Wpływ stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 na postępowanie cywilne

Monitor Prawniczy | 9/2020
Moduł: postępowanie cywilne
DOI: 10.32027/MOP.20.9.1
Robert Kulski
Wpływ stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 na postępowanie cywilne

Ogłoszenie z powodu COVID-19 stanu epidemii (a wcześniej stanu zagrożenia epidemicznego) na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ma fundamentalne znaczenie dla postępowania cywilnego. Przyjęte regulacje ustawowe normują zagadnienia procesowe, a w szczególności dotyczą pojęcia sprawy pilnej, biegu terminów procesowych w okresie stanu epidemii, a także wyłączenia posiedzeń jawnych i rozpraw.

 


Abstract:

 

Wpływ stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 na postępowanie cywilne

 

W części pierwszej opracowania przedstawione zostały kwestie związane z wyznaczeniem innego sądu równorzędnego
z sądem, który całkowicie zaprzestał czynności, do rozpoznawania spraw pilnych. W dalszej kolejności przedmiotem rozważań jest znaczenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 dla biegu terminów w postępowaniu cywilnym. W ramach tych rozważań omówiono kolejno wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie rozpoczętego biegu terminów procesowych. Następnie poruszona została kwestia dopuszczalności i skuteczności dokonywania czynności postępowania w okresie stanu epidemii. Po omówieniu wyłączenia posiedzeń jawnych i rozpraw w okresie stanu epidemii dokonano charakterystyki wybranych aspektów prowadzenia egzekucji sądowej i postępowania zabezpieczającego w tym okresie.

Słowa kluczowe: sprawa pilna, bieg terminu, termin procesowy, stan epidemii, czynność postępowania

 

The impact of the state of epidemic emergency or the state of epidemic announced because of COVID-19 on civil proceedings

 

The first part of the paper presents issues concerning designation of another court of equivalent standing to the court which has ceased to operate to examine urgent cases. Further on, the article discusses the significance of the state of epidemic emergency or the state of epidemic announced because of COVID-19 for time limits in civil proceedings, including, in turn, suspension of commencement and discontinuation of the commenced time limits in civil proceedings have been discussed. Then, the issue of admissibility and effectiveness of performing acts in civil proceedings during the state of epidemic has been raised. Having discussed exclusion of open sittings and trials during the state of epidemic, the author has described selected aspects of judicial enforcement and proceedings to secure claims during that period.

Key words: urgent case, time limit, procedural time limit, state of epidemic, act in civil procedure

 


 

 

