Tajemnice zawodów prawniczych. Tajemnica radcy prawnego

Monitor Prawniczy | 24/2013
Moduł: prawo cywilne, postępowanie cywilne, prawo UE, prawo karne
Justyna Kurek
Tajemnice zawodów prawniczych. Tajemnica radcy prawnego

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

Przedstawiona w niniejszym artykule tajemnica radcy prawnego stanowi jedną z tajemnic zawodów prawniczych. W pierwszej części opracowania omówiono prawne podstawy obowiązku zachowania tajemnicy, wartości chronione tajemnicą radcy prawnego, okres obowiązywania tajemnicy, podmiot chroniony w wyniku obowiązywania tajemnicy i jego uprawnienia w zakresie dysponowania przedmiotem ochrony oraz zakres związania tajemnicą i obowiązki podmiotu uprawnionego do uzyskania dostępu do informacji chronionych. W drugiej części artykułu wskazane zostały m.in. kryteria dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmioty sprawujące kontrolę nad zachowaniem tajemnicy i uprawnione do zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy, a także sankcje za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Zwrócono uwagę na potrzebę zachowania szczególnej ostrożności przy przekazywaniu informacji objętych tajemnicą zawodową za pomocą elektronicznych i podobnych środków przekazu. Do pozostałych tajemnic zawodów prawniczych zalicza się tajemnicę: adwokata, obrońcy, notariusza oraz komornika2.

