Zła wiara przedsiębiorstwa przesyłowego

A A A

Czy wybudowanie urządzeń przesyłowych na gruncie osoby trzeciej za jej zgodą wyrażoną bez zachowania formy aktu notarialnego świadczy o złej wierze posiadacza służebności? Z takim zagadnieniem zmierzył się SN na jednym z majowych posiedzeń.


Stan faktyczny w rozpatrywanej sprawie kształtował się następująco. W 1991 r. na działce będącej własnością małżeństwa zakład energetyczny wybudował linię energetyczną. Przed rozpoczęciem budowy została wydana decyzja lokalizacyjna, inwestor uzyskał też zgodę właścicieli nieruchomości na przeciągnięcie sieci i dostęp do nieruchomości, zarówno na czas budowy, jak i późniejszy dostęp w celu eksploatacji oraz konserwacji linii energetycznej. Ponieważ sytuacja prawna nie została formalnie uregulowana przez 25 lat, małżonkowie wystąpili do sądu domagając się ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu na rzecz właściciela sieci i dystrybutora energii.

Sąd I instancji oddalił wniosek. Uznał, że doszło do zasiedzenia służebności w dobrej wierze. Jak wskazano, posiadaczem służebności jest w myśl art. 352 § 1 KC osoba, która faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. W przypadku służebności przesyłu jej posiadanie będzie na ogół polegać na utrzymywaniu na nieruchomości urządzeń przesyłowych oraz dokonywaniu remontów i okresowych konserwacji. Zgodnie z art. 172 § 2 KC w zw. z art. 292 KC samoistny posiadacz służebności w złej wierze nabywają przez zasiedzenie z upływem 30 lat, zaś w dobrej wierze z upływem 20 lat.

Sąd stwierdził, że skoro poprzednik prawny spółki energetycznej otrzymał decyzję lokalizacyjną na budowę i dysponował zgodą właściciela nieruchomości zarówno na wybudowanie sieci, jak i na późniejszy dostęp do nieruchomości, przedsiębiorstwo przesyłowe mogło pozostawać w słusznym przekonaniu, że ma prawo do eksploatowania sieci o treści odpowiadającej obecnej regulacji służebności przesyłu. Sąd podkreślił, że w dacie inwestycji nie istniały dodatkowe przepisy, które powinien był spełnić właściciel sieci przesyłowej, a których by nie dochował. Nie ma zatem podstaw do zarzucenia mu złej wiary w dysponowaniu nieruchomością stanowiącą własność wnioskodawców. W rezultacie Sąd uznał, że zasiedzenie służebności nastąpiło najpóźniej z końcem 2011 r.

Sąd II instancji nie był w stanie rozstrzygnąć sporu, nabrał bowiem wątpliwości, czy można uznać, że przedsiębiorstwo przesyłowe, które posadowiło urządzenia przesyłowe na gruncie osoby trzeciej za jej wyraźną zgodą wyrażoną tylko w formie pisemnej w trakcie procesu budowlanego, mogło nabyć służebność przesyłu w dobrej wierze? Z takim pytaniem zwrócił się do SN.

W orzecznictwie prezentowane są różne stanowiska. Jedno z przytoczonych przez sąd II instancji zakłada, że zakład energetyczny, z uwagi na fakt, iż uzyskał pisemną zgodę właściciela na posadowienie urządzeń, stał się posiadaczem służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu w dobrej wierze. Wówczas dobra wiara posiadacza byłaby rozpatrywana, bądź wywodzona od momentu posadowienia i rozpoczęcia eksploatacji urządzeń przesyłowych. Druga wykładnia akcentuje okoliczność, że skoro zakład energetyczny nie uzyskał zgody właściciela nieruchomości w formie przewidzianej w art. 245 § 2 KC, a więc w formie aktu notarialnego, nie mógł pozostawać w błędnym, aczkolwiek usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu służebność gruntowa odpowiadająca służebności przesyłu (postanowienie SN z 4.11.1998 r., II CKU 69/98, Legalis; wyrok SN z 4.2.1988 r., IV CR 45/88, OSNCP Nr 2-3/1990, poz. 33).

W uzasadnieniu pytania prawnego sąd II instancji podkreślił, że kwestia dobrej, bądź złej wiary posiadacza służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu budzi liczne wątpliwości zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Na pierwszy sposób wykładni mogą wskazywać względy celowościowe i słuszności, przemawiające za utrzymaniem stanu faktycznego powstałego na skutek przekształceń ustrojowych oraz z uwagi na późniejsze wykształcenie się praktyki sądowej w zakresie służebności, a także domniemanie dobrej wiary posiadacza. Natomiast za drugim modelem przemawiają reguły wykładni literalnej i funkcjonalnej, wskazujące na konieczność stosowania przy służebnościach gruntowych i przesyłu w zakresie dobrej bądź złej wiary zasad wypracowanych przy nabywaniu nieruchomości przez zasiedzenie oraz konstytucyjna ochrona prawa własności.

Sąd Najwyższy w uchwale z 16.5.2019 r. (III CZP 110/18) stwierdził niedopuszczalność przyjęcia dobrej wiary posiadacza służebności przesyłu z uwagi na brak dochowania formy aktu notarialnego przy wyrażeniu zgody właściciela gruntu.


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zła wiara przedsiębiorstwa przesyłowego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny