Zwrot wywłaszczonego posiadania nieruchomości – rozważania w zakresie jego dopuszczalności

Nieruchomości | 4/2017
Moduł: prawo cywilne, nieruchomości
Katarzyna Siwiec
Zwrot wywłaszczonego posiadania nieruchomości  
 – rozważania w zakresie jego dopuszczalności

Samoistne posiadanie nieruchomości, która stała się zbędna z punktu widzenia realizacji celu publicznego, winno podlegać zwrotowi na zasadach przewidzianych GospNierU. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy z 27.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 2147; dalej GospNierU) poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 113 GospNierU wywłaszczona może być nieruchomość, jej część, użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawo rzeczowe. Z kolei przepis art. 4 ustawy z 12.3.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94; dalej ZasTryb­WywłNierU) stanowił, że wywłaszczenie może polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Identycznie brzmiał przepis art. 47 ust 1 ustawy z 29.4.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99). Ostatnia z przywołanych wyżej ustaw w art. 69 ust. 1 zawierała, zbieżną z obecnie obowiązującą, regulację instytucji zwrotu nieruchomości przewidując, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tym samym zarówno obowiązująca GospNierU, jak i ustawy dotychczasowe nie zawierały przepisu stanowiącego o możliwości zwrotu nieruchomości, jeżeli przedmiotem wywłaszczenia było nie prawo rzeczowe, ale stan faktyczny, jakim jest samoistne posiadanie. Zdarzają się natomiast niejednokrotnie sytuacje, w których spadkobiercy byłych posiadaczy nieruchomości występują do organu o jego zwrot, powołując się na okoliczność, że nieruchomość taka nie została wykorzystana na określony cel publiczny. Oczywiście organy administracyjne – z wiadomych względów – odmawiają zwrotu, powołując się na literalne brzmienie cytowanego art. 136 ust. 3 GospNierU. Z tego też względu, przedmiotem niniejszego opracowania jest analiza możliwości ubiegania się przez byłego posiadacza lub jego spadkobierców o restytucję „wywłaszczonego” posiadania w trybie postępowania administracyjnego.