Abstrakt
Pojęcie przedstawicielstwa
Osoby fizyczne i prawne mogą dokonywać czynności prawnych osobiście, ale mogą to czynić - poza pewnymi wyjątkami (np. sporządzenie testamentu - art. 944 § 2 KC) - także przez swoich przedstawicieli. Istotą przedstawicielstwa jest to, iż czynność prawna, dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania, pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 KC). Oznacza to, że przedstawiciel działa w imieniu reprezentowanego i na jego rzecz. Należy odróżnić przedstawicielstwo od innych instytucji prawnych - poniekąd podobnych - takich jak zastępstwo pośrednie, organ osoby prawnej oraz prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Od przedstawiciela różni się też posłaniec.Zastępca pośredni tym się różni od przedstawiciela (czyli zastępcy bezpośredniego), że działa we własnym imieniu, ale na cudzy rachunek. Podstawą jego działania jest zawarta uprzednio umowa z osobą, na której rachunek działa. Z mocy tej umowy jest on obowiązany przenieść na tę osobę nabyte przez siebie prawa, a osoba ta jest obowiązana zwolnić go od zaciągniętych przez niego zobowiązań. W ten sposób prawa i obowiązki wynikające z czynności prawnej zastępcy pośredniego, dokonanej z osobą trzecią, przechodzą na osobę zastąpioną. Przykładem zastępstwa pośredniego jest umowa komisu (art. 765 i nast. KC)1 .
W myśl art. 38 KC, osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Osobami prawnymi są jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną, czyli podmiotowość prawną. Przymiot osoby prawnej mają tylko te organizacje, którym osobowość prawną przyznaje ustawa. Z mocy art. 33 KC osobą prawną jest Skarb Państwa. Tworzenie i funkcjonowanie innych osób prawnych regulują inne ustawy oraz oparte na nich statuty (art. 33 i 35 KC). Składanie oświadczeń woli (ustanawianie pełnomocników) przez poszczególne rodzaje osób prawnych omówione jest w dalszej części artykułu. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na ogólną zasadę, że każda osoba prawna działa przez swoje organy. Organem uprawnionym do składania oświadczeń woli - jako oświadczeń woli osoby prawnej - jest jej zarząd rozumiany w sensie funkcjonalnym (zarządzanie przedsiębiorstwem). Niektóre ustawy nazywają ten organ zarządem - w sensie nazwy własnej (np. zarząd spółdzielni, zarząd spółki z o.o.). W przedsiębiorstwie państwowym funkcję zarządu spełnia dyrektor.