/2017; A. Mrotek, Atypowe czynności notarialne, Toruń 2023; P. Mysiak [w:] System prawa procesowego cywilnego. T. IV, cz. 2. Postępowanie nieprocesowe. Postępowania w sprawach z zakresu prawa osobowego, rodzinnego i rzeczowego, pod red. P. Rylskiego, M. Walasika, Warszawa 2023; W. Natanson, Zarys prawa o notariacie, Warszawa 1953; V. Nekrošius, Matters of Cross-Border Implications and the Concept of Court in the Succession. Case under EU Regulation 650/2012, „Polski Proces Cywilny” Nr 2/2022; A. Niemirowski, Wykład notaryatu dziejowy i porównawczy. Część szczegółowa, Warszawa 1876; M. Nowocień [w:] Notariat. Czynności notarialne, pod red. A.J. Szeredy, Warszawa 2021; A. Olaś [w:] System prawa procesowego cywilnego. Postępowanie nieprocesowe. T. IV, cz. 1, pod red. T. Erecińskiego, K. Lubińskiego, Warszawa 2021; A. Oleszko, Prawo o notariacie. Część ustrojowa, Kluczbork-Lublin 2009; A. Oleszko, Prawo o notariacie. Komentarz, cz. II, t. 2, Warszawa 2012; A. Oleszko, R. Pastuszko, Tryb dokonywania czynności notarialnych jako postępowania o charakterze cywilnoprawnym, „Rejent” Nr 7-8/2010; R. Pastuszko, Charakter czynności notarialnych w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości [w:] Rozprawy z prawa cywilnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Aleksandrowi Oleszce, pod red. A. Dańko-Roesler, J. Jacyszyna, M. Pazdana, W. Popiołka, Warszawa 2012; J. Pawłowicz, Pozycja notariusza w zachowawczych czynnościach spadkowych, „Przegląd Notarialny” Nr 11-12/1948; M. Pazdan, Czy polski notariusz może być uważany za sąd w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 650/2012?, „Rejent” Nr 9/2021; K. Piasecki, Prawo wekslowe i prawo czekowe. Komentarz, Bydgoszcz 1999; J. Pietrzykowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem. T. 3, pod red. J. Jodłowskiego, K. Piaseckiego, Warszawa 1989; N. Piotrowska [w:] System prawa procesowego cywilnego. T. IV, cz. 3. Postępowanie nieprocesowe. Postępowania w sprawach z zakresu prawa spadkowego i pozostałe postępowania kodeksowe, pod red. P. Rylskiego, M. Walasika, Warszawa 2024; J. Policzkiewicz [w:] J. Policzkiewicz, W. Siedlecki, E. Wengerek, Postępowanie nieprocesowe, Warszawa 1980; A. Redelbach, Prawo o notariacie. Komentarz, Warszawa-Poznań 2002; A. Rybiański, Notarjat a zakres działania sądów, „Przegląd Notarialny” Nr 3-4/1926; J. Sadowska, Akt poświadczenia dziedziczenia z perspektywy czynności orzekania [w:] Symblae Andreae Marciniak dedicate, pod red. J. Jagieły, R. Kulskiego, Warszawa 2022; D. Sałajczyk [w:] Prawo o notariacie. Komentarz. Wzory aktów notarialnych i poświadczeń, pod red. W. Goneta, Warszawa 2022; J. Sawarzyński, Podstawy odmowy dokonania czynności notarialnej, Poznań 2021; J. Sawarzyński, Pozycja notariusza wykonującego obowiązek ustanowiony w art. 6264 KPC, „Polski Proces Cywilny” Nr 1/2019; M. Setkowicz, Notariusz jako organ ochrony prawnej w świetle prawa polskiego i prawa Unii Europejskiej, „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 3744, „Przegląd Prawa i Administracji” 2016, Nr CVII; A. Stempniak, Notarialne otwarcie i ogłoszenie testamentu [w:] Notarialne poświadczenie dziedziczenia, pod red. A. Marciniaka, Warszawa 2019; A. Stempniak [w:] System prawa procesowego cywilnego. T. IV, cz. 3. Postępowanie nieprocesowe. Postępowania z zakresu prawa spadkowego i pozostałe postępowania kodeksowe, pod red. P. Rylskiego, M. Walasika, Warszawa 2024; A.J. Szereda, Rozważania o „postępowaniu notarialnym”, „Rejent” Nr 5/2012; Z. Truszkiewicz, Pojęcie, systematyka i funkcje czynności notarialnych, „Rejent” Nr 2/2024; B. Tymecki, Pojęcie czynności notarialnych, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” 1982, sectio G, vol. XXIX, Nr 12; B. Tymecki, Zasada legalizmu w notarialnym postępowaniu spadkowym [w:] Rozprawy z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Aleksandrowi Oleszce, pod red. A. Dańko-Roesler, J. Jacyszyna, M. Pazdana, W. Popiołka, Warszawa 2012; M. Walasik, Analogia w prawie procesowym cywilnym, Warszawa 2013; M. Walasik, Konstytucyjna koncepcja sądowego wymiaru sprawiedliwości [w:] Honeste procedere. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Kazimierzowi Lubińskiemu, pod red. A. Laskowska-Hulisz, J. May, M. Mrówczyński, Warszawa 2017; M. Walasik, Poddanie się egzekucji aktem notarialnym, Warszawa 2008; M. Walasik, Pozycja prawna polskiego notariusza w sprawach międzynarodowych z zakresu prawa spadkowego [w:] Znad granicy ponad podziałami. Księga dedykowana Profesorowi Dieterowi Martiny, pod red. M. Krzymuski, M. Margoński, Warszawa 2014; M. Walasik, Profil i zakres postępowania nieprocesowego, „Gdańskie Studia Prawnicze” Nr 5/2022; M. Walasik, K. Markiewicz, Założenia wstępne dotyczące przepisów o postępowaniu nieprocesowym w nowym Kodeksie postępowania cywilnego przyjęte przez podzespół roboczy ds. postępowania nieprocesowego zespołu problemowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego do spraw postępowania cywilnego, „Przegląd Sądowy” Nr 9/2012; S. Włodyka, Ustrój organów ochrony prawnej, Warszawa 1968; J. Wojdyło, Zakres kognicji i pozycja notariusza w postępowaniu cywilnym [w:] Podmioty w postępowaniu cywilnym, pod red. K. Markiewicza, A. Torbusa, Warszawa 2018; S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 1997; R. Wrzecionek, Zarządca sukcesyjny przedsiębiorstwa w spadku. Status i charakter prawny, Warszawa 2020; T. Zembrzuski, Notarialny nakaz zapłaty - w stronę prywatyzacji wymiaru sprawiedliwości, „Gdańskie Studia Prawnicze” Nr 1/2023.