Wolność słowa w mediach w świetle Konstytucji RP

Monitor Prawniczy | 24/2014
Moduł: prawo cywilne
Lech Jaworski
Wolność słowa w mediach w świetle Konstytucji RP

W niniejszym artykule analizie poddano zagadnienie wolności słowa w mediach w świetle przepisów konstytucyjnych1. Autor omawia i dokonuje porównania zakresu przedmiotowego i podmiotowego dwóch dotyczących wskazanego prawa przepisów, a więc art. 54 i 14 Konstytucji, wzbogacając analizę odniesieniami do orzecznictwa i doktryny. Omówiony został również status prawny i uprawnienia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji jako organu stojącego na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Autor wskazuje także, że wolność słowa i pochodna w stosunku do niej wolność mediów nie mają charakteru absolutnego i posiadają określone granice, do wyznaczenia których stosuje się art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wprowadzenie Omawiane zagadnienie wymaga przede wszystkim dokonania analizy treści zarówno art. 14 Konstytucji RP (rozdział I Ustawy zasadniczej), jak i stanowiącego jego rozwinięcie – w zakresie praw i wolności człowieka i obywatela – art. 54 Konstytucji RP (rozdział II Ustawy zasadniczej). Zgodnie z tą pierwszą regulacją, „Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu”. W myśl drugiej zaś „Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji (ust. 1). Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej (ust. 2)”. Powiązanie obydwu przepisów konstytucyjnych nie budzi wątpliwości. „Wolność słowa i wolność druku to sprzężone ze sobą podstawowe wolności – praźródło innych wolności politycznych chronionych przez ustawy zasadnicze i przez umowy międzynarodowe oraz przez orzecznictwo sądów w państwach wolnych, demokratycznych i prawnych”2. Wolności wyrażone w art. 14 oraz art. 54 ust. 1 Konstytucji RP mają charakter nie tylko praw obywatela, ale i praw człowieka. Warto podkreślić, że międzynarodowe akty prawne, w szczególności Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10.12.1948 r.3 oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 19.12.1996 r.4, dają temu wyraźny wyraz w swoich postanowieniach. Porównanie obydwu wymienionych przepisów konstytucyjnych musi jednak prowadzić do wniosku, że ich zakresy nie pokrywają się ze sobą i różnią się zarówno w aspekcie przedmiotowym, jak podmiotowym.