Monitor Prawniczy

no. 12/2025

Proceedings in gender recognition cases - de lege lata conclusions and de lege ferenda postulates

DOI: 10.32027/MOP.25.12.2
Joanna Czyżewska
Autorka jest aplikantką radcowską
Abstract

The purpose of this article is to analyse gender recognition proceedings in force in Poland, impact of the recent Supreme Court resolution of 04 March 2025 in case III CZP 6/24 on the shape of this procedure and to propose legal regulations that could improve gender recognition proceedings. Regulation of this issue is desirable due to the lack of legislation on gender recognition, which results in following the procedure shaped by the jurisdiction of the Supreme Court. The form of gender recognition proceedings carried out under Art. 189 of the Code of Civil Procedure, which was in force until recently, has been widely criticised in the doctrine. The resolution of the Supreme Court of 04 March 2025 is the first step towards adjusting the procedure for gender recognition to the specifics of such proceedings. When determining the appropriate way of hearing gender recognition cases, European guidelines, the type and mode of the proceedings, its participants, as well as the legal nature of the gender reconciliation ruling should be taken into account. The place where this matter is regulated is not immaterial either. Although some of the postulates have been implemented by a recent Supreme Court resolution, there are still issues that need to be amended in currently applicable gender recognition proceedings.

Keywords
gender recognition proceedings, transsexuality, gender determination claim, change of gender designation in birth certificate, legal gender change, non-litigious proceedings
Literature

