Zakres żądania uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta

- glosa

Monitor Prawniczy | 5/2021
Moduł: prawo cywilne
DOI: 10.32027/MOP.21.5.5
Marcin Szymański

Żądanie uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta (art. 3851 KC) nie jest tożsame ani nie zawiera się w żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 KC).

Uchwała SN z 15.9.2020 r., III CZP 87/19, Legalis

Wprowadzenie

Podjętą w dniu 15.9.2020 r. uchwałą (III CZP 87/19) SN orzekł, że oparte na podstawie art. 189 KPC żądanie ustalenia braku związania konsumenta niedozwolonymi (art. 3851 KC) postanowieniami umowy nie zawiera się w żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 KC), w której zamieszczone było niedozwolone postanowienie. Z tego względu – jak można wnosić z uzasadnienia omawianej uchwały – sąd rozpoznający powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytu, z uwagi na niedozwolony charakter niektórych jej postanowień, stwierdziwszy, że istotnie umowa zawiera niedozwolone postanowienia, jednak ich bezskuteczność nie powoduje jej nieważności, nie może (w braku takiego żądania powoda) poprzestać na ustaleniu w sentencji wyroku braku związania konsumenta niedozwolonymi postanowieniami i oddalić powództwo w zakresie ustalenia nieważności całej umowy. Rozstrzygnięcie SN jest ciekawe i dotyczy bardzo aktualnej kwestii związanej z licznymi obecnie sporami dotyczącymi umów o kredyt denominowany lub indeksowany do kursu waluty obcej. Z tej przyczyny można obawiać się również prób wywodzenia z omawianej uchwały wniosków znacznie wychodzących poza stanowisko Sądu Najwyższego.


Abstract:

Zakres żądania uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta

Przedmiotem glosy jest uchwała SN z 15.9.2020 r., III CZP 87/19, w której SN wyraził pogląd, iż żądanie ustalenia, na podstawie art. 189 KPC uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta (art. 3851 KC) nie jest tożsame ani nie zawiera się w żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 KC). W glosie omówione zostało w jaki sposób powyższe stanowisko SN znajduje zastosowanie w przypadku powództw o zasądzenie świadczenia (najczęściej zapłatę), a także w postępowaniu grupowym o ustalenie odpowiedzialności pozwanego (art. 2 ust. 3 ustawy z 17.12.2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym), których strona powodowa dla uzasadnienia swego roszczenia powołuje się na niedozwolony charakter postanowień zamieszczonych w umowie z pozwanym. Autor prezentuje pogląd, że w sprawach o zasądzenie świadczenia, a także w sprawie powództwa opartego na art. 2 ust. 3 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, w których powód uzasadnia swe roszczenie abuzywnym charakterem postanowień w umowie z pozwanym, sądy nie są związane poglądem powoda odnośnie tego, czy skutkiem bezskuteczności wskazanych przez niego abuzywnych postanowień jest nieważność całej umowy, a jedynie zobowiązane są ocenić czy w świetle zgromadzonych dowodów, określone w pozwie żądanie świadczenia znajduje podstawę prawną. Słowa kluczowe: umowa o kredyt indeksowany, klauzula indeksacyjna, postanowienie niedozwolone, klauzula abuzywna, powództwo o ustalenie, skutki uznania postanowienia za niedozwolone, nieważność umowy na skutek abuzywności jej postanowień.

Scope of the request to find standard agreement provisions as non-binding for the consumer

The commentary refers to the SC resolution of 15 September 2020, III CZP 87/19, in which the Supreme Court expressed a view that the request to find a standard agreement provision and non-binding for the consumer (Art. 3851 of the Civil Code) is not the same and in not covered by the request to find the agreement invalid (Art. 58 of the Civil Code). The gloss outlines how the above SC position applies in the claim for adjudicating a performance (mostly payment), as well as in class action for the determination of the defendant’s liability (Art. 2.3 of the Class Action Act of 17 December 2009), in which the claimants justify their claim by invoking impermissibility of clauses in the agreement with the defendant. The author believes that in cases for adjudication of a performance as well as class actions under Art. 2.3 of the Class Action Act in which the claimants justify their claims with the abusive nature of contractual clauses courts are not bound by the claimant’s view as to whether ineffectiveness of the indicated abusive clauses makes the entire agreement invalid, but are obliged only to assess whether in light of the evidence the requested performance is legally justified. Key words: indexed loan agreement, indexation clause, impermissible clause, abusive clause, declaratory action, consequences of finding a clause impermissible, agreement invalid because of its abusive clauses