Zakres uprawnienia doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika przed sądami administracyjnymi

Monitor Prawniczy | 13/2020

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa dotycząca nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy z 9.3.2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów nie jest sprawą dotyczącą obowiązku podatkowego lub celnego, dlatego ustanowienie doradcy podatkowego pełnomocnikiem strony oznacza, że strona nie jest należycie reprezentowana, czego skutkiem jest nieważność postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawa dotycząca nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy z 9.3.2017 r. o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 859 ze zm. dalej: SystMonitDrogU) nie jest sprawą dotyczącą obowiązku podatkowego lub celnego, dlatego ustanowienie doradcy podatkowego pełnomocnikiem strony oznacza, że strona nie jest należycie reprezentowana, czego skutkiem jest nieważność postępowania.

Stan faktyczny

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w W., po stwierdzeniu w trakcie kontroli drogowej, że przed rozpoczęciem przewozu oleju napędowego kontrolowany przedsiębiorca nie dopełnił ustawowego obowiązku uzupełnienia 8 zgłoszeń poprzez wpisanie numeru posiadanej licencji na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy oraz numeru dokumentu przewozowego, nałożył na B.G. kary pieniężne w łącznej kwocie 40 tys. zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji stwierdzając, że nie ma podstaw do odstąpienia od nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej.

Orzeczenie WSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skarg sporządzonych przez doradcę podatkowego reprezentującego przedsiębiorcę uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał, że zgłoszenia, mimo niewypełnienia wszystkich rubryk, zostały przyjęte i uzyskały numery referencyjne, co mogło wprowadzić przewoźnika w błąd. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie uwzględnił okoliczności, iż braki zgłoszeń w toku kontroli zostały uzupełnione, a pojazd został zwolniony celem kontynuowania przewozu. Tym samym poza błędnym wypełnieniem zgłoszeń nie stwierdzono działań przewoźnika, których zwalczanie było celem SystMonitDrogU.

Stanowisko NSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone wyroki i przekazał sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania stwierdzając, że strona skarżąca była w postępowaniu sądowym reprezentowana przez doradcę podatkowego, który w tych sprawach nie mógł występować w charakterze pełnomocnika. Uprawnienie doradcy podatkowego do występowania w charakterze pełnomocnika przed sądami administracyjnymi nie jest uprawnieniem generalnym jakie przysługuje adwokatowi czy radcy prawnemu, lecz jest ograniczone do określonego rodzaju spraw. Zgodnie z art. 41 ust. 2 ustawy z 5.7.1996 r. o doradztwie podatkowym (t. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 130 ze zm.) zakres działania doradcy podatkowego jako pełnomocnika procesowego obejmuje postępowania w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. Takie samo ograniczenie przewidziane zostało w art. 175 § 3 pkt 1 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Jak wyjaśniono, obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. Przy czym pod pojęciem „ustaw podatkowych” należy rozumieć ustawy dotyczące podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych określające podmiot, przedmiot opodatkowania, powstanie obowiązku podatkowego, podstawę opodatkowania, stawki podatkowe oraz regulujące prawa i obowiązki organów podatkowych, podatników, płatników i inkasentów, a także ich następców prawnych oraz osób trzecich. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że z zakresu pojęcia należności publicznoprawnych powinno się wykluczyć nie tylko dochody publiczne wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, ale także te dochody, których źródłem są czyny niedozwolone, a więc mające samoistny charakter wszelkiego rodzaju kary pieniężne, grzywny mandaty itp., skoro wynikają one nie z publicznoprawnych stosunków, nakazujących określonym podmiotom świadczenia pieniężne na rzecz budżetu państwa lub budżetu samorządowego, lecz z określonego zachowania podmiotu zobowiązanego do ich uiszczenia (zob. wyrok NSA z 30.1.2019 r., II GSK 1612/18, Legalis). Zagadnienia, które zostały uregulowane w SystMonitDrogU nie dotyczą zasad powstawania, ustalania oraz wygaszania zobowiązań podatkowych, czy też obowiązków podatników, dotyczą one zasad systemu monitorowania drogowego przewozu towarów oraz odpowiedzialności za naruszenie obowiązków związanych z drogowym przewozem towarów podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, kierującego środkiem transportu, co jest podstawą do uznania, że nie jest to ustawa podatkowa (zob. wyrok NSA z 18.9.2019 r., II GSK 639/19, Legalis).
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy określające, kto może być pełnomocnikiem strony, mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustanowienie pełnomocnikiem osoby, która pełnomocnikiem być nie może i działanie tej osoby w postępowaniu sądowym powoduje, że strona nie jest należycie reprezentowana, gdyż pełnomocnik strony nie jest należycie umocowany. Błąd nie został konwalidowany w toku postępowań i spowodował nieważność postępowań, pomimo tego, że ich wyniki są korzystne dla strony.

Wyroki NSA z 26.2.2020 r., II GSK 364/19, II GSK 365/19, II GSK 396/19, II GSK 402/19, II GSK 414/19, II GSK 415/19, II GSK 416/19, II GSK 417/19, II GSK 826/19