Czy roszczenie o wykup gruntu może się przedawnić?

A A A

Do sporu na tle ustanowienia służebności przesyłu, o wyniku którego przesądził wyrok SN, doszło pomiędzy właścicielami gruntu a przedsiębiorstwem gazociągowym. Nabywając grunt nie mieli oni świadomości, że przebiega w nim gazociąg, a poprzedni właściciel nie poinformował ich także o umowie, jaką przed laty zawarł z przedsiębiorstwem gazowym, a mianowicie o wydaniu zgody na przeprowadzenie linii przesyłowej, za co po realizacji przedsięwzięcia miało zostać wypłacone odszkodowanie. Jednak nikt nie otrzymał rekompensaty – ani poprzedni właściciel, ani obecni posiadacze.


W związku z planowaną budową obecni właściciele w 2011 r., zwrócili się do przedsiębiorstwa gazowego o usunięcie lub przesunięcie gazociągu do granicy działki. Wtedy przedsiębiorstwo wystąpiło do sądu z wnioskiem o ustanowienie na jego rzecz służebności przesyłu. W konsekwencji właściciel działki sformułował żądanie wykupu działki, powołując się przy tym na art. 231 § 2 KC, zgodnie z którym właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem. Przedsiębiorstwo uznało jednak, że wniosek ten sformułowano zbyt późno i podniosło zarzut przedawnienia roszczenia o wykup. Firma wskazała, że gazociąg był budowany latach 1999–2000, zatem roszczenie uległo przedawnieniu po upływie 10 lat, jako roszczenie o charakterze majątkowym.

Sąd I instancji stanął po stronie właścicieli. Stwierdził on, że nie doszło do przedawnienia roszczenia, a co więcej – nawet gdyby miało ono miejsce, skorzystanie przez przedsiębiorcę przesyłowego z zarzutu przedawnienia zostałoby uznane za nadużycie prawa. Spółka gazowa nie mogła pogodzić się z takim werdyktem i zaskarżyła orzeczenie I instancji. Sąd II instancji nabrał wątpliwości co do poprawności rozwiązań prawnych i wrócił się do SN z następującym pytaniem – czy żądanie właściciela gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, nabycia przez tego, kto wniósł budynek lub inne urządzenie własności działki za odpowiednim wynagrodzeniem, o którym mowa w przepisie art. 231 § 2 KC ulega przedawnieniu zgodnie z przepisem art. 117 § 1 KC i art. 118 KC?

Opisując swoje wątpliwości sąd II instancji stwierdził, że w większości spornych sytuacji właścicielom gruntów, na których posadowiono urządzenia przesyłowe, zależy bardziej na realizacji roszczenia na podstawie art. 231 § 2 KC niż na uregulowaniu wzajemnych relacji z przedsiębiorstwem przesyłowym poprzez ustanowienie służebności przesyłu. Położenie urządzenia przesyłowego może sprawiać, że korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z określonym planem zagospodarowania przestrzennego lub warunkami zabudowy nie będzie możliwe, zaś ustanowienie służebności przesyłu nie jest w każdych okolicznościach rozwiązaniem pożądanym przez właściciela gruntu. Dopuszczenie możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia przez posiadacza urządzenia będzie oznaczało, że ochrona właściciela gruntu wynikająca z art. 231 § 2 KC będzie iluzoryczna. Ustanowienie służebności przesyłu powoduje bowiem ograniczenie korzystania przez właściciela z gruntu, natomiast uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia w sprawie o usunięcie lub przesunięcie urządzeń przesyłowych, z uwagi na ich znaczną wartość, jest mało prawdopodobne. Jednocześnie wskazano, że roszczenie o wykup gruntu jest roszczeniem majątkowym i brak jest szczególnej regulacji wyłączającej przedawnienie roszczeń właściciela na podstawie art. 117 § 1 KC.

W opinii sądu przyjęcie odmiennego poglądu można uzasadniać właściwościami i szczególnym charakterem tego roszczenia wyrażającymi się w ścisłym związku ze stanem faktycznym i prawno-rzeczowym, w rezultacie tak długo jak ktoś jest właścicielem, powinno mu przysługiwać roszczenie o wykup gruntu. Podkreśla się przy tym, że roszczenie to nie ma samodzielności prawnej i niezależności, które cechują roszczenia majątkowe wynikających ze stosunków obligacyjnych, ulegające przedawnieniu na podstawie art. 117 § 1 KC. Ograniczenia te polegają na tym, że z roszczeniem wystąpić może wyłącznie właściciel nieruchomości i nie ma możliwości zbycia tego roszczenia bez przeniesienia prawa własności gruntu. Sąd podkreślił, że omawiane roszczenie jest dopełnieniem uprawnień właściciela wynikających z art. 222 KC, regulacje te wraz z art. 151 KC zapewniają realizację art. 140 KC wówczas, gdy właściciel nieruchomości doznaje ograniczeń w korzystaniu z ze swojej własności. Roszczenia wynikające z art. 151 KC nie podlegają przedawnieniu, a roszczenie o wykup gruntu można uznać za uprawnienie do nich zbliżone.

Sąd Najwyższy w uchwale z 16.5.2019 r. (III CZP 109/18) podkreślił, że roszczenie o wykup gruntu jest roszczeniem ściśle związanym z prawem własności i stwierdził, że roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeśli na gruncie posadowiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki. Wyjaśnił, że w zależności od okoliczności danej sprawy może się okazać, iż potrzeba skorzystania z roszczenia przez właściciela gruntu pojawi się dopiero po upływie pewnego czasu od wybudowania urządzeń. W uzasadnieniu sędziowie stwierdzili, że przedawnienie roszczenia z art. 231 KC nie leży w interesie ani właścicieli nieruchomości, ani przedsiębiorstw przesyłowych, które zostałyby pozbawione możliwości prawnego uregulowania swojej sytuacji.


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Czy roszczenie o wykup gruntu może się przedawnić?
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny