Abstract
TThe article examines the binding force of Art. 357¹ and Art. 632 § 2 of the Polish Civil Code concerning the rebus sic stantibus clause. So far, Polish legal doctrine and jurisprudence have primarily regarded these legal provisions as dispositive, allowing for their contractual modification or exclusion. The article highlights that these provisions serve a protective role by providing protection to the party adversely impacted by changed circumstances against grossly unjust outcomes, which speaks for their imperative nature. At the same time, the imperative nature of these provisions does not exclude the use of adaptive clauses, provided they do not restrict the right to judicial modification of the contract.
Literature
J. Bieluk, Nadzwyczajna zmiana stosunków i jej wpływ na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus). Komentarz praktyczny z orzecznictwem, Warszawa 2020; A. Brzozowski, Klauzula rebus sic stantibus - dyspozytywna czy imperatywna? (ponownie w odpowiedzi M. Kalińskiemu), PiP Nr 8/2023; A. Brzozowski, O potrzebie nowej regulacji wpływu zmiany okoliczności na zobowiązania, PiP Nr 8/2020; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania w prawie polskim (na tle prawa niektórych państw obcych), Warszawa 1992; A. Brzozowski, Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania. Klauzula rebus sic stantibus, Warszawa 2014; A. Brzozowski [w:] Kodeks cywilny. T. II. Komentarz do art. 450-1088. Przepisy wprowadzające, pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2021; A. Brzozowski [w:] System Prawa Prywatnego. T. 6. Prawo zobowiązań - część ogólna, pod red. A. Olejniczaka, Warszawa 2023; K. Danek, Wpływ zmiany stosunków na zobowiązania umowne według kodeksu zobowiązań na tle Kodeksu cywilnego niemieckiego i austriackiego, RPEiS Nr 1/1937; M. Drela [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, P. Machnikowskiego, Warszawa 2023; K. Grzesiowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. M. Załuckiego, Warszawa 2024; M. Kaliński, Nadzwyczajność zmian jako przesłanka zastosowania klauzuli rebus sic stantibus (polemika z Adamem Brzozowskim), PiP Nr 9/2022; J.M. Kondek, Wpływ sytuacji kryzysowych na stosunki cywilnoprawne, Warszawa 2021; G. Kozieł [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. M. Załuckiego, Warszawa 2023; B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, Niemożliwość świadczenia następcza, „Studia Prawno-Ekonomiczne” Nr 4/1970; R. Longchamps de Beriér, Uzasadnienie projektu kodeksu zobowiązań z uwzględnieniem ostatecznego tekstu kodeksu, Warszawa 1936, z. 6; P. Machnikowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, P. Machnikowskiego, Warszawa 2023; A. Malarewicz, Wpływ zmiany stosunków na wykonywanie zobowiązań, cz. 1, MoP Nr 11/2005; M. Mataczyński, M. Saczywko [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. M. Gutowskiego, Warszawa 2022; R. Morek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2023; J. Nowacki, Ius cogens - ius dispositivum, „Studia Prawnicze PAN” Nr 2-3/1993; A. Ohanowicz, Recenzja pracy B. Stelmachowskiego pt. Wpływ spadku waluty na prawne zobowiązania, RPEiS Nr 2/1924; T. Pajor, Odpowiedzialność dłużnika za niewykonanie zobowiązania, Warszawa 1982; M. Piotrowski, Normy prawne imperatywne i dyspozytywne, Warszawa-Poznań 1990; Protokół z posiedzenia Zespołu Prawa Cywilnego Materialnego Komisji Kodyfikacyjnej z dnia 11 września 1957 r.; K. Przybyłowski, Klauzula rebus sic stantibus w rozwoju historycznym oraz jej renesans w dobie współczesnej, Warszawa 2022 (reprint); Z. Radwański, Zarys części ogólnej prawa cywilnego, Warszawa 1979; W. Robaczyński, Sądowa zmiana umowy, Warszawa 1998; J. Skąpski, Wpływ zmiany stosunków na zobowiązania. Klauzula „rebus sic stantibus” [w:] Studia z prawa zobowiązań, pod red. Z. Radwańskiego, Warszawa-Poznań 1979; E. Wanat, Wykreślenie klauzul 13.7 oraz 13.8 FIDIC a możliwość zastosowania kodeksowych klauzul rebus sic stantibus, TPP Nr 2/2017; T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. T. III. Zobowiązania. Część ogólna, pod red. J. Gudowskiego, Warszawa 2018; C. Żuławska, Wokół zasady wolności umów (art. 3571 KC i wykładnia zwyczaju), „Acta Universitatis Wratislaviensis, Prawo CCXXXVIII”, pod red. E. Gniewka, Wrocław 1994.
