Zamówienie z obowiązkiem zapłaty

Monitor Prawniczy | 10/2022
Ewa Skibińska (oprac.)

TS orzekł, że art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia – w kontekście procesu składania zamówienia dotyczącego zawarcia umowy na odległość przy użyciu środków elektronicznych – czy sformułowanie umieszczone na przycisku zamówienia lub podobnej funkcji, takie jak sformułowanie „Sfinalizuj rezerwację”, jest „równoważne” z wyrażeniem „zlecenie z obowiązkiem zapłaty” w rozumieniu tego przepisu, należy oprzeć się wyłącznie na treści sformułowania umieszczonego na tym przycisku lub podobnej funkcji

Stan faktyczny

F. jest spółką prawa niemieckiego, będącą właścicielem hotelu G. w RFN. Pokoje w tym hotelu można wynajmować m.in. za pośrednictwem www.booking.com. Szukając pokoi na tej stronie B. (konsument) kliknął w fotografię przedstawiającą ten hotel, w efekcie czego został mu wyświetlony wykaz dostępnych pokoi wraz z dalszymi informacjami dotyczącymi m.in. wyposażenia i cen. Podjąwszy decyzję o rezerwacji czterech pokoi dwuosobowych, B. kliknął w przycisk „Zarezerwuj teraz”, następnie przekazał swoje dane osobowe, jak też imiona i nazwiska osób, z którymi miał podróżować, a wreszcie kliknął w przycisk, na którym znajdował się napis „Sfinalizuj rezerwację”. Jednak B. nie pojawił się w hotelu w zarezerwowanym terminie. Zgodnie ze swymi ogólnymi warunkami sprzedaży F., przekazała B. fakturę na kwotę 2240 EUR z tytułu kosztów anulowania rezerwacji, wyznaczając termin zapłaty wynoszący pięć dni roboczych. B. nie zapłacił żądanej kwoty. F. wystąpiła do sądu z powództwem zmierzającym do odzyskania tej kwoty. F. twierdziła, że za pośrednictwem www.booking.com B. zawarł z nią umowę o zakwaterowanie dotyczącą kilku pokoi w hotelu G. we wskazanym okresie. F. podniosła, że napis „Sfinalizuj rezerwację”, który operator tej witryny internetowej umieścił na przycisku rezerwacji, spełnia przewidziany w niemieckim prawie wymóg, zgodnie z którym przedsiębiorca powinien zamieścić na przycisku, którego aktywowanie skutkuje złożeniem zamówienia, łatwy do odczytania napis „zamówienie z obowiązkiem zapłaty” lub jednoznaczne sformułowanie równoważne. Zatem B. jest zobowiązany wypłacić jej odszkodowanie z tytułu anulowania rezerwacji.

Pytanie prejudycjalne

Czy art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z 25.10.2011 r. w sprawie praw konsumentów, należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia – w kontekście procesu składania zamówienia dotyczącego zawarcia umowy na odległość przy użyciu środków elektronicznych – czy sformułowanie zamieszczone na przycisku zamówienia lub podobnej funkcji, takie jak sformułowanie „Sfinalizuj rezerwację”, jest „równoważne” z wyrażeniem „zlecenie z obowiązkiem zapłaty” w rozumieniu tego przepisu, należy oprzeć się wyłącznie na treści sformułowania umieszczonego na tym przycisku lub podobnej funkcji, czy też należy również wziąć pod uwagę okoliczności towarzyszące procesowi składania zamówienia?

