Co dalej z przewłaszczeniem nieruchomości na zabezpieczenie?

Nieruchomości | 10/2018

Dwa lata temu Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Krajowej Rady Notarialnej z wnioskiem o zmianę przepisów w kierunku zapewnienia należytej ochrony praw i interesów osób zawierających akty notarialne.

Dwa lata temu Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Krajowej Rady Notarialnej z wnioskiem o zmianę przepisów w kierunku zapewnienia należytej ochrony praw i interesów osób zawierających akty notarialne. Chodziło zwłaszcza o zabezpieczenie osób starszych, które często nie w pełni świadomie podpisywały umowy dotyczące pożyczek stosunkowo niewielkich kwot pod zastaw mieszkań, a następnie traciły te lokale z powodu niemożności spłaty powstałego długu. Właściciele nieruchomości nierzadko nie mieli wiedzy, że podpisując akt notarialny dotyczący udzielenia pożyczki, ryzykują utratą mieszkania. RPO wnioskował zatem, by zmienić przepisy tak, by procedura związana z podpisywaniem aktu notarialnego przebiegała w klarowny sposób, niebudzący wątpliwości, co do zamiarów obydwu stron. Padła nawet sugestia, że być może czynności notarialne w tych przypadkach powinny być nagrywane. W kolejnych latach trwała dyskusja dotycząca opcji wdrożeń w powyższym zakresie, a także analiza możliwości logistycznych i prawnych związanych z wykorzystaniem technologii nagrywania. Choć Minister Sprawiedliwości już w 2016 r. ogłosił założenia legislacyjne zmian przepisów w omawianym zakresie, a pół roku później resort informował o prowadzeniu stosownych prac analitycznych w związku z planowaną nowelizacją – Prawa o notariacie, dotychczas nie doczekaliśmy się żadnych konkretnych rozwiązań. Dlatego też w połowie tegorocznych wakacji RPO ponownie zwrócił się do KRN z prośbą o wyjaśnienia w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na wspomniane pismo Rada zakomunikowała, że przedłożyła Ministrowi Sprawiedliwości propozycje uregulowania instytucji tzw. przewłaszczenia na zabezpieczenie. Zdaniem notariuszy kluczowym problemem, który skutkuje powstawaniem sytuacji wskazywanych przez RPO jest brak legislacyjny dotyczący warunków dopuszczalności i zasad wdrażania wspomnianego przewłaszczenia. W konsekwencji na co dzień dochodzi do nadużywania zasady swobody zawierania umów i panuje nieme przyzwolenie na podpisywanie wspomnianych aktów notarialnych dotyczących omawianej instytucji prawnej. W opinii notariuszy zasadne byłoby wprowadzenie zakazu możliwości stosowania przewłaszczenia na zabezpieczenie w przypadku pożyczek, których wartość jest dużo niższa niż zastawiana nieruchomość. Co więcej, zdaniem specjalistów konieczne jest także przewidzenie w systemie prawnym możliwości odzyskania rzeczy stanowiącej zabezpieczenie udzielonej pożyczki, a także wskazanie działań, do jakich ma prawo strona przejmująca przedmiot stanowiący zabezpieczenie. Regulacje te powinny wskazywać czas, jaki obydwie strony podpisujące akt notarialny mają na wdrożenie danych działań. KRN negatywnie wypowiedział się o sugestii RPO co do wykorzystania nagrań, jako sposobu zabezpieczenia poprawności przeprowadzenia procedur notarialnych. Zdaniem Rady – po pierwsze – taki materiał mógłby stanowić dowód dopiero podczas sporów sądowych między stronami umowy, a po drugie – byłby trudny do zrealizowania przy jednoczesnym zachowaniu tajemnicy zawodowej obowiązującej notariuszy.