Decyzja o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w kontekście regulacji z art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Decyzja o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w kontekście regulacji z art. 73 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Nieruchomości | Sierpień 2011
Moduł: nieruchomości
Karolina Szuma

Tematyka odszkodowań w związku z uregulowaniem stanów prawnych nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w trybie art. 73 ustawy z 13.10.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.; dalej RefAdmPublPWU) stanowią tematykę złożoną. Dostrzec należy zarówno problem obciążenia samorządów gminnych obowiązkiem wypłaty odszkodowań za nieruchomości zajęte pod gminne drogi publiczne, jak i dawnych właścicieli nieruchomości, których z mocy prawa pozbawiono własności nieruchomości, a którzy nie otrzymali z tego tytułu odszkodowania. Problematyka podjęta w tym artykule ma doniosłe znaczenie praktyczne1. Dodatkowo, trzeba stwierdzić, że również dorobek orzeczniczy w tej mierze jest dość szeroki2. Artykuł 73 RefAdmPublPWU reguluje wywłaszczenie nieruchomości prywatnych zajętych pod drogi publiczne i ma charakter porządkujący sytuacje faktyczne, jakie zaistniały przed końcem 1998 r. Realizacja tego przepisu następuje poprzez dwie odrębne sprawy administracyjne. W jednej z nich wojewoda potwierdza w drodze decyzji, że konkretna nieruchomość została wywłaszczona z mocy prawa na podstawie art. 73 RefAdmPublPWU. Decyzja wojewody ma charakter deklaratoryjny, potwierdza bowiem, że konkretna nieruchomość została wywłaszczona z dniem 1.1.1999 r. W odrębnym zaś postępowaniu, tylko na wniosek byłego właściciela takiej nieruchomości, starosta orzeka o wysokości odszkodowania za utraconą własność. Niezależność wskazanych spraw administracyjnych powoduje, że brak jest bezpośredniego związku decyzji wojewody wydawanej na podstawie art. 73 ust. 3 RefAdmPublPWU z możliwością złożenia wniosku o odszkodowanie3.

Przedmiotem rozważań będzie ustalenie trzech kwestii, którym warto by się przyjrzeć z racji faktycznego zaistnienia następujących okoliczności.

Po pierwsze zostanie wskazane, czy skutecznym będzie wystąpienie Prezydenta Miasta X do Wojewody Y o wydanie decyzji o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych na drogi publiczne w kontekście regulacji art. 73 RefAdmPublPWU w sytuacji, gdy miasto X przed 1998 r. zajęło nieruchomości pod drogi publiczne.

Po drugie, celem rozważań będzie odpowiedź na pytanie – czy na wnioskodawcy (miasto X) będzie ciążył obowiązek wypłaty odszkodowania dla ówczesnego właściciela nieruchomości zajętych pod drogi publiczne za fakt ich zajęcia czy też roszczenie uległo przedawnieniu?

Wreszcie, po trzecie konieczne będzie ustalenie, jaki podmiot będzie zobligowany do ewentualnego wykupu nieruchomości oraz wypłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Stan faktyczny

Rozważania opierają się na założeniu, że Prezydent Miasta X, jako organ reprezentujący związek publicznoprawny, jest uprawniony do wystąpienia z inicjatywą w postępowaniu administracyjnym do Wojewody Y o wydanie decyzji o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych na drogi publiczne na podstawie art. 73 RefAdmPublPWU4.

Podstawą do dokonania analizy jest następujący stan faktyczny. Otóż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w X decyzją z 1956 r. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w X utrzymała w mocy orzeczenie z 1956 r. Minister Budownictwa – działając z wniosku następcy prawnego wywłaszczonej nieruchomości - decyzją z 2006 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w X z 1956 r. oraz utrzymującej je w mocy decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w X z 1956 r.

Istotą regulacji zawartej w art. 73 ust. 1 RefAdmPublPWU jest przeniesienie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa bądź właściwych jednostek samorządu terytorialnego własności ustawowo określonej kategorii nieruchomości. O objęciu konkretnej nieruchomości zakresem tego przepisu decydują trzy przesłanki:

1. pozostawanie nieruchomości w dniu 31.12.1998 r. we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego,

2. zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną;

3. nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego prawa własności do nieruchomości.

Przesłanki określone w art. 73 ust. 1 Ref­AdmPublPWU muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie chociażby jednej z nich wyklucza możliwość nabycia przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1.1.1999 r. prawa własności nieruchomości. W przypadku niespełnienia wszystkich przesłanek wynikających z art. 73 RefAdmPublPWU, wojewoda odmawia wydania decyzji o przejęciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych na drogi publiczne.

Stwierdzić zatem należy, że w nakreślonym wcześniej stanie faktycznym spełnione są wszystkie przesłanki do wydania przez Wojewodę Y decyzji o przejęciu z mocy prawa nieruchomości zajętych przez Miasto X pod drogi publiczne. W dniu 31.12.1998 r. Miasto X władało bowiem tymi nieruchomościami, nie było ich właścicielem, jako że dotychczasowe decyzje wywłaszczeniowe okazały się nieważne i zostały wyeliminowane z obrotu prawnego ex tunc (z mocą wsteczną) decyzją Ministra Budownictwa z 2006 r. (utrzymaną w mocy decyzją tegoż organu z 2007 r.) na podstawie art. 156 § 1 KPA, a co więcej nieruchomości te zajęte były w tej dacie pod drogi publiczne.

Przesłanka pierwsza – władanie nieruchomością

Zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest władanie nieruchomością przez jednostkę samorządu terytorialnego (Skarb Państwa). Przejęcie z mocy prawa własności nieruchomości zajętych na drogi publiczne uwarunkowane jest władaniem tą nieruchomością przez jednostkę samorządu terytorialnego (Skarb Państwa).

Do spełnienia przesłanki władztwa nie jest konieczne udowodnienie [...]