Abstrakt
W związku z pracami legislacyjnymi mającymi na celu zmianę definicji mobbingu oraz badaniami, których wyniki wskazują, że zachowań mobbingowych w miejscach pracy doświadcza znacząca liczba osób, zwłaszcza młodych, którzy nabierają pierwszych doświadczeń zawodowych, autorka opracowania stawia pytanie: jakie mechanizmy mogą efektywnie edukować, przeciwdziałać i odpowiadać na nieetyczne zjawiska, takie jak mobbing w sprawach prawa pracy? Autorka dokonuje omówienia przedmiotowego zagadnienia, formułując tezę, że mediacja jest jedną z odpowiednich instytucji prawnych do rozwiązywania spraw o mobbing i powinna być w większym stopniu stosowana w przedmiotowych sprawach, a także symultanicznie promowana w edukacji, w tym m.in. w ramach klinicznego nauczania prawa. Celem wywodu jest analiza mediacji w sprawach o mobbing, jej stosowania, charakteru prawnego i społecznego, a także rozważenie jej szerszego rozpowszechniania w ramach edukacji na uczelniach wyższych. W artykule skupiono się zwłaszcza na sytuacji osób zbierających pierwsze doświadczenia zawodowe i na tej podstawie zawarto postulat wprowadzenia nowych rozwiązań do edukacji uniwersyteckiej. Rozważania uwzględniają płaszczyzny praktyki stosowania prawa, a także prawnosocjologiczną. W przedmiotowym opracowaniu zasięg badań skupiony jest na Polsce, lecz pojawiają się także aspekty porównawcze. Metodologia badawcza opiera się na metodzie badań niereaktywnych, polegającej na analizie treści i istniejących informacji, takich jak studia literatury odnoszącej się do obszaru badawczego oraz oficjalnych danych statystycznych.
Bibliografia
Literatura
Alexander, N., The Mediation Metamodel: Understanding Practice, „Conflict Resolution Quarterly. Research Collection School of Law” 2008, vol. 26, no. 1.
Bollen, K., Euwema, M., Van Gerven, E., Workplace mediation: Contextual Factors and Effectiveness, „Journal of Organizational Behavior” 2016, vol. 37, no. 1.
Bollen K., Euwema M., Munduate L., Advancing Workplace Mediation Through Integration of Theory and Practice, Springer Cham 2016.
Chmielewski M., Ronowicz R., Czubasiewicz, H., Mediacja jako narzędzie rozwiązywania konfliktów w opiniach pracowników, „Przestrzeń, Ekonomia, Społeczeństwo” 2023, nr 23, z. 1.
Einarsen S., Hoel H., Zapf D., Cooper, C., Bullying and Harassment in the Workplace: Developments in Theory, Research, and Practice, CRC Press 2020.
Filaber J., Mediacje w sprawach o mobbing a prawna ochrona pracownika w miejscu pracy, [w:] Mediacje. Podstawy prawne i praktyka stosowania, red. J. Filaber, Warszawa 2021.
Fundacja Uniwersyteckich Poradni Prawnych, Studencka Poradnia Prawna. Idea, Organizacja, Metodologia, Wydawnictwo C.H. Beck.
Hołtys, B., Kryminologia, Warszawa 2009.
Merecz D., Mościcka A., Drabek M., Mobbing w środowisku pracy. Charakterystyka zjawiska, jego konsekwencje, aspekty prawne i sposoby przeciwdziałania, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi, Łódź 2005.
Sieklicka M., Mediacja w sprawach o mobbing i jej konsekwencje w sferze prawno-psychologicznej, „Monitor Prawa Pracy” 2023, nr 1.
Teague P., Roche W., Currie D., Gormley T., Alternative Dispute Resolution in Ireland and the US Model, „Industrial Relations Journal” 2019, vol. 50, no. 5.
Van Gramberg B., Managing Workplace Conflict: Alternative Dispute Resolution in Australia, Federation Press 2006.
Zych M., Mobbing w polskim prawie pracy, Warszawa 2007.
Akty Prawne
Fair Work Amendment Act 2013.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568).
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277).
Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1244).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.).