Stanowisko TS

Umowę zawieraną na odległość zdefiniowano w art. 2 pkt 7 dyrektywy 2011/83 jako „każdą umowę zawartą między przedsiębiorcą i konsumentem w ramach zorganizowanego systemu sprzedaży lub świadczenia usług na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności przedsiębiorcy i konsumenta, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie”. W ocenie TS wnika z tego, że umowa o świadczenie usług zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem za pośrednictwem platformy umożliwiającej rezerwację zakwaterowania online, takiej jak www.booking.com, wchodzi w zakres pojęcia „umowy zawieranej na odległość”, a tym samym jest objęta zakresem stosowania tej dyrektywy, określonym w jej art. 3 ust. 1. Z art. 1 w zw. z motywami 4, 5 i 7 dyrektywy 2011/83 wynika, że ta dyrektywa ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez zagwarantowanie im dostępu do informacji i ochrony w obrocie z przedsiębiorcami. Ponadto, ochrona konsumentów w ramach polityki Unii została przewidziana w art. 169 TFUE oraz w art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok TS z 10.7.2019 r., Amazon EU, C-649/17, pkt 39). To właśnie w świetle tego celu art. 8 dyrektywy 2011/83 nakłada na przedsiębiorcę pewną liczbę wymogów formalnych dotyczących umów zawieranych na odległość. W ust. 2 tego artykułu przewidziano różne obowiązki spoczywające na przedsiębiorcy, w sytuacji gdy – jak ma to miejsce w postępowaniu głównym – umowa zawierana na odległość zostaje zawarta przy użyciu środków elektronicznych i kreuje ona po stronie konsumenta obowiązek zapłaty. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ak. 1 dyrektywy 2011/83 przedsiębiorca powinien przekazać konsumentowi w jasny i widoczny sposób, bezpośrednio przed złożeniem przez niego zamówienia, informacje przewidziane w art. 6 ust. 1 lit. a), e), o) i p) tej dyrektywy, dotyczące zasadniczo: głównych cech danych towarów lub usług, łącznej ceny, czasu trwania umowy oraz, w stosownych przypadkach, minimalnego czasu trwania zobowiązań zaciągniętych przez konsumenta. Z kolei art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2011/83 przewiduje, że przedsiębiorca powinien zapewnić, aby w momencie składania zamówienia konsument wyraźnie przyjął do wiadomości, iż zamówienie pociąga za sobą obowiązek zapłaty. W przepisie tym uściślono, że jeżeli w celu złożenia zamówienia wymagane jest aktywowanie przycisku lub podobnej funkcji, przycisk lub podobna funkcja muszą być oznaczone w łatwo czytelny sposób jedynie z użyciem słów „zamówienie z obowiązkiem zapłaty” lub równoważnego jednoznacznego sformułowania informującego, że złożenie zamówienia pociąga za sobą obowiązek zapłaty na rzecz przedsiębiorcy. Przy czym w przeciwnym wypadku konsument nie jest związany umową lub zamówieniem. Z powyższego, zdaniem TS, wynika, że w przypadku gdy umowa zawierana na odległość zostaje zawarta przy użyciu środków elektronicznych w drodze złożenia zamówienia i kreuje ona po stronie konsumenta obowiązek zapłaty, przedsiębiorca powinien, po pierwsze, dostarczyć temu konsumentowi, bezpośrednio przed złożeniem zamówienia, istotne informacje dotyczące umowy, a po drugie, wyraźnie poinformować tego konsumenta, że złożenie zamówienia skutkuje powstaniem po jego stronie obowiązku zapłaty. Trybunał przypomniał, że z treści art. 8 ust. 2 ak. 2 zd. 2 dyrektywy 2011/83 wyraźnie wynika, iż przycisk zamówienia lub podobna funkcja muszą zawierać oznaczone w łatwo czytelny sposób i jednoznaczne sformułowanie informujące o tym, że złożenie zamówienia pociąga za sobą obowiązek dokonania przez konsumenta zapłaty na rzecz przedsiębiorcy. W przepisie tym wymieniono sformułowanie „zamówienie z obowiązkiem zapłaty”. Jednak TS stwierdził, że z jego treści wynika również, iż owo sformułowanie ma charakter przykładowy i że państwa członkowskie mogą zezwolić na posłużenie się przez przedsiębiorcę każdym innym równoważnym sformułowaniem, pod warunkiem, że nie będzie ono budziło żadnych wątpliwości co do tego, że obowiązek ten powstał. W związku z tym, w przypadku gdy, tak jak w niniejszej sprawie, uregulowanie krajowe mające na celu transpozycję tego przepisu nie zawiera, podobnie jak sama dyrektywa, konkretnych przykładów równoważnych sformułowań, TS