Praktyczne aspekty stosowania instytucji self-cleaningu w zamówieniach publicznych

Prawo Zamówień Publicznych | 04/2020
Aldona Kowalczyk

  Do regulacji dyrektywy 2014/24/UE w zakresie self-cleaningu odwołuje się również dyrektywa 2014/25/UE (tzw. dyrektywa sektorowa), stanowiąc, iż „[w] przypadku gdy podmioty zamawiające są zobowiązane do stosowania takich kryteriów wykluczenia lub decydują się na ich stosowanie, powinny one stosować przepisy dyrektywy 2014/24/UE dotyczące możliwości przyjęcia przez wykonawców środków dostosowawczych, mających na celu naprawę skutków wszelkich przestępstw lub naruszeń oraz skuteczne zapobieganie dalszym przypadkom niewłaściwego zachowania”4. Także dyrektywa 2014/23/UE 138w sprawie koncesji5 wskazuje, iż „[n]ależy jednak dopuścić możliwość przyjęcia przez wykonawców środków w zakresie zgodności mających na celu naprawę skutków wszelkich przestępstw lub naruszeń oraz skuteczne zapobieganie dalszym przypadkom niewłaściwych praktyk”6.   Do polskiej ustawy z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych7 instytucja samooczyszczenia została wprowadzona nowelą z 22.6.2016 r. 8 i przyjęta również w nowej, wchodzącej w życie 1.1.2021 r., ustawie z 11.9.2019 r. – Prawo zamówień publicznych9.   Instytucja self-cleaningu jest zatem stosunkowo nowa na gruncie dyrektyw unijnych. Nowość procedury samooczyszczenia podkreśla również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując, że dyrektywa 2014/24/UE ma „(…) charakter innowacyjny w szczególności w zakresie, w jakim ustanawia w jej art. 57 ust. 6 system środków naprawczych (self-cleaning). Przepis ów (…) ma na celu skłonienie wykonawcy znajdującego się w jednej z sytuacji, o których mowa w art. 57 ust. 4 rzeczonej dyrektywy, do przedstawienia dowodów na to, że przyjęte przez niego środki są wystarczające do wykazania jego rzetelności pomimo istnienia odpowiedniej fakultatywnej podstawy wykluczenia. Jeżeli takie dowody zostaną uznane za wystarczające, dany wykonawca nie powinien zostać wykluczony z postępowania o udzielenie zamówienia. (…) W tym względzie poprzez wprowadzenie środków naprawczych podkreśla się (...) znaczenie, jakie jest związane z rzetelnością wykonawcy, jako że czynnik ten wiąże się nierozerwalnie z podstawami wykluczenia związanymi z subiektywnymi uwarunkowaniami oferenta”10. 139 Znaczenie self-cleaningu   Istota self-cleaningu sprowadza się zasadniczo do tego, że wykonawca formalnie podlegający wykluczeniu z postępowania (w związku z zaistnieniem wobec niego jednej z określonych podstaw wykluczenia) ostatecznie z postępowania nie zostaje wykluczony z uwagi na skutecznie podjęte działania naprawcze. Instytucja ta wykazuje znaczne podobieństwa do sakramentu pokuty w obrządkach chrześcijańskich, z takimi jego częściami składowymi, jak rachunek sumienia, wyjawienie przewin, obietnica poprawy i zadośćuczynienie. Jej niezbędnymi elementami są bowiem w szczególności wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego oraz współpraca z właściwymi organami, podjęcie konkretnych środków technicznych, organizacyjnych i kadrowych oraz naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.   Intencja ustawodawcy unijnego, a za nim polskiego jest jasna i czytelna: zamówienia publiczne powinny być udzielane tylko wykonawcom rzetelnym, uczciwym, dającym gwarancję należytego wykonania zamówienia11. Na straży tego stoi cały system weryfikacji sytuacji podmiotowej wykonawców i wykluczania z postępowań o udzielenie zamówienia publicznego tych z nich, którzy są nierzetelni i nie gwarantują...