Zasady udostępniania materiałów zasobu i zbiorów dokumentów regulowane z ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne

Nieruchomości | 2/2015
Moduł: nieruchomości
Joanna Grzesiak

Ustawa z 17.5.1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (PrGeodKartU) reguluje m.in. sprawy: krajowego systemu informacji o terenie, ewidencji gruntów i budynków, gleboznawczej klasyfikacji gruntów, geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu, oraz państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny służy gospodarce narodowej, obronności państwa, ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, nauce, kulturze, ochronie przyrody i potrzebom obywateli (art. 40 ust. 1 PrGeodKartU).

Gromadzone w powiatowej części zasobu materiały zasobu (bazy danych: ewidencji gruntów i budynków, geodezyjnej sieci uzbrojenia terenu, rejestru cen i wartości nieruchomości oraz standardowe opracowania kartograficzne w postaci map ewidencyjnych i map zasadniczych), jak również zbiory dokumentów uzasadniające wpisy do ewidencji gruntów i budynków (w szczególności akty notarialne) stanowią jedno z podstawowych źródeł informacji o nieruchomościach i rynku nieruchomości, a w związku z tym są przedmiotem szczególnego zainteresowania rzeczoznawców majątkowych. Nieodzownym elementem procesu wyceny nieruchomości, który jest wyłącznym uprawnieniem rzeczoznawców majątkowych (art. 150 GospNierU), jest zebranie informacji o nieruchomości wycenianej, jak również nieruchomościach, które stanowiły przedmiot zawieranych na rynku nieruchomościami transakcji oraz analiza rynku nieruchomości opierająca się o źródłowe dane o rynku nieruchomości tj. akty notarialne, jak również dane rejestru cen i wartości nieruchomości. W związku z powyższym zasady udostępniania materiałów zasobu oraz zbiorów dokumentów rzeczoznawcom majątkowym regulowane w PrGeodKartU mają są kluczowe dla potrzeb właściwej realizacji działalności zawodowej w dziedzinie szacowania nieruchomości. Rzeczoznawcy majątkowi muszą dysponować pełną wiedzą o rynku nieruchomości, która obejmuje m.in. dane o cenach transakcyjnych nieruchomości, które stanowiły przedmiot obrotu, jak i ich atrybutach. W dzisiejszym stanie rynku nieruchomości, gdy liczba zawieranych transakcji jest duża (znacznie większa niż miało to miejsce w okresie powstawania zawodu) i w zależności od stopnia rozwoju rynku nieruchomości, obejmuje w skali jednego roku od kilkudziesięciu transakcji dla małej gminy, do nawet kilku tysięcy transakcji w przypadku dużych miast, współczesne warunki i zasady udostępniania informacji gromadzonych przez Służbę Geodezyjną i Kartograficzną są niezwykle istotne. Warunki te wynikają przede wszystkim ze stanu państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, stopnia informatyzacji i aktualności zasobu, możliwości udostępniania poprzez e-usługi, warunków lokalowych, kadrowych i sprzętowych działania ośrodków dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej oraz referatów ewidencji gruntów, jak również kosztów tego udostępniania. W dniu 11.7.2013 r. w Dzienniku Ustaw nr 805 opublikowany został wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25.6.2013 r. (K 30/12), zgodnie z którym art. 40 ust. 5 pkt 1b PrGeodKartU, tj. przepis upoważnienia ustawowego dotyczący określenia opłat za czynności związane z prowadzeniem państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego stracił moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Dokładnie rok później tj. 12.7.2014 r. weszły w życie wprowadzone ustawą z 5.6.2014 r. o zmianie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zmiany. Nowelizacja, która z racji dyspozycji TK, miała regulować sprawy opłat, przybrała formę wielu zmian, które objęły m.in. przepisy dotyczące: zasad wykonywania prac geodezyjnych i kartograficznych, ewidencji gruntów i budynków, geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu, odpowiedzialności zawodowej w dziedzinie geodezji i kartografii. Nowelizacja PrGeodKartU wprowadziła zmiany, które wpływają przede wszystkim na sposób działania Służby Geodezyjnej i Kartograficznej oraz wykonawców prac geodezyjnych i kartograficznych. W części jednak spowodowała zmiany, które bezpośrednio dotyczą rzeczoznawców majątkowych, tj.: podwyższenie opłat poprzez zmiany stawek