Konstrukcja umowy o roboty budowlane w zamówieniach publicznych

Prawo Zamówień Publicznych | 04/2015
Ewa Wiktorowska

Wprowadzenie  W polskiej praktyce budowlanych zamówień publicznych nie ma powszechnie stosowanych standardów umów o roboty budowlane. Każdy z zamawiających opracowuje swoje, mniej lub bardziej doskonałe projekty i weryfikuje je w miarę popełnianych błędów. Podjęte w 2005 r. próby opracowania takich standardów na zlecenie Urzędu Zamówień Publicznych, określone jako „Wzorcowa dokumentacja przetargowa”, zamieszczone na stronie internetowej1 były dość rzadko stosowane in casu, jako materiał pomocniczy przy sporządzaniu warunków umów o roboty budowlane. Podobnie nie znajdują szerokiego zastosowania Warunki Kontraktowe FIDIC, chociaż do niedawna nie miały żadnej konkurencji. W szczególności z powodu tego, że ich stosowanie nie jest już obligatoryjne w przypadku dofinansowania ze środków unijnych i dlatego, iż brakuje ich „spolszczonego” tłumaczenia powszechnie zrozumiałego dla polskich praktyków. Trudno też prorokować, jakie będzie zainteresowanie dla dobrego przykładu umowy i dokonanego w niej podziału ryzyk, nazwanej przez jej autora UZP „Wzorem umowy w sprawie zamówienia publicznego na wykonanie robót budowlanych dotyczących obiektu liniowego w rozliczeniu kosztorysowym”. Z dużym więc prawdopodobieństwem można stwierdzić, że w przyszłości to zamawiający samodzielnie będą autorami umów o roboty budowlane stosowanych w zamówieniach publicznych. Do nich więc w dużym zakresie są kierowane poniższe przemyślenia nt. konstrukcji umowy o roboty budowlane. Umowa o roboty budowlane  Umowa o roboty budowlane jest szczególnym podtypem umowy o dzieło. Indywidualne uregulowania dla umów o roboty budowlane zawarte są w art. 647–658 KC. O tym, czy mamy do czynienia z umową o roboty budowlane, świadczy efekt, czyli rezultat 269umowy. W świetle uchwały SN z 11.1.2002 r., III CZP 63/012 umowa o roboty budowlane jest jednak odrębnym typem umowy nazwanej, niebędącym podtypem umowy o dzieło, choć się z niej wywodzi. Podobny pogląd zawarto w wyroku SN z 25.3.1998 r., II CKN 653/973, zastrzegając, że: „zasadniczym kryterium rozróżnienia umowy o dzieło i umowy o roboty budowlane jest ocena realizowanej inwestycji stosownie do wymagań prawa budowlanego”.  Przedmiotem umowy o roboty budowlane powinno być świadczenie będące wynikiem wykonania robót budowlanych, powstałe na skutek współdziałania zamawiającego i wykonawcy w zakresie przygotowania i wykonania przedmiotu tego świadczenia. Warunki wykonania i rezultat tego świadczenia muszą być każdorazowo określone w tej umowie. W przypadku zawierania umów w oparciu o przepisy ustawy z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych4 to zamawiający jest tym, który określa warunki umowy w sprawie zamówienia publicznego i niejako narzuca konstrukcję umowy. Wykonawca ma tu dość ograniczone możliwości ingerencji na ostateczny kształt umowy, może jedynie wnioskować o wyjaśnienie jej treści lub wnosić środki ochrony prawnej na jej postanowienia niezgodne z ZamPublU5. Treść umowy o roboty budowlane obok opisu przedmiotu zamówienia, który jest jej składową, to dwa najważniejsze elementy postępowania o udzielenie zamówienia publicznego kształtujące obowiązki stron po zakończeniu tego postępowania. Konstrukcja umowy o roboty budowlane  Nie istnieje uniwersalna recepta na dobrą umowę o roboty budowlane, ale jest kilka elementów właściwych dla tego typu umów, które mogą współpracę stron uczynić łatwiejszą i mniej konfliktogenną, a w razie sporu ułatwiają dochodzenie roszczeń. Osiągniemy ten efekt, jeżeli opracowując umowę będziemy mieli na celu ochronę interesów obu jej stron i pisząc o obowiązkach wykonawcy nie zapomnimy o obowiązkach zamawiającego. Wyspecyfikowanie tych elementów nie jest trudne, i zwykle każdy zamawiający pamięta o nich opracowując postanowienia umowy, niestety bardzo często nie czyni tego w sposób jednoznaczny i przejrzysty. Właśnie te cechy umowy o roboty budowlane gwarantujące przewidywalność kolejnych działań stron umowy winny być podstawą do ustalenia jej ostatecznego kształtu. Nie wystarczy samo wskazanie obowiązków wykonawcy, konieczne jest po wyspecyfikowaniu każdego z obowiązków...