Monitor Prawniczy

nr 12/2025

Zgodność polskiej regulacji kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych z rekomendacjami OECD - potrzeba zmian

DOI: 10.32027/MOP.25.12.3

Katarzyna Stradomska

Autorka jest adwokatem w Izbie Adwokackiej w Warszawie oraz przygotowuje doktorat w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Poglądy i opinie wyrażone w tekście są prywatnymi opiniami Autorki, które nie odzwierciedlają stanowiska innych instytucji

Abstrakt

Celem artykułu jest ocena zgodności polskiego mechanizmu sektorowej kontroli inwestycji zagranicznych ze standardami określonymi w Rekomendacji OECD w zakresie polityki inwestycyjnej związanej z bezpieczeństwem narodowym. Rozwiązania przyjęte w KontrNiektInwU poddaję krytycznej analizie w świetle zasad: niedyskryminacji, transparentności, proporcjonalności, przewidywalności oraz odpowiedzialności organów kontrolnych. Artykuł przedstawia również polski model kontroli na tle ewoluujących ram regulacyjnych na poziomie Unii Europejskiej.
Przeprowadzona analiza pokazuje, że obowiązujące przepisy - poza zakazem dyskryminacji i możliwością odwołania od decyzji organu - w znacznym stopniu nie realizują wskazanych standardów.
Po pierwsze, regulacja narusza zasadę transparentności i przewidywalności: kluczowe pojęcia, takie jak „inwestor zagraniczny” czy „podmiot chroniony”, są nieprecyzyjne i wymagają interpretacji, co obniża pewność stosowania ustawy oraz utrudnia przedsiębiorcom ocenę obowiązków.
Po drugie, brak jest narzędzi umożliwiających proporcjonalną reakcję organu, gdyż organ nie może wydać zgody warunkowej. Ponadto, zakres ustawy nie jest proporcjonalny do celu ochrony bezpieczeństwa: pomija m.in. inwestycje greenfield i podmioty prowadzące kluczowe prace badawcze, które nie generują jeszcze obrotu.
Po trzecie, brak jest ustawowej procedury konsultacji międzyresortowych, które pozwalałyby na transparentne i bardziej wyważone podejmowanie decyzji.
W rezultacie, obowiązująca regulacja zmniejszają pewność prawa i tworzy realne ryzyka dla bezpieczeństwa publicznego. Wskazuję potrzebę doprecyzowania przepisów, rozszerzenia instrumentarium proporcjonalnej interwencji. Kolejne nowelizacje powinny być poprzedzone szerokimi konsultacjami i wprowadzone z zachowaniem odpowiedniego vacatio legis.