Wprowadzenie
Od 14.3.2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej został ogłoszony stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13.3.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego1). Następnie, po uprzednim odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego, od 20.3.2020 r. do odwołania ogłoszono na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20.3.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii2). Z dniem 31.3.2020 r., mocą ustawy z 31.3.2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw3, została zmieniona ustawa z 2.3.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych4. W następstwie tej zmiany w KoronawirusU dodano m.in. przepisy art. 14a, 15 zzs, 15 zzt i 15 zzu, które mają znaczenie dla postępowania cywilnego. Przepisy te regulują m.in. takie kwestie jak wyznaczenie innego sądu równorzędnego do rozpoznawania spraw pilnych, pojęcie sprawy pilnej, znaczenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 dla biegu terminów procesowych, wyłączenie posiedzeń jawnych i rozpraw, niewykonywanie tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego, a także wyłączenie niektórych środków zaskarżenia. Kolejna zmiana KoronawirusU została dokonana na podstawie ustawy z 16.4.2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-25. Mocą InstrWsparSARSCoV2U zmieniono niektóre przepisy KoronawirusU mające znaczenie dla postępowania cywilnego (zob. art. 73 InstrWspar­SARSCoV2U) i dodano nowe regulacje dotyczące tego postępowania (por. np. art. 91 i 92 InstrWspar­SARSCoV2U). Jak wynika z art. 118 ab initio, InstrWspar­SARSCoV2U weszła w życie zasadniczo z dniem 18.4.2020 r.
Wyznaczenie innego sądu równorzędnego do rozpoznawania spraw
Na podstawie przepisu art. 14a KoronawirusU, wyznaczenie innego sądu równorzędnego dokonuje się zasadniczo w celu rozpoznawania przez ten sąd spraw pilnych (por. art. 14a ust. 1–3). Regulacja ta ma uchronić sądy przed nierozpoznaniem spraw pilnych w przypadku całkowitego zaprzestania czynności z powodu COVID-19. Wyznaczenie innego sądu równorzędnego z sądem, który całkowicie zaprzestał czynności, do rozpoznawania spraw pilnych w postępowaniu cywilnym może, stosownie do okoliczności, nastąpić:
a) fakultatywnie z urzędu, b) obligatoryjnie na wniosek.
KoronawirusU zawiera katalog spraw pilnych. Do tych spraw zalicza się również sprawy cywilne, które zostały wymienione w art. 14a ust. 4 pkt 9–18 KoronawirusU, a mianowicie sprawy:
1) o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, o których mowa w ustawie z 19.8.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego6; 2) dotyczące umieszczenia lub przedłużenia pobytu nieletniego w schronisku dla nieletnich; 3) dotyczące umieszczenia małoletniego cudzoziemca w placówce opiekuńczo-wychowawczej; 4) z zakresu postępowania wykonawczego w sprawach, o których mowa w art. 14a ust. 4 pkt 8–12 Korona­wirusU; 5) wniosków o ustanowienie kuratora w celu reprezentowania interesów małoletnich w postępowaniu przed sądem lub innym organem w sprawach pilnych; 6) o których mowa w ustawie z 22.11.2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób7; 7) przesłuchania przez sąd osoby w trybie zabezpieczenia dowodu lub co do której zachodzi obawa, że nie będzie można jej przesłuchać na rozprawie; 8) o rozpoznanie wniosku restrukturyzacyjnego w rozumieniu ustawy z 15.5.2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne8; 9) w przedmiocie nakazania przez sąd opuszczenia mieszkania przez członka rodziny wspólnie zajmującego mieszkanie, który swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, na podstawie art. 11a ustawy z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie9.
W świetle wymienionych spraw należy stwierdzić, że do katalogu spraw pilnych, o którym mowa w art. 14a ust. 4 KoronawirusU, zalicza się przede wszystkim sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, a więc sprawy, których załatwienie odbywa się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (w szczególności przepisów KPC o postępowaniu nieprocesowym) z mocy przepisów zawartych, w większości wypadków, w ustawach szczególnych. Należy podkreślić, że poza sprawami cywilnymi wyszczególnionymi w art. 14a ust. 4 pkt 9–18, KoronawirusU nie przewiduje innych spraw cywilnych traktowanych jako sprawy pilne. Na tle KoronawirusU za sprawy pilne nie mogą być uznane sprawy cywilne, w przypadku których Kodeks postępowania cywilnego określa termin ich rozpatrzenia przez sąd, a więc np. sprawy gospodarcze (por. art. 4588 § 4 KPC), sprawy o udzielenie zabezpieczenia (por. art. 737 KPC), sprawy o nadanie klauzuli wykonalności (por. art. 7811 KPC), albowiem przepis art. 14a ust. 5 KoronawirusU, który w tym wypadku mógłby mieć znaczenie, dotyczy wyłącznie spraw pilnych podlegających załatwieniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Ad a) Wyznaczenie fakultatywne z urzędu następuje, jeżeli dojdzie do całkowitego zaprzestania czynności przez sąd powszechny z powodu COVID-19. Wówczas prezes sądu apelacyjnego może wyznaczyć inny sąd równorzędny, położony na obszarze tej samej apelacji, jako właściwy do rozpoznawania spraw pilnych należących do właściwości sądu, który zaprzestał czynności (art. 14a ust. 1 KoronawirusU). Jednocześnie należy zaznaczyć, że w świetle art. 14b ust. 1 KoronawirusU prezes sądu apelacyjnego może delegować sędziego sądu rejonowego, sędziego sądu okręgowego lub sędziego sądu apelacyjnego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego w innym sądzie rejonowym, sądzie okręgowym lub sądzie apelacyjnym, na czas określony, do rozpoznawania spraw pilnych, o których mowa w art. 14a ust. 4 KoronawirusU, jeżeli z powodu COVID-19 wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. Ad b) Wyznaczenie obligatoryjne na wniosek następuje, jeżeli dojdzie do całkowitego zaprzestania czynności przez wszystkie sądy powszechne na obszarze apelacji z powodu COVID-19. Wówczas Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego na wniosek prezesa sądu apelacyjnego, na którego obszarze sądy zaprzestały czynności, wyznacza inny sąd równorzędny, położony w miarę możliwości na obszarze sąsiedniej apelacji, jako właściwy do rozpoznawania spraw pilnych należących do właściwości sądu, który zaprzestał czynności (art. 14a ust. 2 KoronawirusU). Między wyznaczeniem fakultatywnym z urzędu i wyznaczeniem obligatoryjnym na wniosek zachodzi ta istotna różnica, że pierwsze następuje w razie całkowitego zaprzestania czynności przez dany sąd, natomiast drugie – całkowitego zaprzestania czynności przez wszystkie sądy na obszarze danej apelacji. Ponadto właściwy do wyznaczenia fakultatywnego z urzędu jest prezes sądu apelacyjnego, podczas gdy wyznaczenia obligatoryjnego na wniosek dokonuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Skoro wyznaczenia innego sądu równorzędnego do rozpoznania sprawy dokonuje podmiot niebędący sądem, nie mamy do czynienia z typową właściwością delegacyjną, która opiera się na orzeczeniu sądowym (por. art. 44 i n. KPC). W obydwu wypadkach do wyznaczenia innego sądu równorzędnego dochodzi w razie całkowitego zaprzestania czynności przez sąd (sądy), tzn. jeżeli sąd (sądy) nie może z powodu COVID-19 rozpoznawać spraw ani podejmować innych czynności niestanowiących rozpoznania sprawy. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której sąd bądź sądy (a nie poszczególni sędziowie) nie mogą sprawować wymiaru sprawiedliwości wskutek COVID-19. Należy podkreślić, że przepis art. 14a ust. 1 i 2 KoronawirusU może być stosowany w odniesieniu zarówno do sądu I instancji, jak i II instancji. Wyznaczenia innego sądu równorzędnego z sądem, który całkowicie zaprzestał czynności, dokonuje się na czas oznaczony wynikający z przewidywanego okresu zaprzestania czynności mając na względzie zapewnienie prawa do sądu oraz warunki organizacyjne sądów. Na zarządzenie prezesa sądu apelacyjnego bądź Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wyznaczające do rozpoznania sprawy pilnej inny sąd równorzędny nie przysługuje zażalenie. Zarówno w pierwszym, jak i w drugim wypadku wyznaczenia innego sądu równorzędnego, prezes sądu dokonujący wyznaczenia sądu właściwego do rozpoznawania spraw pilnych należących do właściwości sądu, który zaprzestał czynności, może wskazać także sprawy inne niż pilne należące do właściwości tego sądu, do których rozpoznawania będzie właściwy sąd wyznaczony (art. 14a ust. 6 KoronawirusU). Sąd, który całkowicie zaprzestał czynności z powodu COVID-19, przekazuje akta spraw pilnych wszczętych i niezakończonych sądowi wyznaczonemu jako sąd właściwy. Według art. 14a ust. 8 KoronawirusU, sąd delegowany do rozpoznawania spraw pilnych pozostaje właściwy do zakończenia postępowania w danej instancji.
Zarządzenie prezesa sądu o rozpoznaniu sprawy cywilnej jako pilnej
Na podstawie przepisu art. 14a ust. 9 KoronawirusU, prezes właściwego sądu może zarządzić rozpoznanie danej sprawy cywilnej jako pilnej w razie spełnienia jednej z następujących przesłanek:
1) jeżeli nierozpoznanie sprawy mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzi albo zwierząt; 2) jeśli nierozpoznanie sprawy mogłoby spowodować poważną szkodę dla interesu społecznego; 3) ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną; 4) jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości10.
Prezes sądu może wydać zarządzenie o rozpoznaniu danej sprawy jako pilnej zarówno z urzędu, jak i na wniosek. Na zarządzenie prezesa sądu nie przysługuje zażalenie. Zarządzenie prezesa właściwego sądu o rozpoznaniu danej sprawy cywilnej jako pilnej nie zmienia właściwości sądu, co oznacza, iż sprawa ta będzie rozpoznawana dalej w tym samym sądzie chyba, że dojdzie do wyznaczenia innego sądu w trybie art. 14a ust. 1 lub 2 KoronawirusU. W następstwie wydania zarządzenia prezesa sądu z art. 14a ust. 9 KoronawirusU dopuszczalne będzie odbycie rozprawy lub przeprowadzenie posiedzenia jawnego w tej sprawie (por. art. 15zzs ust. 6 KoronawirusU). Ponadto, w sprawie rozpoznawanej jako pilna wyłączone jest wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów procesowych (por. art. 15zzs ust. 2 KoronawirusU).
Znaczenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 dla biegu terminów w postępowaniu cywilnym
W świetle przepisu art. 15zzs ust. 1 pkt 1 i 2 KoronawirusU, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych oraz egzekucyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Przepis ten rozróżnia zatem wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów procesowych11 i zawieszenie rozpoczętego biegu terminów procesowych. Należy przy tym zauważyć, że użycie w art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU terminu „COVID” zamiast „COVID-19” (por. art. 2 ust. 1 KoronawirusU) nie powinno wpływać na zróżnicowanie przyczyn ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii i w rezultacie na stosowanie tego przepisu. Termin „COVID” został przez niedopatrzenie zastosowany w przepisie art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU. Należy przyjąć, że powód ogłoszonego stanu, o którym mowa w tym przepisie, jest zbieżny z powodem stanu epidemii ogłoszonego na podstawie StanEpidemiiR. Wprawdzie w przepisie art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU mowa jest o postępowaniach sądowych (pkt 1) i postępowaniach egzekucyjnych (pkt 2), znajdzie on jednak zastosowanie do biegu terminów procesowych właściwych dla wszystkich rodzajów postępowania cywilnego, w tym cywilnych postępowań pozasądowych (np. dla postępowania mediacyjnego lub postępowania pojednawczego przed komisją pojednawczą z art. 242 § 2 KP) zwłaszcza, że przepis ten dotyczy biegu terminów w wielu postępowaniach pozasądowych w sprawach innych niż sprawy cywilne. Przepisu art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU nie stosuje się do terminów związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 oraz wywołanych nimi sytuacjami kryzysowymi (art. 15zzt KoronawirusU). Nie można wykluczyć znaczenia tej regulacji dla biegu terminów procesowych w postępowaniu zabezpieczającym i wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, a także w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. Jeśli zatem dokonanie danej czynności postępowania związanej z terminem procesowym w którymkolwiek z wymienionych postępowań wiązałoby się z sytuacją kryzysową spowodowaną np. zwalczaniem COVID-19, nie stosuje się wstrzymania rozpoczęcia ani zawieszenia biegu terminu do jej dokonania. Dodatkowo, od 18.4.2020 r., w związku z wejściem w życie art. 15zzs ust. 12 KoronawirusU, przepisu art. 15 zzs ust. 1 nie stosuje się do postępowania cywilnego dotyczącego infrastruktury telekomunikacyjnej, przez którą należy rozumieć, zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne12, urządzenia telekomunikacyjne, oprócz telekomunikacyjnych urządzeń końcowych, oraz w szczególności linie, kanalizacje kablowe, słupy, wieże, maszty, kable, przewody oraz osprzęt, wykorzystywane do zapewnienia telekomunikacji. Zastrzeżenia budzi użyty w przepisie art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU zwrot „terminy procesowe i sądowe”. Zestawienie tych terminów należy uznać za niefortunne. W postępowaniu cywilnym każdy bowiem termin sądowy jest terminem procesowym. Terminy, o których stanowi ten przepis, dotyczą terminów procesowych w postępowaniu cywilnym w rozumieniu KPC, a zatem w znaczeniu zarówno okresu oznaczonego w jednostkach miary czasu (w dniach, tygodniach, miesiącach, latach), jak i daty13. W rachubę wchodzą terminy w znaczeniu:
1) okresu do dokonania czynności postępowania, tj. terminy do dokonania przez organ procesowy lub organ egzekucyjny danej czynności procesowej albo egzekucyjnej (w tym znaczeniu mowa jest o terminie w takich przepisach KPC jak np. art. 329, 341, art. 4587 § 1 i 2, art. 7632, 767 § 5) i terminy do dokonania czynności procesowej albo egzekucyjnej przez uczestników postępowania14 (np. art. 70, 130, art. 196 § 1, art. 407, 408, art. 767 § 4, art. 7731 § 4, art. 795, 950), a także inne osoby (osobę trzecią – art. 248 § 1 KPC, świadka – art. 275 KPC, biegłego – art. 285 § 3 KPC); 2) okresu, jaki musi, względnie może, upłynąć między zawiadomieniem o dacie czynności procesowej albo egzekucyjnej a tą datą (np. termin, jaki musi upłynąć między doręczeniem wezwania na posiedzenie sądowe a tym posiedzeniem – art. 148 § 2 KPC i termin, jaki musi upłynąć między wezwaniem dłużnika przez komornika sądowego do zapłaty należności pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania zajętej nieruchomości a tym przystąpieniem – art. 923 i 942 KPC); 3) daty przyszłej czynności przeprowadzanej przez organ procesowy albo organ egzekucyjny z udziałem uczestników postępowania, np. data posiedzenia (art. 150 pkt 2, art. 158 § 1 i art. 206 § 2 KPC), data przeprowadzenia dowodu (art. 236 § 1 i art. 314 KPC), termin oględzin (art. 294 i 297 KPC), data licytacji (art. 867 § 2 i art. 952 KPC)15.