Orzecznictwo
Orzecznictwo Sądu Najwyższego Zbiór Urzędowy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 2008/5-6/58, 2008.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2014 r., I PK 165/13.
Inne
Antal i Dobra Fundacja, Mobbing w miejscu pracy, 2024.
Biuro Rzeczniczki Praw i Wartości Akademickich, Krótkie wprowadzenie: podstawy mediacji, 2022, https://asbir.pl/wp-content/uploads/2024/06/Nawojski-R.-Wloskiewicz-M.-2022-Krotkie-wprowadzenie.-Podstawy-mediacji.pdf [dostęp: 27.04.2025].
Business Insider, Mobbing trudno udowodnić przed sądem. Zdaniem prawników pomogłoby jedno „lub” w przepisach, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/mobbing-trudno-udowodnicprzed-sadem-zdaniem-prawnikow-pomogloby-jedno-lub-w/3nc0t4q [dostęp: 21.03.2025].
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Polska z najniższym bezrobociem, https://www. gov.pl/web/rodzina/polska-z-najnizszym-bezrobociem-w-unii-europejskiej [dostęp: 13.03.2025].
Pismo Głównego Inspektoratu Pracy GNP/426/4560-364/07/PE, Stanowisko Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy w sprawie szkolenia bhp.
Polskie Centrum Mediacji Zarząd Główny, Mediacje w sprawach cywilnych i pracowniczych, https:// www.kul.pl/files/37/Mediacja/skrypty/skrypt_cywilno_pracowniczy.pdf [dostęp: 27.04.2025].
UCE RESEARCH, Młodzi Polacy w szponach mobbingu, https://epsycholodzy.pl/ [dostęp: 27.04.2025].
Rojek-Socha P., W sądach sprawy o mobbing toczą się latami, lepsza droga pozasądowa, 2023, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/mobbing-a-postepowania-sadowe-i-mediacja,519338.html [dostęp: 26.04.2025].
Rojek-Socha P., Na mediację obligatoryjną jeszcze za wcześnie, ale MS nie mówi „nie”, 2023, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/czy-bedzie-mediacja-obligatoryjna,519120.html [dostęp:
26.04.2025].
Nadrowski P., Zmiany w przepisach o mobbingu. „Szef już nie krzyczy, naciska inaczej”, https://www. onet.pl/informacje/polskie-radio-katowice/zmiany-w-przepisach-o-mobbingu-szef-juz-nie-krzyczy-naciska-inaczej/qmrx3xh,0666d3f1?fbclid=IwY2xjawI_uF9leHRuA2FlbQIxMAABHSNXE8Ncqu8qNh4apZDq9r1YzEQ5yKZGUnE48VBNjc4 [dostęp: 13.03.2025].
Trading Economics, Poland Employment Rate, https://tradingeconomics.com/poland/employment-rate [dostęp: 13.03.2025].
Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy, numer wykazu UD183, https:// legislacja.gov.pl/projekt/12393651/katalog/13106707#13106707 [dostęp: 15.03.2025].
Wniosek dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie poprawy i egzekwowania warunków pracy stażystów oraz zwalczania zwykłych stosunków pracy ukrytych pod postacią staży, https:// eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52024PC0132 [dostęp: 15.03.2025].
Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej Departament Strategii i Funduszy Europejskich Ministerstwo Sprawiedliwości, Postępowanie mediacyjne w świetle danych statystycznych. Sądy rejonowe i okręgowe w latach 2006-2023, Warszawa 2024.
Wydział Statystyki i Analiz, Departament Analiz i Strategii Ministerstwa Sprawiedliwości, Sprawy mediacyjne w sprawach z zakresu prawa pracy w sądach rejonowych w latach 2006-2024, https://dane.gov.pl/pl/dataset/451/resource/65690/table [dostęp: 26.04.2025].
Wydział Statystyki i Analiz, Departament Analiz i Strategii Ministerstwa Sprawiedliwości, Wskaźnik mediacji w sądach powszechnych w latach 2013-2024, https://dane.gov.pl/pl/dataset/2141,wskaznik-mediacji [dostęp: 26.04.2025].
