Wykonanie zabiegu medycyny estetycznej a odpowiedzialność zawodowa lekarza

Monitor Prawniczy | 11/2022
Moduł: prawo cywilne
DOI: 10.32027/MOP.22.11.5
Beata Janiszewska


Abstract:

Wykonanie zabiegu medycyny estetycznej a odpowiedzialność zawodowa lekarza

W artykule omówiono kwestię możliwości ponoszenia przez lekarza odpowiedzialności zawodowej za wykonanie zabiegu z zakresu medycyny estetycznej. Przyczyną podjęcia tego zagadnienia było przedstawienie przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26.5.2021 r., I KK 23/21, stanowiska w sprawie odpowiedzialności lekarza-dentysty za wykonanie zabiegu polegającego na powiększeniu kobiecie piersi preparatem będącym protezą w płynnej postaci. Zdaniem Sądu Najwyższego wskazana czynność medyczna może być uznana za świadczenie zdrowotne; w konsekwencji natomiast, jako przejaw wykonywania zawodu lekarza, może podlegać ocenie pod kątem dopuszczenia się przez lekarza przewinienia zawodowego. Autorka przedstawia odmienny pogląd co do takiej kwalifikacji czynności medycznej. Słowa kluczowe: wykonywanie zawodu lekarza, świadczenie zdrowotne, zabiegi estetyczne, odpowiedzialność zawodowa lekarza, przewinienie zawodowe

Performance of a plastic surgery and a doctor’s professional liability

The article discusses the issue of a doctor’s potential professional liability for the performance of a plastic surgery. The issue cropped up as a result of a position presented by the Supreme Court in its decision of 26 May 2021, I KK 23/21, concerning liability of a dentist for having performed a breast enlargement procedure by applying a preparation working as a prosthesis in a liquid form. In the opinion of the Supreme Court the abovementioned medical procedure may be treated as a medical service; in consequence, however, as a manifestation of performing a medical profession it may be subject to assessment from the viewpoint of professional misconduct. The author present an opposite view as regards such qualification of a medical procedure. Key words: performance of a medical profession, medical service, plastic surgery, doctor’s professional liability, professional misconduct


I. W nauce prawa medycznego od wielu lat podejmowana jest tematyka prawnych uwarunkowań zabiegów z zakresu medycyny estetycznej1. Do zainteresowania tym zagadnieniem skłania nie tylko rosnące znaczenie zabiegów upiększających w życiu społecznym, lecz także brak przepisów prawa dotyczących omawianej kategorii czynności medycznych2. Nieuregulowanie kwestii ich dopuszczalności i przesłanek legalnego wykonywania prowadzi do systemowo niepożądanego stanu niepewności prawnej3. Wysiłki zmierzające do usunięcia tego stanu mogą natomiast z natury rzeczy ograniczać się do wykładni obowiązującego, niedoskonałego prawa w celu wypracowania, w ramach dyskursu naukowego, wniosków o sytuacji prawnej człowieka, który z przyczyn innych niż prozdrowotne godzi się na ingerencję w sferę przysługujących mu dóbr osobistych, w tym nietykalności cielesnej czy zdrowia. Do ostatniej dekady XX w. brak stosownej regulacji wydawał się mniej dotkliwy. Wykonywanie wszystkich ingerencji medycznych, także szczególnie doniosłych społecznie, czyli podejmowanych w celu leczniczym, nie było bowiem objęte ścisłą regulacją, a jedynie ogólnymi przepisami o ochronie dóbr osobistych i o odpowiedzialności odszkodowawczej. Ponadto oferta medycyny estetycznej nie była w warunkach polskich na tyle bogata i szeroko dostępna dla zainteresowanych, by brak przepisów poświęconych konkretnie tego typu zabiegom mógł urastać do istotnego problemu odczuwanego w praktyce medycznej i sądowej. Sytuacja uległa zmianie wraz z szybkim rozwojem prawa medycznego, następującym w latach 90. ubiegłego wieku4, skoncentrowanym jednak wyłącznie na zagadnieniu udzielania świadczeń zdrowotnych, a nie czynności medycznych o innym charakterze, w tym podejmowanych jedynie w celu zwiększenia estetyki wyglądu5. W efekcie doszło do rozziewu między precyzyjnym uregulowaniem pierwszej z tych sytuacji jurydycznych i pozostawieniem drugiej z nich w zasadzie bez regulacji prawnej. Pozycja prawna pacjenta, który zwracał się o udzielenie świadczenia zdrowotnego, była ściśle ukształtowana od strony podmiotowej i przedmiotowej: granic wieku uprawniającego do uzyskania informacji medycznych oraz wyrażania albo odmowy zgody, wpływu ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego na kompetencję do decydowania o podjęciu czynności medycznych, z uwzględnieniem kwalifikacji danej czynności jako tzw. zwykłego albo poważniejszego świadczenia zdrowotnego (art. 30 i n. ZawLekU). W niepomiernie bardziej złożonej sytuacji znajdowała się natomiast osoba, względem której miały być wykonane zabiegi o celu wyłącznie upiększającym, nawet jeśli zbliżone lub wręcz zbieżne były wykorzystywane techniki medyczne oraz związane z ich stosowaniem ryzyka wystąpienia uszczerbku na zdrowiu. Brak ścisłych unormowań stawiał lekarzy i prawników przed dylematami dotyczącymi zarówno samej możliwości przeprowadzenia zabiegu z zakresu medycyny estetycznej, jak i poprzedzających zabieg powinności informacyjnych niezbędnych do skutecznego wyrażenia zgody. Kwestie te, choćby jako przedmiot rozważań teoretycznych, były istotne zawsze, skoro w grę wchodziła sprawa ochrony życia i zdrowia człowieka. Stały się natomiast zupełnie palące wraz z rozwojem medycyny estetycznej, rozszerzaniem oferty oraz zwiększeniem dostępności usług dla coraz zamożniejszego, zapatrzonego w piękno ciała społeczeństwa. Wzmożona częstotliwość zabiegów powoduje w naturalny sposób wzrost ryzyka interwencji nieudanych, skutkujących obiektywnie wystąpieniem szkody na osobie lub choćby subiektywnym przekonaniem zainteresowanych o nieosiągnięciu oczekiwanego efektu estetycznego. Można więc spodziewać się większej liczby sporów sądowych, w których uporanie się z trudnościami typowymi dla tzw. spraw medycznych będzie musiało zostać poprzedzone udzieleniem odpowiedzi na podstawowe pytania o uwarunkowania prawne czynności z zakresu medycyny estetycznej.