W tych wypadkach, w których nie mamy do czynienia z terminem w rozumieniu przepisów KPC, nie mają zastosowania rozwiązania co do biegu terminów z art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU. Za terminy procesowe nie mogą być uważane okresy oznaczone nie w jednostkach miary czasu, ale w inny sposób, w szczególności przez posłużenie się pojęciem „niezwłoczności” (jak np. w art. 69 § 2, art. 84 § 2, art. 118, art. 1833 § 2, art. 371 i 395 KPC) czy też poprzez wskazanie określonych zdarzeń procesowych (np. okres do wdania się przez pozwanego w spór co do istoty sprawy – por. art. 25 § 2 KPC, albo okres do rozpoczęcia rozprawy albo do wydania wyroku, w ciągu którego powód może cofnąć pozew – por. art. 203 § 1 KPC). Nie są również terminami dni zdarzeń procesowych, które już nastąpiły, a są określone przy pomocy słowa „chwila”, „czas” (zob. np. art. 445 § 2, art. 578, art. 883 § 1, art. 900 § 1, art. 925 § 1 i 2 KPC)16. Ponadto charakteru terminów procesowych nie mają terminy do odbioru awizowanej przesyłki, o których mowa w art. 139 KPC lub art. 3a ustawy z 22.3.2018 r. o komornikach sądowych17, gdyż są to terminy do dokonania czynności technicznej, nie zaś czynności procesowej. Przepis art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU dotyczy wszystkich rodzajów terminów procesowych. Terminy te ze względu na ich źródła są terminami ustawowymi albo sądowymi, w jednym zaś wypadku – terminem umownym (zob. art. 178 KPC)18. Należy przy tym odnotować, że bieg terminu ustawowego rozpoczyna się z chwilą wskazaną w ustawie, natomiast bieg terminu sądowego – od dnia ogłoszenia postanowienia albo zarządzenia wyznaczającego termin, a gdy takie postanowienie albo zarządzenie jest doręczane – od jego doręczenia (art. 164 KPC). Kodeks postępowania cywilnego do obliczania terminów procesowych odsyła w art. 165 § 1 KPC do przepisów prawa cywilnego (tj. do art. 111, 112 i 115 KC), statuując zasadę dążenia do jednolitości i spójności prawa postępowania cywilnego oraz prawa cywilnego materialnego. Terminy dla uczestników postępowania zarówno ustawowe, jak i sądowe, mają zasadniczo charakter terminów prekluzyjnych19. Czynność procesowa podjęta przez uczestnika po upływie przewidzianego dla niej terminu jest więc zasadniczo bezskuteczna (art. 167 KPC). W tym kontekście regulacja z przepisu art. 15zzs KoronawirusU, poświęcona wstrzymaniu rozpoczęcia i zawieszeniu biegu terminów procesowych w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, ma fundamentalne znaczenie dla uczestników postępowania i praktyki sądowej. W świetle przepisu art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU, ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 powoduje, że bieg terminów procesowych w postępowaniu cywilnym nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, co oznacza, że żadne terminy procesowe nie biegną. Od zasady z art. 15zzs ust. 1 przewidziano jednak wyjątki (zob. art. 15zzs ust. 2 i 3 KoronawirusU). I tak ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 nie ma wpływu na bieg terminów w sprawach wymienionych w art. 14a ust. 4 pkt 9–18 KoronawirusU ani w sprawie, którą na mocy zarządzenia prezesa sądu rozpoznaje się jako sprawę pilną (art. 14a ust. 9 KoronawirusU), ani w postępowaniu odwoławczym przed Krajową Izbą Odwoławczą, do którego stosuje się odpowiednio przepisy KPC o sądzie polubownym (arbitrażowym). W tych sprawach terminy procesowe biegną dalej pomimo stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Ogłoszenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 wywiera wpływ na bieg terminów procesowych, natomiast nie wpływa na bieg terminów prawa materialnego, jak np. terminy przedawnienia roszczenia, zasiedzenia. Wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów procesowych na podstawie przepisu art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU nie stosuje się również do terminów, które – chociaż uregulowane w KPC – są uznane za terminy prawa materialnego. Przykładowo zatem przepis ten nie ma znaczenia dla biegu terminu na zgłoszenie wniosku o uznanie za zmarłego z art. 528 KPC, miesięcznego terminu do wytoczenia powództwa ekscydencyjnego z art. 841 KPC lub dwutygodniowego terminu przewidzianego w art. 923 KPC. Ponadto, jak zaznaczono wcześniej, przepisu art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU nie stosuje się również do tych terminów, które nie są terminami procesowymi w rozumieniu przepisów KPC. Przepis art. 15zzs KoronawirusU ma zastosowanie zarówno do spraw, jak i stanów, które są w toku w chwili wejścia tego przepisu w życie (facta pandentia). W ZmKoronawirusU20 nie zdecydowano się na obowiązywanie przepisu art. 15zzs ze wsteczną mocą obowiązywania20. Sprawy lub stany będące więc w toku w dniu 31.3.2020 r. od tej chwili podlegają nowej regulacji z art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU21. Rozwiązanie to opiera się na ogólnej regule natychmiastowego (bezpośredniego) działania nowego prawa. Reguła ta w dziedzinie prawa regulującego przebieg postępowań cywilnych jest określana mianem reguły aktualizacji22. W rezultacie, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem 31.3.2020 r., terminy procesowe, których bieg rozpoczął się przed tą datą, od 31.3.2020 r. ulegają zawieszeniu, a zatem nie biegną dalej. Skoro bieg terminów procesowych ulega zawieszeniu, terminy te zaczynają biec dalej (w dalszym ciągu) dopiero z chwilą odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Z kolei bieg terminów procesowych, który miałby rozpocząć się począwszy od dnia 31.3.2020 r., nie rozpocznie się. W tym wypadku bieg terminów rozpoczyna się po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Takie skutki wstrzymania rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminów procesowych odpowiadają skutkom przyjętym w cywilistyce na tle art. 121 KC23. Wypada również zaznaczyć, że po odwołaniu stanu epidemii może zostać ogłoszony z powodu COVID-19 ponownie stan zagrożenia epidemicznego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej bądź jej części24. Przejście ze stanu epidemii do stanu zagrożenia epidemicznego może być „płynne”. Wówczas terminy procesowe zaczną biec dalej bądź rozpoczną bieg dopiero po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego. Zmiana stanu epidemii na stan zagrożenia epidemicznego (i ewentualnie odwrotnie) z powodu COVID-19 nie będzie mieć więc znaczenia dla biegu terminów procesowych w postępowaniu cywilnym w kontekście przepisu art. 15zzs KoronawirusU. Przepis art. 15zzs KoronawirusU stosuje się w razie obowiązywania któregokolwiek z tych stanów. Dla rozpoczęcia bądź kontynuowania biegu terminów procesowych w postępowaniu cywilnym decydujące znaczenie będzie mieć odwołanie stanu epidemii i nieogłaszanie z powodu COVID-19 stanu zagrożenia epidemicznego (ewentualnie odwołanie tego stanu po ponownym jego ogłoszeniu). Należy podkreślić, że w okresie od 14.3.2020 r. (tj. od momentu ogłoszenia z powodu COVID-19 stanu zagrożenia epidemicznego) do dnia 30.3.2020 r. (tj. dnia poprzedzającego wejście w życie zmiany ZmKoronawirusU20) wpływ na bieg terminów procesowych w postępowaniu cywilnym mogło mieć jedynie zawieszenie postępowania, o ile doszło do niego w tym okresie25. W wypadku zawieszenia postępowania bieg terminów procesowych zasadniczo ulega przerwaniu, co oznacza, iż po podjęciu postępowania terminy te biegną od początku, niezależnie od tego, jaka część terminu upłynęła przed zawieszeniem postępowania, przy czym terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczyć na nowo (por. art. 179 § 2 KPC)26. Jeżeli więc w dniu 30.3.2020 r. lub wcześniej doszło do zawieszenia postępowania, do chwili podjęcia postępowania nie stosuje się przepisu art. 15zzs KoronawirusU. Zastosowanie tego przepisu będzie aktualne jedynie wówczas, gdy postępowanie zostanie podjęte w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19. Przerwanie biegu terminów procesowych w razie zawieszenia postępowania należy odróżnić od zawieszenia biegu terminów procesowych w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (por. także art. 121, 123 i 124 KC). Jak zaznaczono wcześniej, po podjęciu postępowania terminy procesowe biegną od początku, po odwołaniu zaś stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 terminy procesowe biegną dalej (w dalszym ciągu). W tym miejscu wypada odnotować, że o przerwaniu biegu terminu mowa jest w KoronawirusU w odniesieniu do trzydziestodniowego terminu do złożenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości. Według przepisu art. 15zzra ust. 1 zd. 1 i 2 KoronawirusU, jeżeli podstawa do ogłoszenia upadłości dłużnika powstała w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, a stan niewypłacalności powstał z powodu COVID-19, bieg terminu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym stanowi art. 21 ustawy z 28.2.2003 r. – Prawo upadłościowe27 nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega przerwaniu. Po tym okresie termin ten biegnie na nowo. Zaznaczmy, że przepis art. 15zzra KoronawirusU wszedł w życie z mocą wsteczną od 13.4.2020 r. (por. art. 118 pkt 4 InstrWsparSARSCoV2U).
Dopuszczalność dokonywania czynności postępowania
Zarówno wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów procesowych, jak i zawieszenie rozpoczętego biegu terminów procesowych, nie wyłącza możności dokonywania czynności postępowania w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19. Czynności te w tym okresie są dopuszczalne. Jednocześnie, według art. 15zzs ust. 7 KoronawirusU, czynności dokonane w postępowaniu cywilnym w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 są skuteczne28. Przykładowo więc wniesienie pozwu lub zgłoszenie wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe (przy zachowaniu warunków formalnych), złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji (z wyłączeniem jednak wypadku z art. 817 KPC), sprawdzenie przez sąd wartości przedmiotu sporu oznaczonej przez powoda przed doręczeniem pozwu bądź wszczęcie egzekucji przez komornika polegające w szczególności na zajęciu majątku dłużnika w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19, jest skuteczne. Możność skutecznego dokonywania czynności postępowania w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19 doznaje jednak ograniczeń, a to wynikających z ustawy bądź ze względu na wymagania czasowe niektórych czynności postępowania29. Po pierwsze, ograniczenia, o których mowa, wynikają z mocy art. 15zzs ust. 6 KoronawirusU i sprowadzają się do wyłączenia posiedzeń jawnych i rozpraw, a także z mocy art. 15zzu ust. 1 KoronawirusU i dotyczą w zasadzie niewykonywania tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego. Po drugie, ograniczenia w zakresie skuteczności odnoszą się do tych czynności, których dokonanie wiąże się z koniecznością zachowania przewidzianych terminów procesowych (ustawowych bądź sądowych). Na podstawie art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU nastąpiło bowiem wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów procesowych i zawieszenie rozpoczętego biegu terminów procesowych. Jeśli czynność, dla której przewidziany jest termin procesowy, została dokonana w dniu 31.3.2020 r. lub później, skuteczność jej dokonania jest zawieszona w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Czynność ta stanie się skuteczna dopiero z chwilą odwołania tego stanu. Za zawieszeniem skuteczności dokonania czynności w omawianym wypadku zdaje się dodatkowo przemawiać przepis art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU. Mając na uwadze brzmienie tego przepisu należy stwierdzić, że tylko te czynności postępowania, które zostały dokonane w trybie art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU, są skuteczne w analizowanym okresie. Jeśli chodzi o termin procesowy w znaczeniu daty czynności postępowania należy przyjąć, że wyznaczenie daty tej czynności (np. daty posiedzenia bądź daty licytacji) traci skuteczność, jeśli data ta wypada w czasie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19. Niezbędne jest wówczas dokonanie oznaczenia nowej daty czynności postępowania poprzez wskazanie dnia, godziny i ewentualnie minuty, przy czym o ile samo oznaczenie daty tej czynności może nastąpić w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, o tyle czynność musi być już w dacie przypadającej po odwołaniu tego stanu. Powróćmy teraz do unormowania z art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU. W okresie od 31.3.2020 r. do 17.4.2020 r., w świetle tego przepisu w brzmieniu obowiązującym do 17.4.2020 r. (włącznie), sąd, a w postępowaniu egzekucyjnym – organ egzekucyjny, mógł zażądać, aby strona i uczestnik postępowania, w wyznaczonym przez sąd (organ egzekucyjny) terminie, dokonali określonej w żądaniu czynności postępowania, jeżeli niepodjęcie tej czynności mogło spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzi lub zwierząt, poważną szkodę dla interesu społecznego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Z dniem 18.4.2020 r., na podstawie InstrWspar­SARSCoV2U, został zmieniony przepis art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU. Od 18.4.2020 r., jak wynika z tego przepisu, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 organ, sąd lub podmiot prowadzący postępowanie może wyznaczyć stronie termin do dokonania czynności lub zarządzić bieg terminu określonego ustawą z możliwością określenia go na czas dłuższy, niż przewidziany ustawą, jeżeli wymaga tego interes publiczny lub ważny interes strony. Strona, uczestnik postępowania są obowiązani do dokonania czynności w wyznaczonym terminie, a w przypadku zarządzenia biegu terminu następują skutki, które ustawa wiąże z upływem terminu. W pierwszej kolejności należy podnieść, że przepis art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU jest lex specialis w stosunku do art. 15 zzs ust. 1 KoronawirusU. Jeśli zatem sąd bądź organ egzekucyjny zastosuje przepis art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU, termin sądowy (wyznaczony) lub termin ustawowy (określony ustawą), o którym mowa w tym przepisie, będzie biegł. Trzeba podkreślić, że w tym wypadku uchybienie terminowi do dokonania czynności postępowania spowoduje skutki, które ustawa wiąże z upływem terminu (art. 15zzs ust. 4 in fine KoronawirusU). W drugiej kolejności należy zaznaczyć, że redakcja przepisu art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU po zmianie budzi wątpliwości interpretacyjne. Generalnie rzecz ujmując, analizowany przepis umożliwia stronom i uczestnikom postępowania skuteczne dokonanie w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19 czynności procesowej bądź czynności egzekucyjnej, niezależnie od tego czy jej dokonanie wiąże się z terminem sądowym, czy też terminem ustawowym. Taka możliwość dotyczy zarówno czynności, która miała zostać dokonana, lecz z mocy art. 15zzs ust. 1 KoronawirusU bieg terminu do jej dokonania został zawieszony bądź nie rozpoczął się, jak i „nowej” czynności, którą