Zamówienia zastrzeżone w świetle nowych rozwiązań normatywnych

Prawo Zamówień Publicznych | 04/2020
Maciej Lubiszewski

Unijna proweniencja zamówień zastrzeżonych  Zamówienia publiczne są postrzegane m.in. jako instrument służący do osiągania celów polityki społecznej1. Różnorodne rozwiązania uwzględniające aspekty społeczne wprowadzane do unijnego oraz krajowych porządków prawnych sprawiły, że wykształciło się pojęcie „społecznie odpowiedzialnych zamówień publicznych”. Zostało ono zdefiniowane przez Komisję Europejską jako „zamówienia publiczne, w ramach których bierze się pod uwagę co najmniej jedną z następujących kwestii społecznych: możliwości zatrudnienia, godną pracę, zgodność z prawami społecznymi i z prawem do pracy, integrację społeczną (w tym także osób niepełnosprawnych), równość szans, dostępność, projektowanie dla wszystkich, uwzględnianie kryteriów zrównoważonego rozwoju, w tym kwestii etycznego handlu oraz szerszego dobrowolnego przestrzegania zasad społecznej odpowiedzialności biznesu (corporate social responsibility – CSR), z jednoczesnym uwzględnieniem zasad ujętych w Traktacie Unii Europejskiej oraz w dyrektywach dotyczących zamówień publicznych” 2.  Jednym z mechanizmów prawa zamówień publicznych uwzględniających aspekty społeczne są tzw. zamówienia zastrzeżone. Wywodzą się one z art. 20 dyrektywy 2014/24/UE3 pozwalającego państwom członkowskim „zastrzec prawo udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia dla zakładów pracy chronionej oraz wykonawców, których głównym celem jest społeczna i zawodowa integracja osób niepełnosprawnych lub osób defaworyzowanych, lub mogą przewidzieć możliwość realizacji takich zamówień w ramach programów zatrudnienia chronionego, pod warunkiem że co najmniej 30% osób 34zatrudnionych przez te zakłady, przez tych wykonawców lub w ramach tych programów stanowią pracownicy niepełnosprawni lub pracownicy defaworyzowani”.  Unijny prawodawca w motywie 36 preambuły do dyrektywy 2014/24/UE wskazał ratio legis zamówień zastrzeżonych. Podmioty prowadzące działalność w celu wspierania społecznej i zawodowej integracji lub reintegracji osób niepełnosprawnych i defaworyzowanych odgrywają istotną rolę w procesie integracji społeczeństwa, jednak – ze względu na szczególne i na ogół kosztowne warunki prowadzenia działalności – mogą nie mieć szans na uzyskanie zamówienia w warunkach zwykłej konkurencji. Zamówienia zastrzeżone sprawiają, że podmioty te rywalizują jedynie między sobą a rynek takich zamówień jest zamknięty dla pozostałych wykonawców. Charakter zamówień zastrzeżonych  Przytoczony art. 20 dyrektywy 2014/24/UE umożliwia wprowadzenie do prawa krajowego zastrzeżenia o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym. Pierwsze z nich polega na dopuszczeniu do postępowań jedynie wykonawców o określonym profilu działalności (integracja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych i defaworyzowanych). Drugie zastrzeżenie dopuszcza możliwość określenia szczególnego sposobu realizacji zamówienia (realizacja zamówień w ramach programów zatrudnienia chronionego).  Polski ustawodawca wybrał pierwszą możliwość i klauzula dotycząca zamówień zastrzeżonych...