Abstrakt

Po stronie nauczyciela akademickiego istnieje obowiązek złożenia informacji o prowadzeniu działalności gospodarczej. W niniejszym opracowaniu autorka poddaje tę kwestię analizie, ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji, które poniesie nauczyciel akademicki na skutek braku udzielenia takiej informacji.

Uwagi wstępne

Od dłuższego czasu tematyka dodatkowego zatrudnienia nauczycieli akademickich pozostaje wiodącym tematem sporów wokół akademickich stosunków pracy¹. Nie należy się dziwić takiemu stanowi rzeczy. W jednym z opublikowanych raportów² dotyczących diagnozy szkolnictwa wyższego w Polsce spostrzeżono, że żaden z krajów grupy OECD nie reguluje kwestii dodatkowego zatrudnienia na poziomie ustawowym, jak to następuje w naszym systemie. Co więcej, takie regulacje nie występują w ustawie nawet w państwach, takich jak Belgia, Finlandia, Grecja, Norwegia, Portugalia, Hiszpania, gdzie nauczyciel akademicki korzysta ze statusu urzędnika państwowego. Już na tym etapie nie ulega więc wątpliwości fakt, że samo poddanie reglamentacji zagadnienia na poziomie ustawowym, czyli ustawy z 27.7.2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym³, budzi kontrowersje. Biorąc pod uwagę także dość lakoniczną w tym przedmiocie regulację i zestawiając ten fakt z okolicznością, że ustawa w tym zakresie ogranicza swobodę konstytucyjną do podejmowania zatrudnienia, za zasadne należy przyjąć tak duże zainteresowanie tematyką dodatkowego zatrudnienia ze strony przedstawicieli doktryny.

W dyskusji dotyczącej dodatkowego zatrudnienia nauczycieli akademickich nie sposób pominąć kwestii działalności gospodarczej, której problematyka również została objęta dyspozycją normy art. 129 PSzWU. Ustawodawca postanowił, że nauczyciel akademicki ma obowiązek informowania o prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej rektora uczelni, będącej dla nauczyciela akademickiego podstawowym miejscem pracy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 33 podstawowym miejscem pracy jest uczelnia lub jednostka naukowa, w której nauczyciel akademicki lub pracownik naukowy jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, wskazana w akcie stanowiącym podstawę zatrudnienia jako podstawowe miejsce pracy. W tym samym czasie podstawowe miejsce pracy może być tylko jedno. Warto już w tym miejscu zauważyć, iż w przeciwieństwie do regulacji z art. 129 ust. 1 PSzWU, obejmującej swym działaniem wszystkich nauczycieli akademickich, których grupa podlega zawężeniu jedynie w zakresie sankcji grożących za sprzeczne z ustawą zachowanie, art. 129 ust. 3 PSzWU kieruje normę explicite jedynie do nauczycieli, dla których uczelnia jest podstawowym miejscem pracy.

Obowiązek, który statuuje ustawodawca, wydaje się trudnym przedmiotem analizy, w pierwszej bowiem kolejności brak w ustawie konsekwencji, z jakimi mogłoby się wiązać niepoinformowanie rektora uczelni o fakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto na temat ten milczą również statuty uczelni publicznych, które w niewielkim zakresie podejmują problematykę działalności gospodarczej, ale jedynie przez pryzmat aktywności samej uczelni, a nie jej pracowników⁴. Co więcej, obecny zapis ustawy znacznie różni się od poprzedniego stanu prawnego, kiedy nauczyciel akademicki na prowadzenie działalności gospodarczej obok dodatkowego zatrudnienia musiał uzyskać zgodę rektora. Wydaje się więc, że doszło do złagodzenia stanowiska ustawodawcy w przedmiocie dodatkowej aktywności nauczycieli, tym bardziej że ustawodawca w żadnym miejscu znowelizowanej ustawy expressis verbis nie wskazał braku zgłoszenia działalności gospodarczej jako podstawy do wypowiedzenia umowy o pracę. W takim stanie konieczne wydaje się, po pierwsze, zapytać, czy brak powiadomienia o działalności gospodarczej stanowi inną ważną przyczynę w rozumieniu art. 125 PSzWU, który uprawnia do rozwiązania umowy o pracę, po drugie, czy może to być uchybienie na tyle istotne, aby uzasadniało wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, po trzecie wreszcie, pod warunkiem udzielenia twierdzących odpowiedzi na powyższe pytania – należałoby rozstrzygnąć kolizję tych uprawnień pracodawcy. Tak postawiony problem okalają również inne, istotne kwestie, jak na przykład to, czy nauczyciel powinien poinformować jedynie o fakcie prowadzenia działalności, czy jest zobligowany do uszczegółowienia tych informacji przez podanie rodzaju działalności. W konsekwencji nasuwa się spór o to, czy rektor ma prawo pytać o szczegóły tej działalności, czy może swoją dociekliwością narazi się na zarzut naruszenia dóbr osobistych z art. 23 KC. Na tak postawione pytania nie sposób udzielić jednoznacznej odpowiedzi bez wskazania zamiaru i celu, dla którego przepis ten funkcjonuje w obecnym kształcie.

Charakter obowiązku złożenia informacji o prowadzeniu działalności gospodarczej przez nauczyciela akademickiego

W uzasadnieniu projektu⁵ zmiany PSzWU z 18.3.2011 r.⁶ prawodawca w sposób zwięzły określił zamierzenia w przedmiocie polityki kadrowej. Przede wszystkim wskazano na potrzebę ograniczenia wieloetatowości przez konieczność uzyskania zgody na dodatkowe zatrudnienie nauczyciela akademickiego. Wydaje się więc, że [...]