Abstrakt
Przedmiotem artykułu jest termin kontroli towarów, o którym mowa w art. 38 Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów z 11.4.1980 r.1. Z jego upływem rozpoczyna bieg odrębny termin do zawiadomienia sprzedawcy o wykrytych niezgodnościach2. W przypadku braku zawiadomienia, po upływie obu terminów, kupujący nie może powołać się względem sprzedawcy na niezgodność towaru. W rezultacie traci on uprawnienia z tytułu naruszenia umowy, takie jak prawo odstąpienia od umowy, czy żądanie obniżenia ceny. Termin kontroli towarów został w Konwencji określony nieprecyzyjnie. Wskazano, że kontrola powinna zostać przeprowadzona w najkrótszym, praktycznie możliwym w danych okolicznościach, terminie. W związku z tak nieprecyzyjnym sformułowaniem pojawiają się wątpliwości. Po pierwsze, ustalenie momentu od którego on biegnie. Po drugie, określenie terminu na skontrolowanie towaru. Z uwagi na wspomniane następstwa związane z nieterminowym przeprowadzeniem kontroli przepis ten został omówiony pośrednio lub bezpośrednio w ok. 100 orzeczeniach sądowych zapadłych na gruncie Konwencji3. Wprawdzie dopiero bezskuteczny upływ obu terminów (tj. terminu kontroli towarów i terminu do zawiadomienia sprzedawcy o wykrytych niezgodnościach) skutkuje utratą praw kupującego. Z uwagi na złożoność problemów występujących w przypadku obu terminów niniejsze opracowanie dotyczy jedynie terminu kontroli towarów.
Wprowadzenie – zakres obowiązywania Konwencji
Konwencja została przyjęta do porządku prawnego 70 państw na świecie, z których 20 współtworzy również Unię Europejską. W myśl art. 1 Konwencja znajduje zastosowanie do umów sprzedaży, jeżeli strony mają siedzibę w państwach, w których ona obowiązuje. Stosować należy ją także, gdy normy międzynarodowego prawa prywatnego wskazują prawo sygnatariusza Konwencji, jako prawo właściwe4. Należy podkreślić, że tylko gdy strony wyłączą obowiązywanie Konwencji, nie znajduje ona zastosowania. Przedmiotowy zakres Konwencji nie obejmuje umów sprzedaży, które dotyczą towarów zakupionych do użytku osobistego, udziałów, akcji, statków powietrznych i innych rzeczy5. Poza tym, ta umowa międzynarodowa reguluje jedynie pewną część łączącego strony stosunku cywilnoprawnego. Zgodnie z art. 4, nie dotyczy ona w szczególności ani ważności postanowień umownych, ani skutków, jakie może mieć umowa w odniesieniu do własności sprzedanych towarów.
Termin kontroli wyznaczany przez inne niż Konwencja źródła
Konwencja nie jest jedynym źródłem prawa wyznaczającym treść stosunku cywilnoprawnego łączącego strony transgranicznej umowy sprzedaży. Oznacza to, że termin kontroli towarów, lub moment rozpoczęcia jego biegu, mogą wyznaczać także inne źródła prawa. Dopiero gdy źródła te nie wyznaczają terminu kontroli towaru, zastosowanie znajdują zawarte w Konwencji uregulowania.
1. Postanowienia umowne
Pierwszym ze źródeł, które mogą określać początek lub zakres kontroli są postanowienia umowne. Zgodnie z art. 6 Konwencji, strony mogą uchylić lub zmienić skutki któregokolwiek z postanowień Konwencji6. Innymi słowy, strony same mogą wyraźnie, bądź w sposób dorozumiany, określić początek lub koniec terminu, w przeciągu którego kupujący powinien skontrolować dostarczony towar. Przykładowo strony mogą ustalić, że kontrola towaru ma polegać jedynie na jego policzeniu lub zważeniu. Można się także umówić, że towar zostanie skontrolowany „w terminie 24 godzin, licząc od dnia wpłynięcia statku do portu” lub też „w przeciągu 600 dni, licząc od momentu wydania towaru kupującemu”. W tym ostatnim przypadku jest wątpliwe, czy tego typu postanowienie jest ważne. Problematyka nieważności poszczególnych postanowień umowy nie została jednak objęta zakresem Konwencji. W konsekwencji ważność takiego postanowienia rozstrzygnie prawo krajowe wskazane przez właściwe w sprawie normy prawa międzynarodowego prywatnego.
Jako postanowienia stron, co do zwolnienia kupującego z całkowitej lub częściowej kontroli towarów można również uznać zapewnienia sprzedawcy, co do określonych właściwości towarów7.
2. Inne źródła określające termin kontroli towarów
Innymi źródłami wyznaczającymi termin kontroli mogą być, w myśl art. 9 ust. 1 Konwencji, wszelkie zwyczaje, które strony uzgodniły, a także ustalona pomiędzy nimi praktyka. Zgodnie z art. 9 ust. 2 Konwencji, w przypadku braku odmiennego porozumienia stron domniemywa się, że przyjmują one również stosowanie do umowy zwyczajów, które znały lub winny były znać i które są w handlu międzynarodowym ogólnie znane i powszechnie stosowane przez strony w umowach tego rodzaju w danej dziedzinie handlu.
| Powyższe potwierdza również następujące orzeczenie Sądu Najwyższego Austrii (Oberster Gerichtshof)8. Przedmiotem umowy było drewno. Sprzedawca miał siedzibę handlową w Niemczech, a kupujący w Austrii. Sąd I instancji ustalił, że pomiędzy podmiotami handlującymi drewnem i mającymi siedzibę w Austrii oraz w Niemczech, obowiązuje zwyczaj z Tegernsee (niem. Tegernseer Gebräuche)9. Zwyczaj ten określał m.in. sposób i termin kontroli drewna. Strony w postanowieniach umownych nie wskazały wprawdzie, czy wspomniany zwyczaj znajduje również zastosowanie w odniesieniu do zawartej przez nie umowy. Sąd przyjął jednak, że – z uwagi na treść przytoczonego powyżej art. 9 ust. 2 Konwencji – strony powinny zwyczaj ten znać oraz że jest on w handlu międzynarodowym ogólnie znany i powszechnie stosowany pomiędzy handlującymi drewnem. Mając na uwadze dyspozytywny charakter przepisów Konwencji, Sąd uznał, że zwyczaj ten ma pierwszeństwo przed Konwencją. Tak więc w sprawie termin kontroli towarów wyznaczył zwyczaj „międzynarodowy”, a nie Konwencja. |
Treść art. 38 Konwencji
W przypadku, gdy żadne z wymienionych powyżej źródeł nie określa terminu kontroli zastosowanie znajduje art. 38 Konwencji. W myśl tego przepisu kupujący powinien dokonać kontroli towarów lub spowodować dokonanie kontroli w najkrótszym, praktycznie możliwym w danych okolicznościach, terminie. Jeżeli jednak umowa przewiduje przewóz towarów [...]