Kiedy posiadanie nieruchomości jest samoistne i co z tego wynika?

Kiedy posiadanie nieruchomości jest samoistne i co z tego wynika?

Nieruchomości | 7 [107] lipiec 2007
Moduł: nieruchomości
Rafał Golat

W wielu przepisach pojawiają się pojęcia samoistnego posiadacza lub samoistnego posiadania nieruchomości. Dotyczy to np. problematyki zasiedzenia nieruchomości (art. 172 KC) czy podatku od nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12.1.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.). Ustalenie, czy w danym przypadku mamy do czynienia z samoistnym posiadaniem nieruchomości, jest zatem bardzo istotne, wiążąc się z występowaniem konkretnych obowiązków lub uprawnień podmiotów, którym może zostać przypisany status samoistnego posiadacza. Posiadanie rzeczy, w tym nieruchomości, określić można jako faktyczne władztwo nad nimi (możliwość posługiwania się nimi, korzystania z nich), niezależnie od tytułu prawnego, na podstawie którego jest ono wykonywane. Ustawodawca dzieli posiadanie najogólniej na dwa rodzaje:

1. samoistne 2. zależne (art. 336 KC).
Podczas gdy posiadanie zależne zostało doprecyzowane w drodze otwartego wyliczenia jego przypadków (posiadaczem zależnym jest np. dzierżawca), posiadanie samoistne budzić może praktyczne wątpliwości, z KC bowiem dowiadujemy się jedynie, iż posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Z powyższego stwierdzenia wynika, iż posiadacz samoistny nie musi być właścicielem rzeczy, a więc podmiotem, któremu przysługuje prawo własności do danej rzeczy. Możliwe są zatem sytuacje, w których kto inny jest właścicielem rzeczy, kto inny zaś jej samoistnym posiadaczem (zgodnie z art. 172 § 1 KC zasiedzenie może być dokonane wyłącznie przez samoistnego posiadacza rzeczy, który nie jest jednocześnie jej właścicielem). Właśnie status tak pojętego samoistnego posiadania wymaga szczególnej uwagi ze względu na jego normatywną niedookreśloność.

Faktyczny i psychiczny kontekst posiadania

Podstawowym warunkiem istnienia samoistnego posiadania jest faktyczne władanie rzeczą. Świadczy o tym ustawowe domniemanie, według którego posiadaczem samoistnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada (art. 339 KC). Chcąc obalić to domniemanie, należy [...]