Transgraniczne postępowanie upadłościowe

Transgraniczne postępowanie upadłościowe

Monitor Prawniczy | 15/2010
Moduł: prawo handlowe
Przemysław Feliga

Wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z 29.5.2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego należy dokonywać w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika w chwili złożenia wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego pozostaje właściwy dla jego wszczęcia, jeżeli dłużnik dokonał przeniesienia głównego ośrodka swojej podstawowej działalności na terytorium innego państwa członkowskiego po złożeniu wniosku, lecz przed wszczęciem postępowania.

Wyrok TS z 17.1.2006 r., C 1-041

Wprowadzenie

Jurysdykcja sądu państwa członkowskiego w sprawach związanych z europejskim postępowaniem upadłościowym jest zagadnieniem natury jurydycznej niezwykle skomplikowanym. Kontrowersje in casu są konsekwencją ogólnego uregulowania tych kwestii przez prawodawcę wspólnotowego. Nasuwa się refleksja, że twórcy nie dostrzegli złożoności kazuistyki i mogących się zrodzić na tym tle sporów. Dlatego rozwiązanie problemu ujawnionego w sprawie Susanne Staubitz-Schreiber2 było długo oczekiwane przez doktrynę i praktykę. Trybunał Sprawiedliwości zajął się jednym z zagadnień związanych z wpływem na jurysdykcję państwa członkowskiego przeniesienia głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika do innego państwa członkowskiego niż państwo, w którym złożono wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego. Komplikacja rozstrzygnięta przez TS utorowała drogę do dalszych rozważań w piśmiennictwie. Zachęca to do podjęcia tematyki związanej z wydanym orzeczeniem, którego doniosłość dla judykatury jest dość oczywista.

Stan faktyczny sprawy Susanne Staubitz-Schreiber

Aby dokonać wyczerpującej analizy konkluzji TS niezbędne jest zilustrowanie tła rozważań prawnych osnową faktyczną.

Susanne Staubitz-Schreiber prowadziła na terytorium Niemiec w Wülfrath działalność gospodarczą. W dniu 6.12.2001 r. złożyła do Amtsgericht Wuppertal wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie niewypłacalności obejmującego jej majątek. W dniu 1.4.2002 r. dłużniczka przeniosła swoje miejsce zamieszkania do Hiszpanii, gdzie zamierzała stale przebywać i podjąć zatrudnienie. Amtsgericht Wuppertal postanowieniem z 10.4.2002 r. oddalił wniosek z tej przyczyny, że majątek dłużniczki nie wystarczał na pokrycie kosztów postępowania niewypłacalnościowego. Susanne Staubitz-Schreiber zaskarżyła postanowienie zażaleniem. Landgericht Wuppertal postanowieniami z 14.8.2002 r. i 15.10.2003 r. odrzucił zażalenie, uznając wniosek o wszczęcie postępowania za niedopuszczalny argumentując, że przeniesienie miejsca zamieszkania Susanne Staubitz-Schreiber do Hiszpanii spowodowało, zgodnie z art. 3 rozporządzenia Rady WE nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego z 29.5.2000 r.3, zmianę jurysdykcji dla prowadzenia przedmiotowego postępowania do sądu tego państwa. Dłużniczka zaskarżyła przedmiotowe orzeczenie kasacją.

Rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości

Na tle tak skonstruowanego stanu faktycznego Bundes­gerichtshof zadał postanowieniem z 27.11.2003 r.4 Trybu­nałowi Sprawiedliwości pytanie prawne w brzmieniu: „Czy sąd państwa członkowskiego, w którym złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości, pozostaje właściwy dla wszczęcia postępowania upadłościowego, jeżeli dłużnik dokonał przeniesienia głównego ośrodka swojej podstawowej działalności na terytorium innego państwa członkowskiego po złożeniu tego wniosku, lecz przed wszczęciem postępowania, czy też właściwy staje się sąd tego innego państwa członkowskiego?”5.

W motywach pisemnych wyroku TS podniósł, że ocena jurysdykcji sądu powinna zostać dokonana na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1346/2000, który nie precyzuje, czy sąd pierwotnie właściwy pozostaje nim, jeżeli dłużnik dokonał przeniesienia głównego ośrodka swojej podstawowej działalności po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, lecz przed wydaniem orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego6. Zmiana jurysdykcji sądu pierwotnie właściwego na sąd innego państwa członkowskiego byłaby, zdaniem TS, sprzeczna z celami rozporządzenia7.

Uzasadniając swoje zapatrywanie TS wywiódł, że po pierwsze, odmienna wykładnia byłaby sprzeczna z celem określonym w punkcie czwartym preambuły rozporządzenia 1346/2000, którego istotą jest uniknięcie sytuacji, w których strony byłyby skłonne dla uzyskania korzystniejszej sytuacji prawnej do przenoszenia majątku lub postępowania sądowego do innego państwa członkowskiego w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości a wydaniem orzeczenia o wszczęciu postępowania upadłościowego8.

Po drugie, wskazano, że zmiana jurysdykcji byłaby niezgodna z celem określonym w punktach drugim i ósmym preambuły rozporządzenia, przejawiającym się w dążeniu do poprawy skuteczności i efektywności transgranicznych postępowań upadłościowych, gdyż zmuszałaby wierzycieli do ciągłego podążania za dłużnikiem do miejsc, w których prowadziłby on krócej lub dłużej swoją działalność i w praktyce często spowodowałoby wydłużenie postępowania9.

Po trzecie, stabilizacja jurysdykcji gwarantuje pewność prawa wierzycielom, którzy dokonali oceny ryzyka na wypadek upadłości dłużnika, na podstawie położenia głównego ośrodka jego podstawowej działalności w momencie nawiązywania z dłużnikiem stosunków prawnych10.

Ocena rozstrzygnięcia

1. Uwagi wstępne

Lektura orzeczenia TS daje podstawy do wstępnej refleksji: judykat jest w pełni akceptowalny. Zauważalne jest to, że rozstrzygnięcie zawiera transparentne, aczkolwiek treściwe uzasadnienie. Trybunał Sprawiedliwości w sposób bardzo rozważny używa słów dla oddania charakteru przedstawionej mu pod osąd sprawy, zaś jego wnioski są ściśle ukierunkowane na rozwiązanie postanowionego pytania prejudycjalnego. Pomimo, że zagadnienie, jakie legło u podstaw wykładni, jest materią w ogólności niezwykle ciekawą, wydaje się, że TS świadomie nie porusza pozostałej spornej w tym obszarze problematyki. Dlatego zajmijmy się głębszym wyjaśnieniem kilku wyeksponowanych w pisemnych motywach elementów, które w sposób nierozerwalny pozostają z analizowanym zagadnieniem. Pozwoli to na perspektywiczne spojrzenie i lepsze zrozumienie komplikacji, z jakimi ma do czynienia Temida w transgranicznych postępowaniach upadłościowych.

2. Norma jurysdykcyjna

Zacząć należy od wyjaśnienia kwestii wstępnej, a mianowicie podstawy prawnej odpowiadającej na quid iuris, sąd którego państwa członkowskiego jest uprawniony do wszczynania i prowadzenia transgranicznych postępowań upadłościowych.

Formalnym źródłem jurysdykcji sądów państw członkowskich jest norma jurysdykcyjna zawarta w [...]