Abstrakt

I. Wstęp Sądownictwo powszechne dotknięte jest wieloma trudnościami, spośród których na pierwszy plan wysuwa się długotrwałość postępowań. Brak możliwości szybkiego uzyskania orzeczenia sądu państwowego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron pozostających w sporze skutkuje poszukiwaniem alternatywnych w stosunku do sądownictwa państwowego sposobów rozstrzygania konfliktów1. Poszukiwania te są szczególnie intensywne na gruncie spraw z zakresu obrotu gospodarczego, ponieważ możliwość szybkiego dochodzenia roszczeń ma istotne znaczenie dla powodzenia realizowanych przedsięwzięć gospodarczych. Jedną z dróg rozstrzygania sporów poza systemem sądownictwa państwowego jest wyłączenie kognicji sądu państwowego na rzecz sądu polubownego. Praktyka obrotu gospodarczego wskazuje na częste zawieranie przez strony umów zapisów na sąd polubowny. Zjawisko to występuje także na gruncie sporów ze stosunku spółki. Wiele umów (statutów) spółek prawa handlowego zawiera klauzule arbitrażowe stanowiące, że spory, jakie mogą powstać na tle stosunku spółki, rozstrzygane będą przez sąd polubowny. Przyczyną takiego stanu rzeczy są niewątpliwie – oprócz wskazanych powyżej problemów sądownictwa powszechnego – zalety postępowania przed sądem polubownym, wśród których doktryna na pierwszy plan wysuwa szybkość postępowania, mającą swe źródło w odformalizowanym trybie postępowania, wpływ stron na wybór osób orzekających, co pozwala na powierzenie rozstrzygnięcia w ręce podmiotów posiadających specjalistyczną wiedzę z dziedziny, której dotyczy spór, poufność postępowania, kontraktowy charakter czy też międzynarodową skuteczność orzeczenia2.  Powstaje zatem pytanie, czy klauzule arbitrażowe zawierane w umowach (statutach) spółek handlowych spełniają zamierzone przez autorów funkcje, czyli czy umożliwiają szybkie i bezpieczne z punktu widzenia prawa uzyskanie orzeczenia rozstrzygającego o prawach i obowiązkach stron. Pamiętać bowiem należy, że – stosownie do art. 1212 i n. KPC – wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta podlegają uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności przez sąd państwowy. Ewentualna odmowa zatwierdzenia orzeczenia sądu polubownego w toku postępowania przed sądem powszechnym niweczy korzyści zamierzone przez strony przy zawieraniu zapisu na sąd polubowny, a w szczególności znacznie wydłuża postępowanie. Odpowiedź na powyższe pytanie wymaga analizy poszczególnych typów sporów, jakie mogą powstać na tle stosunku spółki w kontekście możliwości rozpoznania...