Uznanie umowy najmu lub dzierżawy za bezskuteczną oraz skutek wyroku pauliańskiego

Monitor Prawniczy | 6/2020
Moduł: prawo cywilne, nieruchomości, postępowanie cywilne
DOI: 10.32027/MOP.20.6.5
Piotr Turski

Repertuar czynności fraudacyjnych dłużników rozciąga się od zwykłych czynności polegających na rozporządzeniu majątkiem skutkującym utratą własności do czynności wprawdzie niestanowiących wyzbycia się własności, ale polegających na obciążeniu majątku czy też ukształtowaniu takiej sytuacji prawnej, która prowadzi do utrudnienia, a nawet uniemożliwienia zaspokojenia wierzyciela z tego majątku. Niniejszy artykuł koncentruje się na analizie możliwej reakcji prawnej wierzyciela w stosunku do tej ostatniej kategorii działań fraudacyjnych mających za przedmiot przede wszystkim nieruchomości, jak również skutkach uzyskania orzeczenia uznającego takie zachowanie dłużnika za bezskuteczne względnie. Pomimo istniejącej od lat instytucji skargi pauliańskiej, jej stosowalność do takich zachowań dłużników, jak i określenie skutków uwzględnienia powództwa, rodzi szereg problemów natury teoretycznoprawnej.



Abstract:

Uznanie umowy najmu lub dzierżawy za bezskuteczną oraz skutek wyroku pauliańskiego

Skarga pauliańska istnieje w nowoczesnym polskim systemie prawnym od samego początku, przy czym wydawać by się mogło, że jest ona przeznaczona do zwalczania zachowań fraudacyjnych opartych wyłącznie na rozporządzeniu korzyścią, jak np. sprzedaż. Praktyka dłużników wyewoluowała natomiast także w stronę innych działań w celu ubezskutecznienia egzekucji, jak obciążenie mienia lub przekazanie go do korzystania (dzierżawa, najem). Polskie orzecznictwo oraz doktryna potwierdziły dopuszczalność wniesienia skargi pauliańskiej przeciwko takim działaniom fraudacyjnym. Postulowany skutek, iż wyrok o uznaniu oddania rzeczy do korzystania na podstawie dzierżawy lub najmu pozwala na pominięcie tych praw w mechanizmie zaspokojenia egzekucyjnego nie jest jednak pozbawiony wątpliwości teoretycznoprawnych. Niniejszy artykuł zmierza do zidentyfikowania głównych problemów związanych z przyjmowaniem takich koncepcji. Słowa kluczowe: skarga pauliańska, czynności zobowiązujące, skutek wyroku, niewstąpienie w stosunek dzierżawy, pierwszeństwo wierzyciela

Declaring a tenancy or lease agreement ineffective and the consequences of a judgment in a Paulian action case

The Paulian action has existed in the modern Polish legal system from its very beginning. While it may seem to have been designed to counteract fraudulent actions based solely on disposal of one's assets, e.g. sale agreement, the debtors’ practices have evolved towards many other actions aimed at making enforcement ineffective, such as encumbering of assets or handing them over for use (lease, tenancy). The Polish case law and legal literature have positively confirmed admissibility of filing a Paulian action against such fraudulent activities. However, the propounded effect that the judgment declaring the action of handing over a thing for use under a lease or tenancy agreement allows for these rights to be disregarded in the mechanism of satisfaction by enforcement ineffective, is not free from certain doubts of a legal nature. The article aims at identifying the main problems connected with such concepts. Key words: Paulian action, obligational action, effect of a judgment, non-entering into a lease relationship, creditor’s priority