Abstrakt
W artykule omówiono przedłużenie terminu zwrotu podatku naliczonego VAT nad należnym i instrumenty przysługujące podatnikowi w przypadku przewlekłości czynności prowadzonych przez organy podatkowe.WstępPrzewlekłość czynności prowadzonych przez organy podatkowe stanowi dużą trudność dla podatników, w zakresie której niestety nie dysponują wystarczającymi instrumentami pozwalającymi na uzyskanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Jak podkreśla B. Brzeziński, odnosząc się do uregulowanej w treści art. 125 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 749), dalej: OrdPU, zasady szybkości postępowania: Zasadniczym celem zasady sformułowanej w komentowanym artykule jest przeciwdziałanie powolności działania organów podatkowych, które może być szkodliwe dla interesu publicznego, jak i może ograniczać bądź udaremniać urzeczywistnianie praw strony. Podobnie odnosząc się do zasady szybkości postepowania, wskazał H. Dzwonkowski: Kryterium szybkości postępowania stanowi nie tylko prakseologiczne kryterium sprawności działania urzędu skarbowego i umiejętności fachowych pracowników tam zatrudnionych, lecz także ma na celu ochronę przez administrację skarbową słusznego interesu obywateli poprzez stabilizację ich sytuacji prawnopodatkowej, a także pogłębiania swym postępowaniem zaufania stron postępowania do organów podatkowych.Co do zasady, zgodnie z art. 139 OrdPU organy mają określone terminy na załatwianie spraw. Terminy te jednak mogą ulegać przedłużeniu. Również w przypadku terminów zwrotu nadwyżki podatku naliczonego ich przedłużanie jest zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych. w sytuacjach gdy organ dokonuje czynności mających na celu weryfikację zasadności zwrotu. Przez ww. czynności sądy rozumieją działania takie jak wystąpienie do innych urzędów skarbowych z żądaniem udzielenia informacji mogących mieć wpływ na ustalenie zasadności zwrotu lub też podjęcie działań mających na celu ustalenie stanu faktycznego będącego podstawą zwrotu.Przedłużanie terminów jest szczególnie dotkliwe dla podatników w dwóch przypadkach:
– gdy zobowiązanie podatkowe wygasło przez zapłatę – z uwagi ze z względu na potencjalną utratę możliwości rozpatrzenia sprawy przez sąd administracyjny,– gdy podatnik oczekuje na zwrot podatku VAT – ze względu na brak możliwości dysponowania środkami finansowymi.Z perspektywy możliwych szkodliwych skutków przewlekłości szczególnie jaskrawy jest przypadek, gdy zobowiązanie podatkowe wygasło przez zapłatę. Zgodnie bowiem z uchwałą NSA I FPS 1/12, co do zasady, po upływie terminu przedawnienia nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania podatkowego i orzekanie o wysokości zobowiązania podatkowego, które wygasło przez zapłatę. W konsekwencji zatem przedłużanie terminu do załatwienia sprawy w takim przypadku wiązać się może z upływem terminu przedawnienia zobowiązania i uniemożliwieniem podatnikowi uzyskania oceny sądu administracyjnego co do prawidłowości decyzji wydawanych przez organy podatkowe. Ze względu na fakt, że co do zasady, postanowienia o przedłużeniu terminu na załatwienie sprawy nie są zaskarżalne, podstawowym instrumentem, jaki przysługuje podatnikowi w przypadku przewlekłości działań organów podatkowych, jest instytucja ponaglenia przewidziana w art. 141 OrdPU. Instytucja ta otwiera drogę do złożenia skargi na przewlekłość postępowania do WSA, niemniej w wyniku działań sądu podatnik może jedynie uzyskać orzeczenie sądu zobowiązujące organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia czy też obowiązku wynikających z przepisów prawa, jak również wymierzające organowi grzywnę. Stwierdzenie ponadto przez sąd administracyjny, czy doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa, potencjalnie natomiast otwiera drogę do uzyskania stosownego odszkodowania. W przypadku jednak przedłużenia terminu na zwrot podatku VAT ze względu na toczące się postępowanie podatkowe podatnikowi przysługuje więcej możliwości zbadania zasadności przedłużania postępowania przez organy podatkowe.