określa sąd (organ procesowy). W odniesieniu do czynności postępowania związanej z terminem sądowym, sąd lub organ egzekucyjny może wyznaczyć stronie (uczestnikowi postępowania) termin do dokonania tej czynności, przy czym, jeśli bieg tego terminu z dniem 31.3.2020 r. uległ zawieszeniu lub nie rozpoczął się, wyznaczenie terminu w trybie art. 15zzs ust. 4 KoronawirusU następuje na nowo. Nowością jest umożliwienie stronom bądź uczestnikom postępowania skutecznego dokonania czynności postępowania, dla której przewidziany jest termin ustawowy. Będzie to możliwe, jeśli dojdzie do wydania postanowienia, mocą którego sąd (organ egzekucyjny) zarządza bieg terminu ustawowego do jej dokonania. W tym wypadku zarządzenie powoduje, że termin ustawowy do dokonania czynności postępowania będzie biegł w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19, przy czym sąd lub organ egzekucyjny może zdecydować, że termin, co do którego zarządza bieg, będzie dłuższy niż określony w ustawie. Zarówno wyznaczenie stronie terminu, jak i zarządzenie biegu terminu ustawowego do dokonania czynności postępowania w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, wchodzi w rachubę tylko, jeśli wymaga tego interes publiczny lub ważny interes strony. Na podstawie art. 15zzs ust. 5 KoronawirusU sąd lub organ egzekucyjny wskazują interes, który stanowił przyczynę wyznaczenia terminu (sądowego) bądź zarządzenia biegu terminu (ustawowego) do dokonania czynności postępowania przez stronę (uczestnika postępowania).
Wyłączenie posiedzeń jawnych i rozpraw
Jak wynika z art. 15zzs ust. 6 KoronawirusU, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID nie przeprowadza się posiedzeń jawnych. W tym okresie nie odbywają się rozprawy. Jednak w sprawach pilnych, o których mowa w art. 14a ust. 4 KoronawirusU, a także w sprawie rozpoznawanej jako pilna (art. 14a ust. 9 KoronawirusU), sąd może dokonywać czynności należących do jego kompetencji na posiedzeniu jawnym. Rozpoznanie tych spraw może nastąpić na rozprawie. W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 nie ma ograniczeń co do przeprowadzania posiedzeń niejawnych. Zastrzeżenia może jednak budzić wyznaczenie posiedzenia niejawnego, które miałoby zostać przeprowadzone z udziałem osób wezwanych (por. art. 152 § 3 KPC). Należy zaznaczyć, że począwszy od 18.4.2020 r., na podstawie art. 91 InstrWsparSARSCoV2U, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 usprawiedliwienie niestawiennictwa przed sądem z powodu choroby nie wymaga przedstawienia zaświadczenia lekarza sądowego.
Niewykonywanie tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego
Zgodnie z treścią art. 15zzu ust. 1 KoronawirusU, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 nie wykonuje się tytułów wykonawczych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego. W świetle tego przepisu nic nie stoi na przeszkodzie, aby w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 komornik przystąpił do egzekucji opróżnienia lokalu mieszkalnego poprzez wezwanie dłużnika do dobrowolnego wykonania tego obowiązku w wyznaczonym stosownie do okoliczności terminie (art. 1046 § 1 KPC). Jeśli dłużnik dobrowolnie nie opróżni tego lokalu, komornik nie może jednak w okresie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 dokonać czynności potrzebnych do wprowadzenia wierzyciela w posiadanie. Od 18.4.2020 r., wobec dodania w KoronawirusU przepisu art. 15zzu ust. 2, niedopuszczalność podejmowania przez komornika czynności, o których mowa w art. 1046 § 4, 51, 9 i 10 KPC, nie dotyczy orzeczeń sądowych wydanych na podstawie art. 11a PrzemDomU. W konsekwencji, od 18.4.2020 r. orzeczenie sądu (niezależnie od daty wydania) zobowiązujące członka rodziny wspólnie zajmującego mieszkanie, który swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, do opuszczenia mieszkania, podlega wykonaniu w trybie art. 1046 KPC.
Wyłączenie niektórych środków zaskarżenia
Jak wynika z art. 15zzs ust. 11 KoronawirusU, zaprzestanie czynności przez sąd lub organ egzekucyjny w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W rezultacie opóźnienie w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii z powodu COVID-19 w dokonywaniu przez sąd lub organ egzekucyjny czynności postępowania, nie może być skutecznie kwestionowane poprzez wniesienie np. tzw. skargi na przewlekłość postępowania czy też skargi na zaniechanie przez komornika dokonania czynności (art. 767 § 1 zd. 2 KPC).
Rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia
Zgodnie z treścią przepisu art. 92 InstrWspar­SARSCoV2U, w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, wniosek o udzielenie lub zmianę zabezpieczenia w sprawach rozpoznawanych według przepisów KPC sąd rozpoznaje w składzie jednego sędziego. Wniosek podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, o ile na podstawie całokształtu okoliczności sprawy sąd nie uzna za konieczne rozpoznania wniosku na rozprawie. Nie wyłącza to wydania postanowienia przez referendarza sądowego w sprawach, w których ustawa to dopuszcza. W świetle przytoczonej regulacji w okresie od 18.4.2020 r. do momentu odwołania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19, rozpoznanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia lub wniosku w przedmiocie zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia będzie następować na posiedzeniu niejawnym, natomiast rozprawa ma odbywać się tylko w przypadkach rzeczywistej potrzeby. Rozstrzygnięcie o tym czy wniosek zostanie rozpoznany na posiedzeniu jawnym, czy też niejawnym, pozostawione jest do uznania sądu. Wprawdzie wniosek w przedmiocie zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia nie będzie podlegać rozpoznaniu na rozprawie, jednak sąd przed wydaniem postanowienia w tej kwestii, mimo ogłoszonego z powodu COVID-19 stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, musi wysłuchać uprawnionego (por. art. 742 § 2 KPC). Dopuścić jednak wypada zajęcie stanowiska przez uprawnionego na piśmie. Ponieważ wnioski, o których mowa w art. 92 InstrWsparSARSCoV2U, na podstawie ustawy procesowej podlegają rozpoznaniu w zasadzie na posiedzeniu niejawnym (por. art. 148 § 3 w zw. z art. 13 § 2 KPC), KoronawirusU w analizowanym unormowaniu nie wprowadza w kwestii rodzaju posiedzenia sądowego w postępowaniu zabezpieczającym istotnej zmiany. Przepis art. 92 InstrWsparSARSCoV2U wyłącza stosowanie we wspomnianym okresie jedynie przepisów art. 7531 § 2, art. 754 oraz 7561 KPC w części, która stanowi o rozpoznaniu wniosku o udzielenie zabezpieczenia obligatoryjnie na rozprawie. Ponadto od 18.4.2020 r. w okresie stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19 wniosek o udzielenie zabezpieczenia lub wniosek w przedmiocie zmiany prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia rozpoznaje sąd w składzie jednego sędziego. W tym okresie nie stosuje się więc przepisu art. 735 § 2 KPC, z którego wynika zasada, że postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia sąd wydaje w takim składzie, w jakim podlega rozpoznaniu sprawa, w związku z którą zabezpieczenie jest udzielane. Zmiana regulacji składu sądu w postępowaniu zabezpieczającym dokonana na podstawie art. 92 InstrWsparSARSCoV2U nie wyłącza możliwości wydania postanowienia w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia przez referendarza sądowego w sprawach, o których stanowi przepis art. 7351 KPC.
* Autor jest profesorem Uniwersytetu Łódzkiego, adwokatem; ORCID: 0000-0003-3967-3985.

