Zwrot kosztów postępowania klauzulowego

Zwrot kosztów postępowania klauzulowego

Monitor Prawniczy | 22/2011
Moduł: postępowanie cywilne
Paweł Bieżuński

Postępowaniem klauzulowym określa się postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, czyli postępowanie, w którym powstaje tytuł wykonawczy, stanowiący podstawę egzekucji sądowej. Postępowanie klauzulowe zostało fragmentarycznie uregulowane w art. 776–795 KPC. W literaturze i orzecznictwie nie ma zgody co do charakteru tego postępowania, formułowanych było wiele poglądów, często przeciwstawnych1. W niniejszym artykule ograniczono się do przedstawienia aktualnie dominującego, tak w nauce jak i praktyce, poglądu, zgodnie z którym postępowanie klauzulowe ma charakter autonomiczny w stosunku do postępowania rozpoznawczego, a także w stosunku do właściwego postępowania egzekucyjnego, będąc jednak częścią postępowania egzekucyjnego w znaczeniu szerokim2. Mieszany charakter postępowania klauzulowego pociąga za sobą pytanie o koszty tego postępowania, a w szczególności o zasady, jakimi powinien kierować się sąd orzekając o kosztach i o obciążeniu nimi danej strony postępowania. Wreszcie rozpatrzenia wymagają środki obrony strony niesłusznie, w jej opinii, obciążonej kosztami postępowania klauzulowego.

Charakter kosztów postępowania klauzulowego

Koszty postępowania klauzulowego powszechnie zalicza się do kosztów postępowania egzekucyjnego3. Wynika to z kolei z faktu zaliczenia postępowania klauzulowego do postępowania egzekucyjnego w znaczeniu szerokim. W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada odpowiedzialności dłużnika za koszty egzekucji, niezależnie od wyniku tego postępowania (art. 770 KPC), natomiast w postępowaniu rozpoznawczym obowiązuje zasada odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 i n. KPC). Prima facie zaliczenie kosztów postępowania klauzulowego do kosztów postępowania egzekucyjnego powinno skutkować koniecznością stosowania do tych kosztów w pierwszym rzędzie art. 770 KPC. Stanowisko to akceptuje większość doktryny4 i orzecznictwa. Ze stanowiskiem tym zamierzam polemizować, gdyż w mojej ocenie nie jest słuszne. W art. 770 KPC wyraźnie jest mowa o kosztach egzekucji. Egzekucja nie jest tożsamym pojęciem z postępowaniem egzekucyjnym5, z czego płynie wniosek, że nie wolno utożsamiać kosztów egzekucji z kosztami postępowania egzekucyjnego. Przyjąć więc należy, że wspomniany przepis dotyczy kosztów właściwego postępowania egzekucyjnego. Artykuł 770 KPC, stanowiący wyjątek, lex specialis, w stosunku do ogólnych przepisów o kosztach (art. 98–110 KPC), nie powinien być w nieuprawniony sposób stosowany do innych postępowań. Autonomiczny charakter postępowania klauzulowego przekłada się również na koszty tego postępowania, które nie są ani kosztami postępowania rozpoznawczego, ani kosztami właściwego postępowania egzekucyjnego6. Koszty postępowania klauzulowego powinien więc ustalić sąd nadający klauzulę wykonalności, zgodnie z zasadą, że koszty postępowania egzekucyjnego powinny być ustalone w postępowaniu egzekucyjnym, z którego wynikły. Nie mogą być natomiast ustalone w innym postępowaniu7. Sąd w postępowaniu klauzulowym nie działa jako organ egzekucyjny, a tym samym nie prowadzi egzekucji. Artykuł 770 KPC znajduje zastosowanie jedynie do właściwego postępowania egzekucyjnego, w którym organem egzekucyjnym jest, co do zasady, komornik, ale w niektórych przypadkach również sąd8. We wszystkich więc sprawach, w których sąd w postępowaniu egzekucyjnym nie działa jako organ egzekucyjny, zastosowanie powinny znaleźć, z mocy art. 13 § 2 KPC, przepisy o kosztach w procesie (art. 98–110 KPC). Odmienny pogląd, wyrażony przez E. Wengerka9, a powtarzany także przez innych komentatorów10, opierał się na błędnym uznaniu przez tego autora sądu orzekającego w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu jako organu egzekucyjnego, podczas gdy sąd ten w postępowaniu klauzulowym występuje jako sąd egzekucyjny11. Nie można, omawiając koszty postępowania klauzulowego, pominąć znaczącej ewolucji poglądów nauki na temat charakteru tego postępowania12.

Orzeczenie o kosztach

W literaturze wyrażony został pogląd13, zgodnie z którym, możliwość odpowiedniego stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Księgi I Części I KPC o kosztach nie zwalnia sądu z respektowania zasady wyrażonej w [...]