stwierdził, że przedsiębiorca może posłużyć się dowolnym, wybranym przez siebie wyrażeniem, pod warunkiem, iż jednoznacznie wynika z niego, że z chwilą aktywowania przycisku zamówienia lub podobnej funkcji konsument zaciąga zobowiązanie do zapłaty. Trybunał stwierdził, że z treści art. 8 ust. 2 ak. 2 zd. 2 w związku ze słowem „wyraźnie”, którym posłużono się w art. 8 ust. 2 ak. 2 zd. 1 dyrektywy 2011/83, wynika również jednoznacznie, iż to przycisk lub podobna funkcja powinny zawierać sformułowanie, o którym mowa w tym przepisie, wobec czego w celu ustalenia, czy przedsiębiorca spełnił ciążący na nim obowiązek zapewnienia, aby w chwili złożenia zamówienia konsument wyraźnie przyznał, że czynność ta wiąże się z powstaniem obowiązku zapłaty, TS podkreślił, że należy wziąć pod uwagę jedynie treść sformułowania widniejącego na tym przycisku lub podobnej funkcji. Trybunał wskazał, że powyższa wykładnia znajduje uzasadnienie w treści motywu 39 dyrektywy 2011/83, w którego dwóch ostatnich zdaniach uściślono, że za pomocą jednoznacznego sformułowania, a więc bez odniesienia do całościowej oceny okoliczności, należy zwrócić szczególną uwagę konsumenta na fakt, że złożenie przezeń zamówienia pociąga za sobą obowiązek zapłaty, tak aby był on w stanie dokładnie określić moment powstania tego obowiązku. Przedstawioną wykładnię potwierdza również cel realizowany przez dyrektywę 2011/83, polegający na zagwarantowaniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów w dziedzinie informacji. Trybunał zaznaczył, że sfinalizowanie procesu składania zamówienia skutkującego powstaniem po stronie konsumenta obowiązku zapłaty jest etapem kluczowym, ponieważ oznacza ono, że konsument zgadza się nie tylko na związanie umową zawieraną na odległość, ale także na powstanie po jego stronie tego obowiązku. W związku z tym uznanie, że poprzez aktywację przycisku lub podobnej funkcji konsument powinien wywnioskować z okoliczności tego procesu, że zaciąga on wiążące zobowiązanie do zapłaty, w sytuacji gdy sformułowanie zamieszczone na tym przycisku lub funkcji nie pozwala mu na ustalenie z całkowitą pewnością, że konsekwencje takie powstaną, sprowadzałoby się do naruszenia tego celu. Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy w postępowaniu głównym sformułowanie „Sfinalizuj rezerwację” można na gruncie języka niemieckiego uznać, wyłącznie na podstawie użytych w nim pojęć i niezależnie od okoliczności towarzyszących procesowi rezerwacji, za równoważne z wyrażeniem „zamówienie z obowiązkiem zapłaty”, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2011/83. Weryfikacja ta należy wyłącznie do sądu odsyłającego. Jednak TS, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, może dostarczyć wskazówek stanowiących pomoc dla sądu krajowego w jego orzeczeniu (wyrok TS z 3.2.2021 r., FIGC i Consorzio Ge.Se.Av., C-155/19 i C-156/19, pkt 59). Trybunał stwierdził, że sąd odsyłający powinien w szczególności zweryfikować, czy termin „rezerwacja” w języku niemieckim – zarówno w języku potocznym, jak i w odczuciu przeciętnego konsumenta, czyli konsumenta właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego – jest nieodzownie i systematycznie kojarzony z powstaniem obowiązku zapłaty. W wypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej należałoby stwierdzić, że wyrażenie „Sfinalizuj rezerwację” jest niejednoznaczne, w efekcie czego wyrażenia tego nie można by uznać za sformułowanie równoważne ze zwrotem „zlecenie z obowiązkiem zapłaty”, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2011/83.
Reasumując TS orzekł, że art. 8 ust. 2 ak. 2 dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia – w kontekście procesu składania zamówienia dotyczącego zawarcia umowy na odległość przy użyciu środków elektronicznych – czy sformułowanie umieszczone na przycisku zamówienia lub podobnej funkcji, takie jak sformułowanie „Sfinalizuj rezerwację”, jest „równoważne” z wyrażeniem „zlecenie z obowiązkiem zapłaty” w rozumieniu tego przepisu, należy oprzeć się wyłącznie na treści sformułowania umieszczonego na tym przycisku lub podobnej funkcji.

Wyrok TS z 7.4.2022 r., Fuhrmann-2, C-249/21




Źródło: www.curia.eu Opracowała: dr Ewa Skibińska - WPiA UKSW w Warszawie, ORCID: 0000-0003-4607-1448