Abstract:

Wpływ stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 na postępowanie cywilne W części pierwszej opracowania przedstawione zostały kwestie związane z wyznaczeniem innego sądu równorzędnego
z sądem, który całkowicie zaprzestał czynności, do rozpoznawania spraw pilnych. W dalszej kolejności przedmiotem rozważań jest znaczenie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 dla biegu terminów w postępowaniu cywilnym. W ramach tych rozważań omówiono kolejno wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie rozpoczętego biegu terminów procesowych. Następnie poruszona została kwestia dopuszczalności i skuteczności dokonywania czynności postępowania w okresie stanu epidemii. Po omówieniu wyłączenia posiedzeń jawnych i rozpraw w okresie stanu epidemii dokonano charakterystyki wybranych aspektów prowadzenia egzekucji sądowej i postępowania zabezpieczającego w tym okresie. Słowa kluczowe: sprawa pilna, bieg terminu, termin procesowy, stan epidemii, czynność postępowania The impact of the state of epidemic emergency or the state of epidemic announced because of COVID-19 on civil proceedings The first part of the paper presents issues concerning designation of another court of equivalent standing to the court which has ceased to operate to examine urgent cases. Further on, the article discusses the significance of the state of epidemic emergency or the state of epidemic announced because of COVID-19 for time limits in civil proceedings, including, in turn, suspension of commencement and discontinuation of the commenced time limits in civil proceedings have been discussed. Then, the issue of admissibility and effectiveness of performing acts in civil proceedings during the state of epidemic has been raised. Having discussed exclusion of open sittings and trials during the state of epidemic, the author has described selected aspects of judicial enforcement and proceedings to secure claims during that period. Key words: urgent case, time limit, procedural time limit, state of epidemic, act in civil procedurę
  1. Dz.U. poz. 433.

