Studia Prawa Prywatnego

no. 3/2023

The companies law and the status of spouses in commercial companies

DOI: 10.32027/SPP.23.3-4.1

Monika Tarska

Instytut Nauk Prawnych PAN.

Abstract

In economic practice, numerous controversies arise with respect to the legal status of spouses living under the community property as participants in commercial companies, especially shareholding companies. This is due to the fact that these issues are specifically regulated neither in the Commercial Companies Code nor in the Family and Guardianship Code. The general provisions of the Commercial Companies Code on acquiring the rights of a shareholder apply and there is also a general principle of the statutory matrimonial property regime specified in Art. 31 § 1 of the Family and Guardianship Code. However, it does not mean that under the latter provision the rights of shareholders in commercial companies acquired by one of these spouses „automatically” become part of commonunity property of the spouses. The automatic application of the rule from Art. 31 § 1 of the Family and Guardianship Code does not take into account the specificity of establishing a corporate organization whose members are persons accepted as shareholders by other participants in the company, and it is also contrary to the basic principles on which the law of commercial companies is based, in particular to the rules concerning the requirement of affectionis societatis on the part of each participant in a company and the fundamental principle of establishing companies intuitu personae. Moreover, it does not take into account the specificity of shareholding rights, which are not only of the proprietary character, but are also personal in nature, constituting a group (category) of rights related to participation in corporations separate from the obligational rights; there are also specific obligations associated with these rights, which generates additional legal complications.
There is a significant divergence of views in literature and jurisprudence as regards the spouses’ shareholding in partnership company. This is due to no harmonization of the provisions of family law in the area of marital property relations with the law of commercial companies.
Until appropriate legislative adjustments are made, it is justified to adopt the interpretation that in the event of the acquisition of shareholding rights by one of the spouses remaining in the martial community property regime, then a certain right arises, having an expectative nature, which can be described as: the right to the community of shareholding rights. Obtaining the status of a shareholder in company by a spouse will result in in the shareholding rights (to which so far that spouse was entitled) becoming part of the community property, but only after the statutory requirements in this regard have been met, as provided for in corporate law. Like in the case of the right to a pension or the right to a patent, there is a kind of the „gradual” acquisition of a substantive right.

Keywords

matrimonial property regime, commercial companies law, Family and Guardianship Code, shareholding rights, corporate organizations, prospect of shareholding rights, principle of civil law unity

