Ustanowienie służebności przesyłu na prawie użytkowania wieczystego

Nieruchomości | 7/2017

Służebność przesyłu może być ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego. Jednakże użytkownik wieczysty nie może skutecznie żądać ustanowienia takiej służebności, jeżeli urządzenia przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste – wynika z uchwały SN(7).

Służebność przesyłu może być ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego. Jednakże użytkownik wieczysty nie może skutecznie żądać ustanowienia takiej służebności, jeżeli urządzenia przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste – wynika z uchwały SN(7) z 16.5.2017 r. (III CZP 101/16). Gmina K. jest właścicielem nieruchomości, która w 1997 r. została oddana Spółdzielni Mieszkaniowej P. w użytkowanie wieczyste. Na terenie nieruchomości w 1972 r. zostały umieszone urządzenia sieci kanalizacyjnej, a w 1994 r. urządzenia obejmujące sieci wodociągowe, które zostały przekazane do użytkowania Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w K. Spółdzielnia Mieszkaniowa P. wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu na jej prawie użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągowego za wynagrodzeniem w łącznej wysokości ponad 5 mln zł. Sądy I i II instancji uznały, że żądanie ustanowienia służebności przesyłu przysługuje właścicielowi nieruchomości, a nie użytkownikowi wieczystemu (zob. postanowienie SN z 28.3.2014 r., III CSK 174/13). Służebność przesyłu ma zapewnić przedsiębiorcy stabilny tytuł do korzystania z urządzeń i cudzej nieruchomości w oznaczonym zakresie. Pomimo podobieństwa pomiędzy prawem własności a użytkowaniem wieczystym, są to odrębne instytucje, a druga z nich nie gwarantuje stabilności tytułu do korzystania z nieruchomości, z uwagi na czasowy charakter, możliwość rozwiązania umowy ustanawiającej użytkowanie, jak też wygaśnięcie obciążeń wraz z wygaśnięciem użytkowania (zob. postanowienie SN z 28.3.2014 r., III CSK 174/13). SN rozpoznający skargę kasacyjną Spółdzielni Mieszkaniowej P., nabrał wątpliwości co do wykładni art. 3051 oraz art. 233 KC i przedstawił do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów zagadnienia prawne o następującej treści – czy służebność przesyłu może być ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego, a w razie odpowiedzi pozytywnej czy użytkownik wieczysty może żądać ustanowienia takiej służebności wówczas, gdy urządzenia przesyłowe znajdowały się na nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste? Udzielając odpowiedzi SN wskazał, że w związku z zakresem uprawnień użytkownika wieczystego, określonego w art. 233 KC, utrwaliło się stanowisko, iż użytkowanie wieczyste stanowi prawo pośrednie pomiędzy prawem własności a ograniczonymi prawami rzeczowymi. Jest też określane jako własność zastępcza, czy też quasi własność. W ocenie SN, zasadne jest stosowanie – w zakresie nieuregulowanym przepisami dotyczącymi użytkowania wieczystego – w drodze analogii przepisów regulujących prawo własności. W art. 233 KC ustawodawca przyznaje prawo rozporządzania tym prawem bez jakiegokolwiek zawężenia. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że użytkownik może obciążyć to prawo. Co do drugiego zagadnienia prawnego, SN wskazał, że użytkownik wieczysty nie może skutecznie żądać ustanowienia służebności przesyłu, jeżeli urządzenia przesyłowe – zainstalowane przez przedsiębiorstwo państwowe w okresie obowiązywania zasady jednolitej własności państwowej – znajdowały się na nieruchomości Skarbu Państwa przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste. W takiej sytuacji żądanie użytkownika wieczystego skierowane przeciwko przedsiębiorcy przesyłowemu o ustanowienie służebności przesyłu wykracza poza zakres jego uprawnień wynikających z art. 233 KC.