Zasądzanie odsetek za opóźnienie od roszczeń odszkodowawczych

Monitor Prawniczy | 1/2020
Moduł: prawo cywilne
DOI: 10.32027/MOP.20.1.2
Łukasz Węgrzynowski

Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego pełnią różne funkcje w ramach obrotu cywilnoprawnego, w szczególności stymulują dłużnika do spełnienia świadczenia w terminie czy wyrównują wierzycielowi uszczerbek z tytułu braku możliwości korzystania ze środków pieniężnych. Ogólne reguły zasądzania odsetek za opóźnienie wyznaczają art. 481–482 KC, przepisy te są wykładane w powiązaniu z art. 455 KC. Istotne odrębności wykazuje jednak zagadnienie zasądzania odsetek za opóźnienie od roszczeń odszkodowawczych. Źródłem tych odrębności są regulacje dotyczące zasad ustalania wysokości odszkodowania z art. 363 § 2 KC. Ten przepis nie tylko modyfikuje zasady przyznawania odsetek, ale również wpływa na ich charakterystykę prawną wywołując wzrost napięcia między poszczególnymi funkcjami odsetek za opóźnienie.
Przedstawione zagadnienie jest szeroko omówione w orzecznictwie SN. Najczęściej pojawia się w klasycznych sprawach odszkodowawczych, w związku z przyznawaniem odsetek za opóźnienie od roszczenia o naprawienie szkody ustalanego według kryteriów z art. 363 § 2 KC. Jednak zagadnienie to dość często łączy się również ze stosowaniem innych konstrukcji prawnych. Na szczególną uwagę zasługuje zasądzanie odsetek za opóźnienie od roszczenia o zadośćuczynienie, tutaj przyjmuje się wyraźnie odmienne rozwiązania w kwestii zasądzania odsetek za opóźnienie. Warto zatem spojrzeć na zagadnienie szerzej i przynajmniej pomocniczo uwzględnić wszystkie sytuacje, w których stosuje się regulację z art. 363 § 2 KC. Od razu trzeba też podkreślić, że nie budzi wątpliwości dopuszczalność zasądzenia odsetek według innej daty przy równoczesnym ustaleniu wysokości zasądzonego odszkodowania według cen z tej daty1. Stąd też ta kwestia nie będzie szerzej omawiana w publikacji.



Abstract:

Zasądzanie odsetek za opóźnienie od roszczeń odszkodowawczych
Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego pełnią różne funkcje w ramach obrotu cywilnoprawnego, w szczególności stymulują dłużnika do spełnienia świadczenia w terminie czy wyrównują wierzycielowi uszczerbek z tytułu braku możliwości korzystania ze środków pieniężnych. Ogólne reguły zasądzania odsetek za opóźnienie wyznaczają art. 481–482 KC, przepisy te są wykładane w powiązaniu z art. 455 KC. Istotne odrębności wykazuje jednak zagadnienie zasądzania odsetek za opóźnienie od roszczeń odszkodowawczych. Zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa, odsetki za opóźnienie są tu należne dopiero od dnia wyrokowania przez sąd. Źródłem odrębności są regulacje dotyczące zasad ustalania wysokości odszkodowania z art. 363 § 2 KC. Ten przepis nie tylko modyfikuje zasady przyznawania odsetek, ale również wpływa na ich charakterystykę prawną wywołując wzrost napięcia między poszczególnymi funkcjami odsetek za opóźnienie. Wydaje się jednak, że nie ma konstrukcyjnych przeciwskazań w zasądzeniu odsetek za opóźnienie według innej daty niż data stanowiąca podstawę dla ustalania odszkodowania z art. 363 § 2 KC. Kluczowy jest tu argument funkcjonalny, a więc zakaz wzbogacenia się poszkodowanego w następstwie wyrządzenia mu szkody. Siła jego oddziaływania jest jednak związana z określoną charakterystyką stosunków społeczno-gospodarczych obowiązującą w okresie wykształcenia się dominującej linii orzeczniczej. Słowa kluczowe: odsetki za opóźnienie, szkoda, odpowiedzialność odszkodowawcza, waloryzacja
Adjudication of interest for delay on claims for damages
Interest for delay in payment plays different functions in civil law transactions; in particular, it stimulate the debtor to make payment on time or make up for the creditor’s loss as a result of not being able to use the funds. The general rules for adjudicating interest for delay are laid down in Art. 481–482 of the Civil Code and those provisions are interpreted in conjunction with Art. 455 of the Civil Code. However, adjudication of interest for delay on claims for damages shows significant differences. Pursuant to the dominant case law position interest for delay is due only as of the date of passing the verdict by the court. The source of differences are the rules for determination of the amount of damages laid down in Art. 362 § 2 of the Civil Code. This provision not only modifies the principles for adjudicating interest, but also affects its legal profile thus provoking greater tension between individual functions of interest for delay. It seems, however, that there are no constructional indications against adjudicating interest for default according to a different date than the date being a basis for determination of damages as provided for in Art. 363 § 2 of the Civil Code. The functional argument is of key significance here, i.e. the prohibition of enrichment of the victim as a result of the damage inflicted on them. However, the force of its action is connected with a given profile of social and economic relations effective at the time when the dominant adjudicative line is shaped. Key words: interest for delay, damage, liability for damages, indexation