Zasada realnego wykonania zamówienia publicznego w ujęciu ogólnym

Prawo Zamówień Publicznych | 01/2020
Franciszek Łapecki

Uwagi wstępne Zasada realnego wykonania zamówienia, zarówno prywatnego, jak i publicznego, łączy się z wieloma rozwiązaniami cywilnoprawnymi. Jej oddziaływanie w sferze publicznej jest szczególnie istotne w odniesieniu do umów podległych reżimowi Prawa zamówień publicznych, stanowiącemu lex specialis względem Kodeksu cywilnego. Artykuł ma na celu ustalenie treści zasady realnego wykonania zobowiązania, a także jej specyfiki na gruncie okoliczności towarzyszących wykonywaniu zobowiązań wykonawców zamówień publicznych. Czynnością prawną, na podstawie której dochodzi do powstania zobowiązania w zamówieniach publicznych, jest umowa odpłatna, która na ogół jest umową wzajemną w tym znaczeniu, że każda ze stron umowy jest zobowiązana do świadczenia wobec drugiej odpowiednika tego, co sama otrzymuje1. Umowy, które nie muszą mieć charakteru wzajemnego, praktykowane są w zamówieniach publicznych wyjątkowo (obsługa bankowa, ubezpieczenie, poręczenie). Już z samego przeznaczenia umów o zamówienie publiczne wynika raczej dążenie do obiektywnej oceny wartości świadczeń, co wywodzić należy z ogólnych zasad finansów publicznych.  Umowa jako źródło zobowiązania w zasadniczym stopniu, choć niewyłącznie, kształtuje jego treść. Czynność prawna wywołuje bowiem skutki nie tylko wyrażone w niej bezpośrednio, ale także wynikające z innych elementów: przepisów prawa, zwyczajów, zasad współżycia społecznego (art. 56 KC)2. Z drugiej strony w odniesieniu do umów o zamówienia publiczne szczególnie istotne są ograniczenia swobody kontraktowej wynikające z bezwzględnie obowiązujących norm szczegółowych. Zasadniczą motywacją 32stron umowy jest realizacja jej celu, to jest wykonanie (zaspokojenie interesu wierzyciela) zobowiązania zgodnie z umową i przepisami.Zasada realnego wykonania zobowiązania w Kodeksie cywilnym W literaturze wskazuje się na odmienne kwalifikacje prawne wykonania zobowiązania, przypisując mu walory czynności prawnej i dopuszczając możliwość wykonania zobowiązania w postaci czynności faktycznej, pod warunkiem że dłużnik miał co najmniej zamiar wykonania zobowiązania, oraz przyjmując, że wykonanie zobowiązania „nie poddaje się jednolitej kwalifikacji prawnej”3, co skutkuje koniecznością każdorazowej oceny charakteru prawnego czynności wykonawczej. W ramach tej oceny stosuje się normy odnoszące się nie tylko do samego świadczenia, ale także normy ogólne prawa cywilnego.  Elementami modalnymi prawidłowego spełnienia zobowiązania są świadczenie do rąk osoby uprawnionej oraz spełnienie świadczenia w odpowiednim miejscu i czasie4. Artykuł 354 § 1 KC zawiera ogólne zasady odnoszące się do sposobu wykonania zobowiązania, stanowiąc, że dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – w sposób odpowiadający tym zwyczajom. A zatem dłużnik, wykonując zobowiązanie, powinien zrealizować wszystkie ciążące na nim obowiązki wynikające z oświadczenia woli oraz przepisów, zasad słuszności i zwyczajów5. Zobowiązanie powinno być wykonane in natura tak, jak się strony umówiły. Przepis ten wprowadza wzorzec należytego wykonania zobowiązania6, a w konsekwencji normę zwaną zasadą realnego wykonania zobowiązania. W taki sam sposób powinien przy wykonaniu zobowiązania współdziałać wierzyciel. Pod tym względem zasada realnego wykonania zobowiązania istnieje obok podstawowej...