Konieczna szczególna skrupulatność, ale w granicach rozsądku

A A A

W wyroku z 19.1.2006 r. (IV CK 345/05) Sąd Najwyższy uznał, że nie można odmówić wykreślenia hipoteki tylko dlatego, że właściciel w pozwie nie zaznaczył, iż ma ono objąć również odsetki.

 

W sprawie właściciel nieruchomości, spółka z o.o., kwestionował samo istnienie hipoteki. Wystąpił on w 2001 r. z powództwem z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, twierdząc, że do księgi wieczystej nieruchomości wpisano faktycznie nieistniejącą hipotekę. Według właściciela hipoteka winna zostać wykreślona jako nieistniejąca z powodu niezachowania wymaganej przez prawo formy jej ustanowienia.

 

Hipoteka została wpisana do przedmiotowej księgi wieczystej w okresie między 1.1.1998 r. a 20.5.1999 r. i - co istotne w niniejszej sprawie - jedynie na podstawie dokumentów bankowych. Dla klarownego przedstawienia podstawy prawnej wyroku należy przeprowadzić analizę zmian przepisów Prawa bankowego w czasie. Mianowicie przepis art. 50 Prawa bankowego z 1989 r. przyznawał bankom - na zasadzie wyjątku od reguły - możliwość wpisania na nieruchomościach dłużnika hipoteki zabezpieczającej należności banku jedynie na podstawie dokumentów bankowych, a niekoniecznie na podstawie oświadczenia dłużnika złożonego w formie aktu notarialnego. Art. 95 prawa bankowego z 1997 r., będący odpowiednikiem art. 50, takiego postanowienia już nie zawierał i podstawą wpisu mógł być wyłącznie akt notarialny. Nowelizacją Prawa bankowego z 1999 r. przywrócono przywilej dla banków i od wejścia w życie nowelizacji, tj. od 20.5.1999 r., hipoteka znów mogła być wpisana na podstawie dokumentów bankowych.

 

Zasadą jest, zgodnie z art. 245 KC, że hipoteka umowna powstać może wyłącznie na podstawie złożonego przez właściciela oświadczenia o jej ustanowieniu w formie aktu notarialnego. Jeżeli zatem przepis szczególny nie wyłącza tej zasady, do ustanowienia hipoteki niezbędne jest oświadczenie właściciela złożone w formie aktu notarialnego. W okresie od 1.1.1998 r. do 20.5.1999 r., a więc w okresie, kiedy przedmiotowa hipoteka wpisana została do księgi wieczystej, brak było takiego przepisu nadającego specjalną moc dokumentom bankowym.

 

Sąd I instancji uwzględnił żądanie spółki o wykreślenie hipoteki. Sąd II instancji natomiast w całości je oddalił, choć podzielił pogląd, że dla powstania hipoteki konieczna jest forma aktu notarialnego. Jednak jego zdaniem nie można było uwzględnić żądania spółki, bo zgodnie z treścią księgi, w dniu 12.1.1999 r. wpisana została hipoteka na 335 tys. zł z odsetkami w wysokości 18% w stosunku rocznym. Tymczasem spółka domagała się wykreślenia samej hipoteki. Sąd jako związany żądaniem pozwu nie może zadecydować o wykreśleniu również wpisu dotyczącego odsetek, a taki wpis jako oderwany od hipoteki nie mógłby istnieć.

 

Spółka wniosła kasację, a Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu II instancji. SN podzielił pogląd, że także w sprawach o usunięcie niezgodności księgi z rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem strony. Jednak w tej sprawie, wbrew ocenie sądu II instancji, sąd I instancji nie wyszedł poza żądanie pozwu. Sposób sformułowania pozwu przez wskazanie m.in. wysokości hipoteki i daty jej wpisania wystarcza do wykreślania również odsetek. Sąd Najwyższy uznał zatem, że w postępowaniu dotyczącym ksiąg wieczystych konieczna jest szczególna skrupulatność, ale nie powinna ona wypaczać faktycznego stanu prawnego.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Konieczna szczególna skrupulatność, ale w granicach rozsądku
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny