Abstrakt

Dnia 23.10.2011 r. weszła w życie ustawa z 18.3.2011 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 85, poz. 458). Powyższą ustawą zmieniono oprócz KC także ustawę z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ustawę z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawę z 28.7.1983 r. o podatku od spadków i darowizn, ustawę z 14.2.1991 r. – Prawo o notariacie i ustawę z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, a także w szczególności ustawę z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr. 167, poz. 1758 ze zm.; dalej NierCudzU). O wpływie tejże nowalizacji w zakresie nabywania nieruchomości przez cudzoziemców mowa będzie w niniejszym artykule.

Przed wejściem w życie wymienionej powyżej ustawy z 18.3.2011 r. brak było podstaw w oparciu o przepisy księgi czwartej KC do skutecznego przesądzenia przez spadkodawcę o sposobie podziału spadku. Spadkodawca nie mógł w sposób wiążący jego spadkobierców wskazać, jakie przedmioty miałyby przypaść po jego śmierci poszczególnym osobom. Taka regulacja – a raczej brak stosownych rozwiązań – osłabiała w istotny sposób swobodę testowania i nie odpowiadała oczekiwaniom społecznym.

Próbę poprawy sytuacji we wskazanym zakresie podjęto już w 2009 r., przedkładając w Sejmie uchwałę Senatu w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw wraz z projektem tej ustawy (druk sejmowy nr 2116 z 29.5.2009 r.). W uchwale tej podkreślono w szczególności, że spadkodawca jest ograniczony przepisami w sprawach dokonywania czynności rozporządzających na wypadek śmierci m.in. przez dwa postanowienia dla prawa spadkowego fundamentalne: po pierwsze, że rozporządzić na wypadek śmierci można tylko przez testament, a po drugie, że umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna. Wskazane regulacje, zestawione z przyjętą przez polskie prawo spadkowe zasadą sukcesji uniwersalnej, oznaczały, że testator nie mógł przesądzić o tym, aby wskazana przez niego osoba nabyła z chwilą jego śmierci konkretny, wymieniony w testamencie składnik majątkowy, ani nie mógł przesądzić o sposobie podziału majątku spadkowego pomiędzy kilku spadkobierców. Dodatkowo, gdy majątek spadkowy dziedziczyło kilku spadkobierców, ci musieli najpierw przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, a następnie dokonać [...]