Kasacja w ramach profesjonalizacji zamówień publicznych

Prawo Zamówień Publicznych | 03/2020
Małgorzata Nyc-Zimny

1. Kontrolny i publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej Zgodnie z Traktatem o Unii Europejskiej1 państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia skutecznej ochrony prawnej podmiotom biorącym udział w postępowaniach objętych prawem Unii Europejskiej. Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem gwarantuje także Karta praw podstawowych Unii Europejskiej2. Ogólne warunki procedur odwoławczych w zakresie prawa zamówień publicznych określa natomiast dyrektywa odwoławcza3. Dyrektywa ta jednak nie reguluje w pełni procedur sądowych4. W praktyce funkcjonowania systemów odwoławczych krajów Unii Europejskiej istnieje więc wiele autonomicznych i odrębnych systemów, znacząco różniących się między sobą zarówno pod względem organizacyjnym, jak i prawnym.  W obowiązującym obecnie prawie zamówień publicznych5 istnieje dwustopniowy system środków ochrony prawnej. Pierwszym etapem jest postępowanie odwoławcze przed Krajową Izbą Odwoławczą, drugim ‒ postępowanie skargowe toczące się przed sądem okręgowym6. Zainicjowane wniesieniem skargi postępowanie jest w praktyce ostatnim środkiem ochrony prawnej, z którego mogą skorzystać strony postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prawo do wniesienia skargi kasacyjnej przysługuje bowiem jedynie Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych7.73 Koncepcja skargi kasacyjnej w sprawach cywilnych ma swoje podstawy w konstrukcji z Kodeksu postępowania cywilnego z 1932 r.8, z tym jednak zastrzeżeniem, że skarga kasacyjna funkcjonowała wówczas w systemie trójinstancyjnym. Jako nadzwyczajny środek odwoławczy, przysługujący od prawomocnych orzeczeń sądu II instancji, skarga kasacyjna jest znana polskiemu ustawodawstwu od 6.2.2005 r.9. Skarga kasacyjna jako szczególny i wyjątkowy środek prawny nie ma na celu ponownego rozpoznania sprawy, ale służy kontroli legalności prawomocnych orzeczeń sądów II instancji kończących postępowanie w sprawie. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, kontroluje legalność zaskarżonego orzeczenia sądu II instancji w zakresie określonym przez skarżącego i bada skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia i podstaw skargi, na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez sąd II instancji. Możliwość wniesienia skargi kasacyjnej musi być wyraźnie przewidziana w przepisie prawa.  W zakresie ograniczenia dostępu do skargi kasacyjnej wypowiedział się Sąd Najwyższy, wskazując, że sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, III instancji, a skarga kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu II instancji kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia10.  Ograniczone są także zarzuty, jakie mogą zostać podniesione w skardze kasacyjnej. Zgodnie z art. 3983 § 3 KPC skarga kasacyjna może być oparta tylko na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Oznacza to jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego jako sądu prawa – sprawującego nadzór nad działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania11 – który rozpoznając skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, jest związany z mocy art. 39813 § 2 KPC ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia12. Funkcję kontroli kasacyjnej jako zapewniającej jednolitość orzecznictwa niektórzy autorzy uważają za dominującą13, szczególnie w świetle art. 183 ust. 1 Konstytucji RP, stanowiącego, że Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością 74sądów...