podstawowych oraz jednostek rozliczeniowych, wprowadzenie nowych zasad obliczania wysokości opłat, brak regulacji związanych z uzyskaniem wglądu w materiały zasobu (gromadzone jako bazy danych lub w postaci analogowej) i wykorzystaniem pozyskanych w ten sposób informacji w działalności zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Jednocześnie w niektórych rejonach kraju spotęgowały się wcześniejsze problemy środowiska rzeczoznawców majątkowych związane z udostępnianiem materiałów zasobu, pełnych danych ewidencji gruntów i budynków (obejmujących zatem również dane podmiotowe) oraz udostępnianiem do wglądu zbiorów dokumentów. W środowisku geodetów o potrzebie kolejnej nowelizacji PrGeodKartU mówiło się już tydzień po wejściu w życie ostatnich zmian. Zgłaszane potrzeby zaczęły przybierać formę oficjalnych działań w ostatnim kwartale 2014 r. Na posiedzeniu Państwowej Rady Geodezyjnej i Kartograficznej dnia 21.11.2014 r. Główny Geodeta Kraju przedstawił propozycje zmian w PrGeodKartU, które miałyby polegać w pierwszym etapie na przeprowadzeniu doraźnych zmian ustawy (w zakresie rozwiązania najważniejszych problemów), a później miałyby obejmować napisanie ustawy od nowa. Wyprzedzając formalny etap prac nad projektem zmian do PrGeodKartU, przedstawiciele PFSRM w dniu 12.1.2015 r. spotkali się z Głównym Geodetą Kraju i przedstawili wnioski środowiska rzeczoznawców majątkowych zgłaszane do planowanej kolejnej nowelizacji PrGeodKartU. Zgłaszane postulaty dotyczą konieczności uregulowania kluczowych dla środowiska rzeczoznawców majątkowych zagadnień na poziomie ustawowym oraz zmiany części już uregulowanych rozwiązań, i obejmują:
1. wprowadzenie dodatkowych zapisów do art. 24 ust. 5 PrGeodKartU, które z poziomu ustawy będą gwarantowały rzeczoznawcom majątkowym dostęp do pełnych danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków; 2. zdefiniowanie na poziomie ustawowym w treści art. 2 PrGeodKartU lub w treści załącznika do ustawy, pojęcia „udostępniania do wglądu”, poprzez zawarcie możliwych do przeprowadzenia w ramach udostępnienia do wglądu czynności, tj. wprowadzenie definicji o treści: „udostępnianie do wglądu – umożliwienie zapoznania się z dokumentem, sporządzania notatek z części opisowej, przerysowywania treści graficznej materiałów, skanowania oraz fotografowania przy wykorzystaniu własnych urządzeń”; 3. likwidację zawartych w treści załącznika do PrGeodKartU (tab. 16 poz. 5) ram czasowych, stanowiących jednostkę rozliczeniową dla usługi udostępnienia do wglądu zbioru dokumentów i wprowadzenie jednostki rozliczeniowej w postaci „jednorazowego przeglądania”, które umożliwiać będzie wgląd do zbioru dokumentów przez jeden dzień pracy urzędu; 4. jednoznaczne zagwarantowanie rzeczoznawcom majątkowym, w ramach wnoszonej zryczałtowanej opłaty za udostępnienie do wglądu zbioru dokumentów, o której mowa tab. 16, poz. 5 załącznika do PrGeodKartU, możliwości przeglądania/wglądu
w materiały zasobu oraz wykorzystania zgromadzonych w ten sposób informacji dla potrzeb wykonywanych czynności zawodowych; 5. wprowadzenie zmian w zakresie obliczania wysokości opłaty z tytułu udostępniania danych rejestru cen i wartości nieruchomości (obniżenie współczynników korygujących LR oraz zmianę jednostki rozliczeniowej); 6. uzupełnienie tab. 10 załącznika do PrGeodKartU o tzw. wypis uproszczony (zestaw informacji o działce ewidencyjnej zawierający: numer działki, jej położenie, pole powierzchni, pole powierzchni użytków gruntowych i klas bonitacyjnych, dane identyfikujące właściciela lub władającego wraz z adresem miejsca stałego pobytu lub adresem do korespondencji, a także nr KW, jeśli jest ujawniony w ewidencji gruntów
i budynków), który udostępniany będzie za znacznie mniejszą opłatą; 7. powrót do utworzenia Powiatowego Funduszu Gospodarki Zasobem Geodezyjnym i Kartograficznym, którego środki będą przeznaczone wyłącznie na finansowanie zadań nałożonych na Służbę Geodezyjną i Kartograficzną, a tym samym pozwolą w sposób planowy budować i aktualizować państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny, stwarzać warunki do jego udostępniania zarówno poprzez e-usługi, jak i udostępnianie bezpośrednie; 8. udostępnienie rzeczoznawcom majątkowym wybranych funkcjonalności Zintegrowanego Systemu Informacji o Nieruchomościach.