Literature

B. Bajor, Teoretycznoprawne aspekty jednoosobowej spółki, cz. II, SPr 2000, Nr 1-2;
K. Bilewska, Prawa udziałowe w spółkach kapitałowych a majątek wspólny małżonków - wybrane zagadnienia, Pal. 2006, Nr 9-10;
P. Bryłowski, Przepisy Kodeksu spółek handlowych regulujące odpowiedzialność wspólników spółek osobowych za zobowiązania spółek w świetle norm regulujących małżeńską wspólność ustawową, w: Kodeks spółek handlowy po pięciu latach (red. J. Frąckowiak), Wrocław 2006;
A. Chłopecki, Akcje zdematerializowane w małżeńskiej wspólności majątkowej, PPH 2008, Nr 10;
Dyoniak, Przynależność do majątków małżonków udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i akcji, RPEiS 1991, Nr 3;
A. Dyoniak, Ustawowy ustrój majątkowy małżeński, Wrocław 1985;
K. Gandor, Prawa podmiotowe tymczasowe (ekspektatywy), Wrocław 1968;
Y. Guyon, Droit des affaires, Vol. 1, Paris 1988;
A. Herbet, gl. do wyr. SN z 8.10.1999 r. II CKN 496/98, PiP 2000, Nr 9;
A. Herbet, Obrót udziałami w spółce z o.o., Warszawa 2004;
G. Jędrejek, Intercyzy. Pojęcie. Treść. Dochodzenie roszczeń, Warszawa 2010;
A. Jędrzejewska, Spółka osobowa a małżeńska majątkowa wspólność ustawowa, KPP 1996, Nr 3;
A. Jędrzejewska, Zagadnienia konstrukcyjne spółek osobowych - członkostwo, PPH 1994, Nr 10-11;
A. Kidyba, Przepisy dodane jako normy kreujące nowe instytucje k.s.h., PPH 2004, Nr 3;
A. Klein, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 1980;
K. Kopaczyńska-Pieczniak, Pozycja prawna wspólnika spółki jawnej, Warszawa 2013;
K. Kopaczyńska-Pieczniak, Ustanie członkostwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Kraków 2002;
A. Kubas, Udział w spółce handlowej jako składnik majątku wspólnego, PPH 2011, Nr 4;
T. Kurnicki, Pozycja małżonków udziałowców i akcjonariuszy w spółkach kapitałowych, Pr.Sp. 2004, Nr 12;
R.L. Kwaśnicki, A. Piskorz, A. Nalazek, Udziały/akcje imienne znajdujące się w majątku wspólnym małżonków, cz. I - w sprawie statusu wspólnika/akcjonariusza zbiorowego, PPH 2011, Nr 1;
M. Litwińska, gl. do wyr. SN z 19.3.1997 r. II CKN 31/97, PPH 1998, Nr 1;
M. Litwińska-Werner, Handlowa spółka osobowa jako archetyp relacji prawnej między jednostką a grupą, Warszawa 2014;
J. Mestre, Ch. Blanchard-Sébastien, Lamy. Sociétés commerciales, Paris 1997;
M. Nazar, Surogacja majątków małżonków w ustroju wspólności ustawowej, w: Ius et Remedium. Księga jubileuszowa Profesora Mieczysława Sawczuka (red. A. Jakubecki, J. Strzępka), Warszawa 2010;
A. Nowacki, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Tom I. Komentarz do art. 151-226 KSH, Warszawa 2017;
A. Opalski, Prosta spółka akcyjna - nowy typ spółki handlowej, cz. I, PPH 2019, Nr 11;
J. Piątowski, w: System prawa rodzinnego i opiekuńczego (red. J.S. Piątowski), Ossolineum 1985;
K. Pietrzykowski, Nowe przepisy o małżeńskich ustrojach majątkowych, Pal. 2005, Nr 3-4;
W. Popiołek, Prawa podmiotowe uczestników spółek handlowych, w: Dylematy spójności Kodeksu spółek handlowych z Kodeksem cywilnym oraz Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - konferencja naukowa dla uczczenia 40-lecia pracy naukowej Profesora Andrzeja Szajkowskiego w INP PAN (Warszawa, 23 września 2014 r.), MoP 2015, Nr 7, dodatek;
Z. Radwański, Prawo cywilne - część ogólna, Warszawa 1997;
E. Skowrońska-Bocian, Małżeńskie ustroje majątkowe, Warszawa 2010;
T. Smyczyński, Reforma małżeńskiego prawa majątkowego, MoP 2004, Nr 18;
T. Sokołowski, Intercyza małżonków w związku z uczestnictwem w spółce handlowej, w: Status prawny małżonków w spółkach cywilnych i handlowych (red. Z. Kuniewicz, K. Malinowska-Woźniak), Warszawa 2016;
T. Sokołowski, w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz (red. H. Dolecki Henryk, T. Sokołowski), Lex 2013;
T. Sokołowski, Swoboda intercyzy. Zakres modyfikacji małżeńskich ustrojów majątkowych, Warszawa 2013;
M. Sokołowski, Regulacja małżeńskich ustrojów w prawie Unii Europejskiej, w: Prawo wobec wyzwań współczesności, t. VIII (red. N. Buchowska, T. Filipiak, P. Wiliński), Poznań 2014;
R. Stefanicki, Przynależność i wykonywanie - nabytych z majątku wspólnego - praw udziałowych w spółce ograniczoną odpowiedzialnością (spójność prawa handlowego i rodzinnego w zakresie statusu małżonka wspólnika), PiP 2017, Nr 10;
A. Stępień, Nabycie udziału w spółce z o.o. przez małżonka ze środków z majątku wspólnego, Pr.Sp. 2007, Nr 1;
A. Szajkowski, Wyłączenie wstąpienia do spółki z o.o. współmałżonka wspólnika (uwagi na tle nowelizacji KSH), w: Księga Pamiątkowa ku czci Profesora Janusza Szwaji (red. ed. Ewa Nowińska, Michał du Vall), ZNUJ 2004, Nr 88;
A. Szermach, Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością a wspólność majątkowa małżeńska, Warszawa 2019;
A. Szumański, O potrzebie nowej regulacji prawnej statusu prawnego małżonka wspólnika, MoP 2019, Nr 16;
A. Szumański, Status prawny małżonka w spółce kapitałowej w sytuacji, gdy objęcie albo nabycie praw udziałowych w spółce jest finansowane z majątku wspólnego małżonków, w: Dylematy spójności Kodeksu spółek handlowych z Kodeksem cywilnym oraz Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - konferencja naukowa dla uczczenia 40-lecia pracy naukowej Profesora Andrzeja Szajkowskiego w INP PAN (Warszawa, 23 września 2014 r.), MoP 2015, Nr 7, dodatek;
M. Tarska, Odpowiedzialność członków zarządu za naruszenie ładu korporacyjnego w zakresie udziałów wspólnika objętych wspólnością majątkową małżeńską w: W poszukiwaniu optymalnego modelu ustroju spółki handlowej - efektywność zarządzania i nadzoru (red. K. Bilewska), Warszawa 2018;
M. Tarska, Umowy między małżonkami dotyczące praw udziałowych w spółkach kapitałowych, w: Prawo umów wobec wyzwań cywilizacyjnych. Zagadnienia wybrane (red. B. Kordasiewicz, P. Podrecki, R. Siwik), Warszawa 2020;
A. Weill, Droit civil, t. I, Dalloz 1973;
I. Weiss, w: W. Pyzioł, A. Szumański, I. Weiss, Prawo spółek, Bydgoszcz-Warszawa 2002;
A. Wolter, Majątek wspólny i majątki odrębne małżonków pod rządem wspólności ustawowej, NP 1965, Nr 2;
P. Zdanikowski, Prawo udziałowe w spółkach kapitałowych jako przedmiot majątku wspólnego małżonków, Pal. 2006, Nr 9-10.