B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polski, Komentarz, Warszawa 2012; Biuletyn Informacji Publicznej RPO, Procesy o uzgodnienie płci powinny szybciej trafiać na wokandy. Pozytywna odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-uzgodnienie-plci-procesy-przyspieszenie-sady-ms-odpowiedz; Biuletyn Informacji Publicznej RPO, Sąd odmówił uzgodnienia płci osoby transpłciowej. Skarga nadzwyczajna RPO wycofana - powód w innym postepowaniu uzyskał wyrok ustalający płeć, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-osoba-transplciowa-uzgodnienie-plci-sad-odmowa-skarga-nadzwyczajna; Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich 2020, Nr 2, Zasada Równego Traktowania. Prawo i praktyka, Nr 28, Postępowania w sprawach o ustalenie płci - przewodnik dla sędziów i pełnomocników, Warszawa 2020, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Postepowania_w_sprawach_o_ustalenie_plci.pdf; Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich 2024, nr 1 Zasada Równego Traktowania. Prawo i praktyka, Nr 35 Postępowania w sprawach o uzgodnienie płci. Przewodnik, https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2024-02/Postepowania_w_sprawach_o_uzgodnienie_plci_Przewodnik_www.pdf; Ł. Błaszczak, Charakter prawny powództwa o zmianę płci. Dylematy na gruncie prawa procesowego cywilnego, WSE Nr 9/2015, https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/78306/PDF/06_Blaszczak_L_Charakter_prawny_powodztwa_O_zmiane_plci.pdf; J. Bodio, Uwagi o trybie postępowania o uzgodnienie płci, GSP Nr 1(58)/2023, https://gsp.ug.edu.pl/index.php/gdanskie_studia_prawnicze/article/view/8773/7799; M. Boratyńska, Ustawa o uzgodnieniu płci a przygody transseksualistów w próżni legislacyjnej, PiM Nr 3/2015, https://prawoimedycyna-archiwum.com/2019/05/01/prawo-i-medycyna-nr-60-3-2015/; W. Dynarski, A. Grodzka, L. Podobińska, Tożsamość płciowa - zagadnienia medyczne, społeczne i prawne [w:] Prawa osób transseksualnych. Rozwiązania modelowe a sytuacja w Polsce, pod red. A. Śledzińskiej-Simon, Warszawa 2010; T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2007; D. Frankowska, Godność jako konstytucyjne źródło uprawnienia do wszczęcia postępowania w sprawie o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia [w:] Konstytucyjne aspekty procesu cywilnego, pod red. A. Orzeł-Jakubowskiej i T. Zembrzuskiego, Warszawa 2023; C. Gromadzki, Poczucie przynależności do danej płci jako kryterium przy zmianie oznaczenia płci w akcie urodzenia transseksualistów, PS Nr 10/1997; M. Grudziński, J. Ignatowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Warszawa 1966; E. Holewińska-Łapińska, Sądowa zmiana płci. Analiza orzecznictwa z lat 1991-2008, „Studia i Analizy Sądu Najwyższego” t. IV, Warszawa 2010; J. Ignatowicz, Glosa do uchwały SN z dnia 22 września 1995 r., III CZP 118/95, OSP Nr 4/1996, poz. 78; K. Imieliński, S. Dulko, M. Filar, Transpozycje płci. Transseksualizm i inne zaburzenia identyfikacji płciowej, Kraków 2001; K. Imieliński, Zarys seksuologii i seksiatrii, Warszawa 1982; A. Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. T. I. Art. 1-729, Lex/el 2019; J. Karakulski, J. Pyłko, Wątpliwości konstytucyjne w zakresie sądowej procedury zmiany płci, „Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ” Nr 2/2017, https://www.kul.pl/files/1418/materialy_na_zajecia/lis/materialy_6/sadowa_procedura_zmiany_plci.pdf; B. Kmieciak, Zmiana płci u dzieci jako wyzwanie dla prawa i społeczeństwa, Family Forum 6/2016, https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-63ce28d3-8e0b-4fdd-8845-514e502c4bf9; P. Leń, Prawidłowa legislacja urzędowej zmiany płci w świetle rekomendacji europejskich oraz na tle najnowszych uregulowań w prawie obcym, PPM Nr 1/2020; J. Michalik, Kiedy ciało jest więzieniem a państwo strażnikiem. Analiza procedury zmiany płci metrykalnej w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem kryterium ustalenia płci, „Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ”, Nr 2(9)/ 2012, https://www.uj.edu.pl/documents/4137545/95bd30fd-26fd-418c-9a0a-781949e56b0c#page=61; K. Osajda, Cywilnoprawne aspekty zmiany płci u transseksualistów [w:] Orientacja seksualna i tożsamość płciowa. Aspekty prawne i społeczne, pod red. R. Wieruszewskiego i M. Wyrzykowskiego, Warszawa 2009; K. Osajda, Transseksualizm w świetle prawa i praktyki sądów polskich, PS Nr 5/2004; J. Ostojska, Sądowa zmiana płci, praca doktorska pod kierownictwem K. Pietrzykowskiego, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2014; K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2012; A. Pisarska, J. Wethacz, Prawne aspekty transseksualizmu w Polsce, Przegl. Seks. Nr 4/2015, https://journals.indexcopernicus.com/api/file/viewByFileId/99971; K. Rozental, O zmianie płci metrykalnej de lege ferenda, PiP Nr 20/1991; P. Rylski, Uczestnik postępowania nieprocesowego - zagadnienia konstrukcyjne, Warszawa 2017; M. Safjan, Glosa do postanowienia z dnia 22 marca 1991 r. (III CRN 28/91), PS Nr 2/1993; A. Szczerba, Zmiana danych w akcie stanu cywilnego osób transseksualnych. Komentarz do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16.07.2008, II OSK 845/07, http://www.prawaczlowieka.uw.edu.pl/index.php?orzeczenie=cb6c53bcb82b2a866cdadf97967e79a974478a88-b0; M. Szeroczyńska, A. Śledzińska-Simon, Założenia zmian prawnych dotyczących osób transpłciowych w prawie polskim [w:] Sytuacja prawna osób transpłciowych w Polsce, raport z badań i propozycje zmian, pod red. W. Dynarskiego i K. Śmiszka, Warszawa 2013; M. Walasik, Profil i zakres postępowania nieprocesowego, GSP Nr 5(57)/2022, https://gsp.ug.edu.pl/index.php/gdanskie_studia_prawnicze/article/view/7595/6751; E. Wengerek, Powództwo o ustalenie, „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny” Nr 21/1959, z. 1; A. Zielonacki, Zmiana płci w świetle prawa polskiego, RPEiS Nr 2/1998.