Abstrakt
Nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dokonana ustawą z 17.6.2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw1, przyniosła wiele istotnych zmian, w zakresie małżeńskich ustrojów majątkowych. Przepisy te zaczęły obowiązywać z dniem 20.1.2005 r. (jeśli zaś chodzi o zmiany w KPC - 19.12.2004 r.). Niniejszy artykuł stanowi pobieżną analizę nowych rozwiązań prawnych. W części I opracowania zostały przedstawione regulacje dotyczące ustawowych ustrojów małżeńskich, zaś w części II unormowania dotyczące umownych ustrojów małżeńskich.
Wprowadzenie
Zmiany wykraczające poza zakres majątkowego prawa małżeńskiego (zmieniony art. 1 § 4, dodany art. 281, uchylony art. 615, zmienione art. 616 § 3 oraz art. 84 KRO) mają charakter fragmentaryczny, a niekiedy jedynie redakcyjny, dlatego też zostaną one pominięte w dalszych rozważaniach, które skupić należy na treści Działu III Tytułu I KRO (dla ułatwienia nazywanego dalej „Działem III”), poświęconego ustrojom majątkowym małżeńskim.
Nowe regulacje przynoszą niezwykle istotne zmiany, które będą najmocniej odczuwalne przez małżonków prowadzących działalność gospodarczą i ich wierzycieli. Jednakże równie znaczący będzie wpływ nowelizacji na obrót konsumencki. Na skutek wejścia w życie ZmKROU zmieniły się bowiem nie tylko przepisy z zakresu prawa materialnego, dotyczące odpowiedzialności majątkiem małżonków za długi, lecz również zasady ich egzekucji.
Choć nowelizacja w równym stopniu dotyczy ustawowego, jak i umownych reżimów majątkowych, jednak w praktyce najistotniejszą rolę odgrywać będzie zmiana uregulowań dotyczących ustawowego ustroju małżeńskiego, jakim pod rządami noweli pozostaje wspólność majątkowa. Jest to bowiem najczęściej, świadomie lub nieświadomie, wybierany model stosunków majątkowych w Polsce. Dlatego też tej części majątkowego prawa małżeńskiego wypadnie poświęcić najwięcej uwagi w poniższych rozważaniach, nie tracąc jednak z pola widzenia innych istotnych nowości.
Uzasadnienie zmian
Nowelizacja KRO w tym zakresie postulowana była już od dawna, bowiem obowiązujące dotychczas przepisy powstały w zgoła innej rzeczywistości ustrojowej i ekonomicznej. Choć podejmowane były próby wykładni, uwzględniającej zmieniające się realia, uznano jednak ostatecznie, iż możliwości takiego zabiegu zostały już wyczerpane2.
Trzeba bowiem pamiętać, iż w ciągu ostatnich 15 lat rodzina i jej funkcje uległy dość dynamicznemu przeobrażeniu. O ile w okresie PRL wytwarzaniem i dystrybucją dóbr zajmowało się państwo, a małżonkowie angażowali się w obrót cywilnoprawny jedynie w roli konsumenta (i to w ułomnym raczej zakresie, gdyż tylko taki był możliwy w państwie wiecznych niedoborów produktów o przeznaczeniu konsumpcyjnym), o tyle z chwilą przywrócenia gospodarki wolnorynkowej wielu z nich zaczęło brać czynny udział w obrocie gospodarczym w zupełnie nowej roli3.
Tym samym majątek gromadzony przez rodzinę przestał [...]