Abstrakt

Opracowanie podejmuje problematykę podstaw prawnych oddalenia wniosku o ustanowienie służebności drogi koniecznej w sytuacjach, w których brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej jest wynikiem działań lub planów inwestycyjnych właściciela nieruchomości izolowanej. Przedstawiono w nim ewolucję wykładni art. 145 § 1 KC - od dawnego, czysto ekonomicznego ujęcia preferującego optymalne gospodarczo wykorzystanie gruntu, po podejście współczesne, gwarantujące znacznie silniejszą ochronę prawa własności nieruchomości sąsiednich. W tekście sformułowano tezę, że niedogodności wynikające z położenia nieruchomości powinny w pierwszej kolejności obciążać jej właściciela. Wskazano, że w przypadku tzw. samoizolacji gruntu roszczenie o ustanowienie służebności istnieje obiektywnie, jednak - typowo - nie powinno korzystać z ochrony ze względu na nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 KC). Zastosowanie art. 5 KC postuluje się również w stanach faktycznych polegających na świadomym wyodrębnieniu nieruchomości bez dostępu do drogi, np. na skutek zasiedzenia. Z kolei w sytuacjach, gdy właściciel dąży do zmiany przeznaczenia gruntu, a obecny dostęp nieruchomości do drogi publicznej jest dla tych nowych zamierzeń nieadekwatny, ocena „odpowiedniości” dostępu musi uwzględniać dotychczasowy charakter gruntu i stan stosunków miejscowych. Oznacza to, że w razie czysto inwestycyjnych potrzeb, wykraczających poza zastane społeczno-gospodarcze przeznaczenie, roszczenie z art. 145 § 1 KC może w ogóle nie powstawać.