Słowa kluczowe

FDI, screening, inwestor zagraniczny, podmiot chroniony, OECD, transparentność

Bibliografia

Archiwalne wyjaśnienia dostępne są na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: https://archiwum.uokik.gov.pl/download.php?plik=24681; M. Bałdowski, Ustawa o kontroli niektórych inwestycji jako mechanizm zapewniający bezpieczeństwo energetyczne, „internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” Nr 5/2019; L. Bencivelli, F. Violaine, F. Le Gallo, P. Négrin, Who’s Afraid of Foreign Investment Screening?, „Banque de France Working Paper” Nr 927/2023; M. Błachucki, System postępowania antymonopolowego w prawach kontroli koncentracji przedsiębiorców, Warszawa 2012; Z.T. Chan, S. Meunier, Behind the Screen: Understanding National Support for a Foreign Investment Screening Mechanism in the European Union, „The Review of International Organizations” 2022, t. 17, Nr 3/2022; K. Czapracka, M. Gac, J. Gubański, I. Małobęcki, Kontrola inwestycji zagranicznych - wstępna ocena polskiego ustawodawstwa i praktyki w kontekście europejskich i światowych trendów, „internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” Nr 4(11)/2022; S.B. Danzman, Shaping Investment Security Policy: A Guide for Business Associations, Center for International Private Enterprise 2023, https://www.cipe.org/resources/shaping-investment-security-policy-a-guide-for-business-associations/; S.B. Danzman, S. Meunier, The Big Screen: Mapping the Diffusion of Foreign Investment Screening Mechanisms”, „SSRN Electronic Journal” 2021; Europejski Trybunał Obrachunkowy, Sprawozdanie specjalne 27/2023: Monitorowanie bezpośrednich inwestycji zagranicznych w UE - pomimo podjętych kroków wciąż występują poważne ograniczenia w skutecznym zaradzaniu zagrożeniom dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, Bruksela 2023; J. Górski, Investment Screening Mechanism (ISM) in Central and Eastern Europe (CEE): Case Study of Poland [w:] Regulation of State-Controlled Enterprises, International Law and the Global South, pod red. J. Chaisse, J. Górskiego, D. Sejko, Springer 2022, „SSRN Electronic Journal” 2022; L. Hornkohl, A. Hill, F. Doppen, Introducing: The Foreign (Direct) Investment Screening Regulation - A blog series on the revision of FDI Screening Regulation 2019/452, CELIS, https://www.celis.institute/celis-blog/introducing-the-foreign-direct-investment-screening-regulation-a-blog-series/; Informacja prasowa na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, https://uokik.gov.pl/nowe-wyjasnienia-o-kontroli-inwestycji; M. Jaśkowski, Implikacje art. 3 rozporządzenia UE 2019/452 dla prawa polskiego, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” Nr 1/2021; M. Jaśkowski, S. Pawłowski, Foreign Investment Screening in Poland, Lithuania and Latvia [w:] YSEC Yearbook of Socio-Economic Constitutions, pod red. S. Hindelang, A. Moberg, A Common European Law on Investment Screening (CELIS) 2020; J. de Kok; Legal Remedies against Investment Screening Decisions, University of Amsterdam 2022, s. 86, cyt. Za: T. Verellen, When Integration by Stealth Meets Public Security: The EU Foreign Direct Investment Screening Regulation, „Legal Issues of Economic Integration” 2021, t. 19; Y. Kryvoi, Definition of Foreign Investors and Protected Investments: A Comparative Analysis, Weaponising Investments, pod red. J. Pohla, J. Warchola, T. Papadopoulosa, „Springer Studies in Law and Geoeconomics” 2023, t. 1; P. Kuba, https://www.pfrtfi.pl/artykul/rosna-naklady-na-inwestycje-zagraniczne-typu-greenfield; A. Madała, https://codozasady.pl/p/kontrola-inwestycji-zagranicznych-test-inwestora-zagranicznego-oraz-podmiotu-chronionego-w-ue-i-wielkiej-brytanii; M. Mataczyński, E. Kochowska, A. Krzywoń, M. Saczywko [w:] Ustawa o kontroli niektórych inwestycji. Komentarz, pod red. M. Mataczyńskiego, Warszawa 2016; OECD, Recommendation of the Council on Guidelines for Recipient Country Investment Policies relating to National Security, OECD/LEGAL/0372; OECD, Managing Security Implications of International Investment: Policy Developments in a Changing World, OECD Secretariat 2024; J. Róg-Dyrda, M. Wierzbowski, Nowe uregulowania w zakresie kontroli niektórych inwestycji, MoP Nr 6/2021; K. Stradomska, D. Pietkun, CELIS Country Note on Poland, 2025, https://www.celis.institute/celis-country-reports/country-note-poland-2025/; United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD), The Evolution of FDI Screening Mechanisms - Key Trends and Features, „Investment Policy Monitor” Nr 25, UNCTAD 2023, https://unctad.org/system/files/official-document/diaepcbinf2023d2_en.pdf; A. Viski, Foreign Direct Investment (FDI) Screening: A Primer. The Stimson Center 2024; A-M. Weber, W. Herbet-Homenda, The New Competencies of the Polish Competition Authority in FDI Screening, „Law and Economics Yearly Review” 2022, t. 11, cz. 2; Wyjaśnienia w sprawie kryteriów i procedury zgłaszania zamiaru koncentracji Prezesowi UOKiK 2024, https://uokik.gov.pl/kontrola-koncentracji-aktualizacja-wyjasnien-prezesa-uokik; Wyjaśnienia w zakresie zawiadomień, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, 2025, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/kontrola-inwestycji; Zaktualizowane wyjaśnienia dostępne na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: https://uokik.gov.pl/nowe-wyjasnienia-o-kontroli-inwestycji; A. Zielińska-Eisen, P. Wiliński, Protection of Entities of Strategic Importance for the State: Fragmentation and Interplay Between Regimes in Poland [w:] National Security in International and Domestic Investment Law, pod red. Yuwen Li, Feng Lin, Cheng Bian, Routledge 2023.