Prawo do zwrotu nieruchomości zbytych przez właścicieli w drodze rokowań przedwywłaszczeniowych

Nieruchomości | 3/2018
Moduł: nieruchomości, prawo cywilne
Katarzyna Siwiec

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12.12.2017 r. (SK 39/15) otwiera nowe możliwości dochodzenia swoich praw tak skarżącym, jak i wielu innym osobom, które dotychczas bezskutecznie domagały się zwrotu zbytych na podstawie art. 114 ust. 1 GospNierU działek gruntu w związku z niezrealizowaniem celu, na jaki zostały one nabyte, jak również tym którzy mając na uwadze dotychczasowe niekorzystne dlań orzecznictwo sądów administracyjnych w ogóle nie podejmowały prób odzyskania własności. W listopadzie 2015 r. na łamach niniejszego miesięcznika ukazał się artykuł zatytułowany „Zwrot wywłaszczonej nieruchomości przeznaczonej na realizacje celu publicznego”, w treści którego przedstawiałam argumenty wskazujące na niezgodność art. 136 ust. 3 zdania pierwszego ustawy z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.; dalej GospNierU), który to przepis przewiduje, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 GospNierU, stała się ona zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu – z określonymi normami konstytucyjnymi. Inspirację do napisania tego artykułu stanowiła znana mi sytuacja, w której znaleźli się następcy prawni osoby, która już po dniu wejścia w życie GospNierU, tj. po dniu 1.1.1998 r., zdecydowała się w drodze rokowań poprzedzających bezpośrednio wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na realizację konkretnego celu publicznego w drodze umowy. Asumpt do podjęcia decyzji o zbyciu nieruchomości stanowiło wcześniejsze wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu kwalifikującej przedmiotową nieruchomość pod budowę dojazdów do przeprawy mostowej. Pomimo upływu 13 lat od chwili nabycia nieruchomości, cel w jakim nabyto nieruchomość nie został zrealizowany, w związku z czym osoby te złożyły wniosek o zwrot nieruchomości. Po wyczerpaniu drogi administracyjnej i sądowo-administracyjnej, finalnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro ówczesna właścicielka zbyła nieruchomość, a tym samym własność nieruchomości nie została jej odjęta w drodze wydania decyzji wywłaszczeniowej, jej następcy nie mogą żądać zwrotu nieruchomości, pomimo tego że cel publiczny niegdyś na niej projektowany, nie został finalnie zrealizowany.