  2. Dz.U. poz. 491; dalej jako: StanEpidemiiR.

  3. Dz.U. poz. 568; dalej jako: ZmKoronawirusU20.

  4. Dz.U. poz. 374 ze zm.; dalej jako: KoronawirusU.

  5. Dz.U. poz. 695; dalej jako: InstrWsparSARSCoV2U.

  6. T. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 685 ze zm.

  7. T. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2203 ze zm.

  8. T. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 243 ze zm.

  9. T. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 218 ze zm.; dalej jako: PrzemDomU.

  10. Taką sprawą mogłaby być np. sprawa, której termin rozpoznania określa przepis KPC. Zob. w szczególności art. 4588 § 4, art. 737, 7811 KPC.

  11. Zaznaczmy, że wstrzymanie biegu terminu procesowego nie było wcześniej uregulowane w polskim postępowaniu cywilnym.

  12. T. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2460 ze zm.

  13. W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2016, s. 115–116; J. Jagieła [w:] Kodeks postępowania cywilnego. T. I. Komentarz do art. 1–205, pod red. A. Marciniaka, Warszawa 2019, s. 963.

  14. Chodzi zarówno o czynności stron, czynności innych niż strony uczestników postępowania, np. interwenienta ubocznego, prokuratora bądź organizacji pozarządowej, jak i czynności uczestników innych niż proces postępowań unormowanych w KPC.

  15. Szerzej na ten temat W. Broniewicz, Terminy w postępowaniu cywilnym, NP Nr 9/1971, s. 1318–1321.

  16. Ibidem, s. 1322.

  17. T. jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 121 ze zm.

  18. Szerzej na temat klasyfikacji terminów zob. M. Sorysz, Terminy w polskim procesie cywilnym, Warszawa 2007, s. 20–41 oraz D. Olczak-Dąbrowska, Przywrócenie terminu w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2010, s. 34–60.

  19. Por. J. Jagieła [w:] Kodeks postępowania…, T. I, pod red. A. Marciniaka, op. cit., s. 966.

  20. Por. natomiast art. 101 pkt 2 ZmKoronawirusU20.

  21. Przepis art. 15zzs KoronawirusU ma zastosowanie do stanów, w których termin biegł w dniu 31.3.2020 r. lub miał rozpocząć bieg w tym dniu lub później. Innymi słowy, przepisu art. 15zzs KoronawirusU nie stosuje się do terminów, które upłynęły w dniu 30.3.2020 r. bądź przed tym dniem.

  22. Zob. M. Walasik, Regulacje intertemporalne w nowych ustawach komorniczych [w:] Analiza i ocena ustawy o komornikach sądowych oraz ustawy o kosztach komorniczych, pod red. A. Marciniaka, Sopot 2018, s. 25–27 i cyt. tam literatura).

  23. Por. M. Mataczyński i M. Saczywko [w:] Kodeks cywilny. T. I. Komentarz do art. 1–352, pod red. M. Gutowskiego, Warszawa 2018, s. 1069.

  24. Stan zagrożenia epidemicznego z powodu COVID-19 obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 14.3.2020 r. do 19.3.2020 r.

  25. Jeśli w tym czasie nie nastąpiło zawieszenie postępowania, strona zaś uchybiła terminowi procesowemu z przyczyn związanych ze stanem zagrożenia epidemicznego bądź stanem epidemii ogłoszonym z powodu COVID-19 (np. odbywała kwarantannę, przebywała za granicą i nie mogła przyjechać do Polski ze względu na ograniczenia wjazdowe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), w rachubę może wchodzić przywrócenie terminu (art. 168 KPC).

  26. Zob. M. Sorysz, Terminy…, op. cit., s. 94–96; A. Laskowska-Hulisz [w:] Kodeks postępowania… T. I, pod red. A. Marciniaka, s. 1098–1099.

  27. T. jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.

  28. Przytoczony przepis dotyczy także czynności dokonanych w postępowaniu cywilnym przed dniem 31.3.2020 r. Podobny mechanizm został przewidziany w związku z wejściem w życie obecnie obowiązującego Kodeksu postepowania cywilnego. Zgodnie bowiem z art. XV § 1 i 2 ustawy z 17.11.1964 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43 poz. 291 ze zm.), postępowanie wszczęte przed wejściem w życie Kodeksu postępowania cywilnego miało się, co do zasady, toczyć od tej chwili według przepisów tego Kodeksu, natomiast czynności dokonane w czasie przed jego wejściem w życie pozostawały skuteczne, jeśli odpowiadały przepisom dotychczasowym.

  29. Generalnie rzecz ujmując, czynności postępowania powinny być dokonywane w określonych stadiach postępowania cywilnego i z zachowaniem terminów procesowych. Uporządkowanie tych czynności pod względem chronologicznym usprawnia przebieg postępowania cywilnego i zwiększa jego efektywność.