aktualny numer

Monitor Prawniczy

nr 7/2026

Potrącenie wierzytelności przez podmiot kwestionujący istnienie źródła obu potrącanych wierzytelności

Karolina Panfil

Autorka jest adiunktem w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego

Abstrakt

W artykule omówiono dopuszczalność i naturę prawną potrącenia wierzytelności w sytuacji, gdy podmiot dokonujący potrącenia jednocześnie zaprzecza zdarzeniu, które miałoby być źródłem obu potrącanych wierzytelności. Choć w doktrynie akceptowany jest ewentualny zarzut potrącenia jako środek obrony procesowej, sporny pozostaje materialnoprawny charakter oświadczenia o potrąceniu składanego w takiej sytuacji. Przeanalizowano, z uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa, źródło i konsekwencje koncepcji bezwarunkowego oświadczenia o potrąceniu, omówiono jej mankamenty i zaproponowano dopuszczenie możliwości złożenia oświadczenia o potrąceniu z zastrzeżeniem warunku. Tego rodzaju oświadczenie nie będzie interpretowane jako uznanie roszczenia drugiej strony czy zrzeczenie się zarzutu przedawnienia, a pozwoli rozliczyć wzajemne wierzytelności, jeżeli sąd stwierdzi ich istnienie oraz spełnienie przesłanek z art. 498 KC.

Słowa kluczowe

potrącenie, zarzut potrącenia, warunek, nieważność czynności prawnej, odstąpienie od umowy

Bibliografia

Ł. Błaszczak [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, pod red. E. Marszałkowskiej-Krześ, I. Gil, wyd. 39, 2026, Legalis; M. Bławat [w:] Zobowiązania. Część ogólna. T. II. Komentarz, pod red. P. Machnikowskiego, wyd. 1, 2024, kom. do art. 455; A. Brzozowski, J. Jastrzębski, M. Kaliński, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2019; I. Karasek-Wojciechowicz [w:] Zobowiązania. Przepisy ogólne i powiązane przepisy Księgi I KC. T. I. Komentarz, pod red. P. Machnikowskiego, wyd. 1, 2022, Legalis; B. Lackoroński [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K. Osajdy, W. Borysiaka, 2026, wyd. 35, Legalis; M. Manowska [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. T. I. Art. 1-477¹⁶, pod red. M. Manowskiej, 2022, Lex/el; R. Morek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. K. Osajdy, W. Borysiaka, 2026, wyd. 35, Legalis; A. Olaś [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, pod red. P. Rylskiego, 2025, Legalis; K. Panfil [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. T. I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56-125), pod red. J. Gudowskiego, Warszawa 2021; K. Panfil [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. T. I. Art. 1-505³⁹, pod red. O.M. Piaskowskiej, Lex/el 2025; M. Pyziak-Szafnicka, Potrącenie w prawie cywilnym, Kraków 2002; Z. Radwański, R. Trzaskowski [w:] System Prawa Prywatnego. T. 2. Prawo cywilne - część ogólna, pod red. Z. Radwańskiego i A. Olejniczaka, Warszawa 2019; R. Strugała [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, P. Machnikowskiego, 2025, wyd. 12, Legalis; B. Swaczyna, Warunkowe czynności prawne, Warszawa 2012, s. 99; M. Tenenbaum [w:] Zobowiązania. Część ogólna. T. II. Komentarz, pod red. P. Machnikowskiego, wyd. 1, 2024; J. Zawadzka, Warunkowość oświadczeń woli składanych w wykonaniu uprawnień prawokształtujących, KPP Nr 4/2014.