Odpowiedzialność za elektroniczne oświadczenie woli

Prawo Zamówień Publicznych | 04/2019
Irena Skubiszak-Kalinowska

Wprowadzenie  Elektronizacja zamówień publicznych miała stanowić ułatwienie dla stron postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, a także przyczynić się do poprawy procesów zakupowych, jednak, przynajmniej w początkowej fazie jej funkcjonowania, stała się kolejną barierą w dostępie do zamówień. Jako istotny problem jawi się, oprócz oczywiście samych komplikacji natury czysto technicznej, niedostateczne uregulowanie sfery odpowiedzialności prawnej z tytułu wadliwego działania systemów teleinformatycznych, za pomocą których prowadzone są postępowania, czego negatywne konsekwencje najczęściej niestety ponoszą wykonawcy.  Warto zatem przeanalizować, czy stosowane, na razie zresztą dość niejednolicie, reguły cywilnoprawne stanowią wystarczającą podstawę do rozstrzygania sporów powstałych w związku z wdrożeniem elektronizacji. W szczególności – czy pozycja wykonawcy jako podmiotu niemającego wpływu ani na wybór przez zamawiającego narzędzia zakupowego, ani możliwości efektywnej weryfikacji przyczyn niedojścia jego oferty do adresata nie powinna zostać wzmocniona przez dodatkowe uregulowania prawne.  W niniejszym artykule przeprowadzono zatem analizę istniejących na gruncie ZamPublU i KC regulacji prawnych w tym zakresie oraz zrewidowano regulaminy i umowy z dostawcami wybranych rozwiązań informatycznych, prowadzącą do postawienia tezy, iż ich aktualna wykładnia stosowana przez Krajową Izbę Odwoławczą wydaje się nie dawać należytej ochrony wykonawcom. Standardy informatyzacji Zgodnie z Kodeksem cywilnym za dojście oświadczenia woli w postaci elektronicznej do adresata odpowiada nadawca, a jego złożenie następuje w momencie wprowadzenia go do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby adresat mógł się zapoznać z jego treścią1. Kwestie te, w mojej ocenie, mogą jednak budzić wątpliwości w odniesieniu 58do przepisów Prawa zamówień publicznych2, na gruncie którego wprowadzono obowiązkowe korzystanie ze środków komunikacji elektronicznej.  Podstawowe znaczenie dla elektronizacji ma ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne z 17.2.2005 r.3 oraz kilka aktów towarzyszących o charakterze wykonawczym4. Ustawa ta określa minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych, które powinny być dostosowane do wykonywania zadań publicznych. Zawiera również przepisy odnoszące się do tworzenia krajowych ram interoperacyjności, metod wymiany informacji drogą elektroniczną i funkcjonowania elektronicznej platformy usług administracji publicznej (ePUAP). Rozwiązania informatyczne wynikające z PZP i rozporządzenia w sprawie użycia środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego5 można uznać za lex specialis w odniesieniu do ustawy o informatyzacji. Mniejsze znaczenie w tym zakresie ma ustawa z 18.7.2012 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną6. Istotne w niej są przede wszystkim definicje i niektóre pojęcia, np. „środki komunikacji elektronicznej”7.  Do przekazywania dokumentów drogą informatyczną stosuje się systemy teleinformatyczne, czyli zespół współpracujących ze sobą urządzeń informatycznych i oprogramowania, zapewniających przetwarzanie, przechowywanie, a także wysyłanie i odbieranie danych poprzez sieci telekomunikacyjne za pomocą właściwego dla danego rodzaju sieci telekomunikacyjnego urządzenia końcowego w rozumieniu prawa telekomunikacyjnego8. Systemy teleinformatyczne, które są wykorzystywane do realizowania zadań publicznych, muszą posiadać minimalne wymagania ustalone w przepisach prawa.  Uwagi wymagają również kwestie związane z podpisem elektronicznym. Podstawy udzielania certyfikatów kwalifikowanego podpisu elektronicznego i identyfikacji elektronicznej zostały określone w tzw. rozporządzeniu e-Idas Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z 23.7.2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania 59w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającego dyrektywę 1999/93/WE i w ustawie z 5.9.2016 r. o usługach zaufania publicznego oraz identyfikacji elektronicznej9 (dalej: rozporządzenie e-Idas).  Elektronizacja zamówień publicznych w Polsce ma związek z implementacją nowych dyrektyw z 2014 r., a konkretnie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE oraz dyrektywy 2014/25/UE10, na podstawie których środki komunikacji elektronicznej muszą się stać podstawowymi metodami komunikacji pomiędzy zamawiającym a wykonawcą. Elektronizacja nie powinna jednak nakładać na zamawiającego obowiązku automatyzacji procedur, w tym elektronicznej oceny ofert czy też elektronicznego przetwarzania ofert z przekroczeniem granic wynikających z dyrektywy ogólnej11.  Dnia 18.10.2018 r. wprowadzono częściową elektronizację zamówień publicznych w Polsce, obejmującą jednak tylko postępowania powyżej tzw. progów unijnych. W odniesieniu natomiast do zamówień poniżej progu planuje się przesunięcie jej na 1.1.2021 r.12. Procedura udzielania zamówień publicznych po elektronizacji W postępowaniu o udzielenie zamówienia...