Prawo do prywatności a możliwość sprawowania kontroli nad członkami zarządu spółdzielni mieszkaniowej – uwagi na tle uchwały 7 sędziów SN z 13.8.2013 r.1

Nieruchomości | 3/2015
Moduł: nieruchomości, prawo cywilne
Małgorzata Sekuła-Leleno

Interes korporacyjny członków spółdzielni mieszkaniowej polega na zapewnieniu im realnej możliwości kontroli działalności zarządu spółdzielni, w tym zakresie sposobu gospodarowania środkami finansowymi spółdzielni. Interes indywidualny natomiast sprowadza się do ochrony informacji o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez członka spółdzielni w ramach łączącej go ze spółdzielnią umowy o pracę. W tym konflikcie interesów przyznać należy prymat interesowi korporacyjno-spółdzielczemu. Przepisy regulujące działalność spółdzielni mieszkaniowych, tj. ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1443; dalej PrSpółdzU) oraz ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1222; dalej SMU) nie odnoszą się wprost do kwestii dostępu członków spółdzielni mieszkaniowych do informacji o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez prezesa, czy też członków zarządu spółdzielni mieszkaniowej. W związku z ujawnionymi rozbieżnościami w wykładni prawa, Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, czy osoba zatrudniona w spółdzielni mieszkaniowej jest osobą trzecią w rozumieniu art. 81 ust. 1 SMU, także wówczas, gdy pozostaje z tą spółdzielnią w stosunku członkostwa? Na tle skarg wpływających do RPO wyłonił się bowiem problem rozbieżnej wykładni określenia „osoba trzecia” w kontekście przepisów SMU oraz PrSpółdzU, określających zasady realizacji prawa członka spółdzielni do wglądu oraz otrzymywania kopii umów zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi. Rzecznik podkreślił, że w orzecznictwie sądów powszechnych dotyczących wykładni art. 81 ust. 1 SMU nie jest jasne rozumienie pojęcia osoby trzeciej w sytuacjach, gdy umowa objęta żądaniem udostępnienia kopii została zawarta przez spółdzielnię z osobą pozostającą z nią jednocześnie w stosunku pracy i stosunku członkostwa. Główna istota sporu dotycząca realizacji obowiązku udostępnienia przez spółdzielnię mieszkaniową kopii umów zawartych przez nią z osobami trzecimi związana jest z żądaniem członków spółdzielni udostępnienia kopii umów o pracę zawartych przez spółdzielnię z członkami zarządu. Odmowa udostępnienia tych umów uzasadniania jest tym, że umowy te nie są umowami zawartymi z osobami trzecimi w rozumieniu art. 81 ust. 1 SMU. Zgodnie art. 18 § 2 pkt 3 PrSpółdzU, członek spółdzielni ma prawo m.in. zaznajamiania się z umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi, z zastrzeżeniem art. 81 ust. 1 SMU. Z kolei wspomniany art. 81 ust. 1 SMU stanowi, że członek spółdzielni mieszkaniowej ma prawo otrzymania m.in. kopii umów zawieranych przez spółdzielnię z osobami trzecimi. Artykuł 81 SMU został wprowadzony do systemu prawnego ustawą z 14.6.2007 r., o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 873 ze zm.) i w literaturze trafnie podniesiono, że budzi wątpliwości, gdyż nie jest sformułowany w sposób „poprawny, precyzyjny i jasny”. Modyfikuje on reguły określone w art. 18 § 2 pkt 3 PrSpółdzU, który uprawnia członka spółdzielni do zaznajamiania się m.in. z umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi „z zastrzeżeniem art. 81 SMU”2. Celem niniejszego artykułu jest próba rozwiania wątpliwości interpretacyjnych, jakie powołany przepis wzbudza w orzecznictwie sądów w związku z wyznaczeniem zakresu wynikającego z tego przepisu obowiązku informacyjnego spółdzielni mieszkaniowej wobec jej członków. Zasadnicze trudności dotyczą sytuacji, gdy żądanie udostępnienia dokumentu odnosi się do umów, które zostały zawarte przez spółdzielnię mieszkaniową z podmiotami pozostającymi z nią jednocześnie w stosunku pracy i stosunku członkowstwa. Kwestia ta ma istotne znaczenie na tle powołanych wyżej przepisów, które statuują prawo członka do uzyskania kopii wyłącznie umów zawartych z osobami trzecimi. Jeżeli zatem dana osoba nie jest „osobą trzecią” w rozumieniu powyższych przepisów to umowy zawarte z taką osobą przez spółdzielnię pozostają poza zakresem powołanych uregulowań. Tym samym członek spółdzielni nie ma ustawowo zagwarantowanego prawa wglądu w takie umowy i otrzymania ich kopii. W praktyce kwestia ta dotyczy w szczególności zakresu dostępu do informacji o wysokości wynagrodzenia prezesa i członków zarządu spółdzielni przydatnych do wykonywania przez nich prawa do kontroli jej organów. Jedyne ograniczenie członka spółdzielni o charakterze informacyjnym wynika z art. 18 § 3 PrSpółdzU, zgodnie z którym spółdzielnia może odmówić członkowi wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, jeżeli naruszałoby to prawa tych osób lub jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że członek wykorzysta pozyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni i przez to wyrządzi spółdzielni szkodę. Jak wskazuje praktyka, powyższe uprawnienia mogą pozostawać w kolizji z prawem jednostki do ochrony jej danych osobowych, wynikającym z art. 51 Konstytucji, KC, oraz ustawy o ochronie danych osobowych3. Warto przy tym zaznaczyć, że celem wprowadzenia powyższych przepisów było zapewnienie realnej ochrony członkom spółdzielni mieszkaniowych przez przyznanie im skutecznych środków kontroli działalności spółdzielni. Jeżeli zatem majątek spółdzielni jest majątkiem wszystkich członków, to oczywiste wydaje się, że członkowie powinni mieć możliwość kontrolowania sposobu zarządzania tym majątkiem. Elementem tej kontroli jest posiadania pełnej informacji o gospodarowaniu majątkiem spółdzielni, w tym wydatkowaniu środków pieniężnych z tego majątku.