Wprowadzenie
Tajemnica jest pojęciem wieloznacznym. Może być ono używane przynajmniej w dwóch znaczeniach: bądź jako sekret absolutny, tj. fakt nieznany nikomu w ogóle, bądź jako informacja znana tylko wąskiemu kręgowi osób3. Tajemnice zawodów prawniczych zalicza się do tej drugiej kategorii znaczeniowej. Są to więc tajemnice o charakterze względnym (tajemnice relatywne)4. Drugim elementem konstruktywnym tajemnicy zawodów prawniczych jest fakt, „aby [tajemnica – przyp. J.K.] została poznana w związku z wykonywaniem zawodu, czyli uzyskana przez osobę reprezentującą pewien określony zawód, z tytułu wykonywania którego było możliwe »wejście w posiadanie« cudzego sekretu”5. Tajemnice zawodów prawniczych wpisują się w konstrukcyjnie chronioną wolność i tajemnicę komunikowania się, stanowiąc w związku z tym fundament wykonywania większości zawodów zaufania publicznego, a przez to stanowiąc gwarancję praw i wolności obywatelskich6. Idea tajemnic zawodowych jest standardem w zasadzie w każdym porządku prawnym7. Jak podkreśla B. Kunicka-Michalska8: „tajemnica zawodowa ma na celu przede wszystkim ochronę sfery tajemnicy, do której każdy człowiek ma prawo, niemniej drugą ważną okolicznością, dla której tajemnicę chronią liczne systemy prawne, jest zapewnienie prestiżu zawodu, a co za tym idzie, stworzenie klimatu zaufania do przedstawicieli danego zawodu nie tylko wśród tych, którzy już im powierzyli własne tajemnice, ale także wśród wszystkich przyszłych klientów”.
Tajemnica radcy prawnego
1. Podstawa prawna obowiązku zachowania tajemnicy
Tajemnica radcy prawnego zdefiniowana jest w ustawie z 6.7.1982 r. o radcach prawnych9. Zgodnie z art. 3 RadPrU, radca prawny jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej (art. 3 ust. 3). Obowiązek ten nie może być ograniczony w czasie, a ponadto radca prawny nie może zostać zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę, z wyjątkiem informacji udostępnionych na podstawie przepisów ustawy z 16.2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu10. Obowiązek zachowania tajemnicy zdefiniowany jest także w przepisach korporacyjnych. Zgodnie z art. 9 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego11, obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej w stosunku do wszystkich informacji uzyskanych od klienta w związku ze świadczeniem pomocy prawnej jest podstawą zaufania klienta do radcy prawnego i właściwego świadczenia usług prawnych. Zachowanie tajemnicy zawodowej stanowi istotę gwarancji wolności jednostki oraz prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Należy także zaznaczyć, że tajemnica zawodowa radcy prawnego ulegnie redefinicji w nowym Kodeksie Etyki Radcy Prawnego, który wchodzi w życie w 1.7.2014 r.12 Zgodnie z art. 10 KERP14, dochowanie tajemnicy zawodowej jest prawem i obowiązkiem radcy prawnego. Stanowi podstawę zaufania klienta i jest gwarancją praw i wolności obywatelskich, a także służy sprawiedliwości.
2. Wartości chronione tajemnicą radcy prawnego
Wartości, które podlegają ochronie tajemnicą radcy prawnego, nie zostały zdefiniowane w przepisach powszechnie obowiązujących. Podkreśla się, że zachowanie tajemnicy radcy prawnego jest elementem prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i całego systemu ochrony prawnej w demokratycznym państwie13. Z. Klatka14 podkreśla, że tajemnica zawodowa to nie tylko lojalność wobec klienta i gwarancja dla niego, ale i warunek prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego. K. Kwapisz15 wskazuje, że niezależność radcy prawnego jest gwarancją ochrony praw i wolności obywatela oraz sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie zwraca się uwagę, że: „tajemnica zawodowa jest ustanowiona w interesie osoby poszukującej pomocy prawnej. Musi być to jednak interes prawnie chroniony, a takim nie jest zasięganie porady prawnej dla przeprowadzenia działań sprzecznych z prawem. Trzeba więc chronić osobę świadczącą pomoc prawną przed wciąganiem w »nielegalne machinacje«, a służyć temu będzie uświadomienie osobie popełniającej przestępstwo, że istnieją jednak granice działania tej tajemnicy”16. Zgodnie z art. 9 KERP10, obowiązek zachowania tajemnicy radcy prawnego stanowi istotę gwarancji wolności jednostki oraz prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Natomiast zgodnie z KERP14, wartości, które chronione są tajemnicą radcy prawnego, zdefiniowane zostały szerzej jako: podstawa zaufania klienta i gwarancja praw i wolności obywatelskich, a także jako gwarancja sprawiedliwości. W Preambule KERP10 podkreśla się że: „ukształtowane w toku wykonywania zawodu radcy prawnego ideały i obowiązki etyczne” są jedną z gwarancji realizowania zawartej w Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego. Są to zarówno obowiązki radcy prawnego względem klientów, sądów oraz pozostałych organów ochrony prawnej, innych radców prawnych i samorządu zawodowego , jak i wreszcie obowiązki o charakterze erga omnes – związane z rolą cieszącego się odpowiednim prestiżem i zaufaniem zawodu radcy prawnego dla funkcjonowania porządku prawnego oraz ochrony konstytucyjnych praw i wolności obywatelskich17. Także w europejskim kodeksie deontologicznym – Kodeksie Wykonywania Działalności Przez Prawników w Ramach Wspólnoty Europejskiej18 – podkreśla się szczególną funkcję, jaką w obrocie prawnym pełnią osoby wykonujące zawody zaufania publicznego: „W społeczeństwie opartym na szacunku dla prawa prawnik spełnia szczególną funkcję. Jego obowiązki nie zaczynają się i nie kończą na dokładnym wykonywaniu zleceń w granicach prawa. Prawnik musi służyć interesom sprawiedliwości, jak również tym, których prawa i wolności zostały mu powierzone do dochodzenia i obrony. Obowiązkiem jego jest nie tylko obrona sprawy klienta, ale także służenie mu poradą. Dlatego funkcja prawnika nakłada na niego różnorodne prawne i moralne obowiązki (czasami pozostające z sobą w konflikcie) wobec: (–) klienta, (–) sądów i innych organów, przed którymi prawnik broni sprawa swojego klienta lub występuje w jego imieniu, (–) zawodu prawniczego w ogólności, a każdego jego reprezentanta (–) społeczeństwa, dla którego istnienie wolnego i niezależnego zawodu, zobowiązanego jednocześnie do szacunku dla zasad stworzonych przez jego członków dla nich samych, ma istotne znaczenie w zakresie gwarancji praw człowieka wobec władz państwa i innych interesów w społeczeństwie19.
3. Zakres przedmiotowy tajemnicy (informacje objęte tajemnicą)
Zakres przedmiotowy tajemnicy radcy prawnego określony jest zarówno w przepisach powszechnie obowiązujących RadPrU, jak i kodeksach deontologicznych. RadPrU w art. 3 określa zakres przedmiotowy tajemnicy jako wszystko, o czym radca prawny dowiedział się w związku z udzieleniem pomocy prawnej20. Jedynym wyjątkiem są fakty, o których radca prawny dowiedział się na podstawie przepisów TerroryzmU. Zakres przedmiotowy tajemnicy radcy prawnego doprecyzowany jest w przepisach KERP10 i KERP14. Zgodnie z art. 12 ust. 2 KERP10, obowiązek zachowania tajemnicy obejmuje wszystkie uzyskane przez radcę prawnego informacje, niezależnie od ich formy lub sposobu ich utrwalenia. Co istotne, obowiązek zachowania tajemnicy obejmuje nie tylko zakaz ujawnienia informacji, lecz także skorzystania z nich w interesie własnym, bądź osoby trzeciej. Przepisy kodeksu etyki zobowiązują radcę do zachowania w tajemnicy także przebiegu i treści pertraktacji ugodowych. Obowiązek ten zostaje także aktualny wobec sądu i innych organów orzekających w sprawie. Zgodnie z art. 15 KERP10, obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej jest nieograniczony w czasie i trwa także po ustaniu stosunku prawnego, na podstawie którego radca prawny świadczył pomoc prawną. Literalne brzmienie przepisów KERP10 utwierdza „pozorny” konflikt między normami przepisów korporacyjnych a KPK, który zgodnie z art. 180 dopuszcza zwolnienie przez sąd radcy prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy. Stosowna regulacja prawna znajduje się w art. 180 § 2 KPK. Zgodnie z tym przepisem: osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Przepisy KERP14 definiują zakres przedmiotowy tajemnicy nieco szerzej. Zgodnie z art. 16 KERP14, tajemnica zawodowa obejmuje wszystkie informacje dotyczące klienta i jego spraw, ujawnione radcy prawnemu przez klienta bądź uzyskane w inny sposób w związku z wykonywaniem przez niego jakichkolwiek czynności zawodowych, niezależnie od źródła tych informacji oraz formy i sposobu ich utrwalenia. Nie są to więc tylko informacje pochodzące od klienta, ale uzyskane w dowolnej formie w związku z wykonywaniem pomocy prawnej. Z. Klatka21 podkreśla, że tajemnica radcy prawnego obejmuje nie tylko informacje, które radca powziął „w czasie wykonywania zawodu”, ale także „przy okazji”. Tajemnicą zawodową objęte są również wszelkie wytwarzane przez radcę prawnego dokumenty, oceny prawne i korespondencja z klientem i prowadzona z innymi osobami dla celów związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Są to więc zarówno informacje od klienta, jak i innych osób: świadka, sędziego, przeciwnika i to niezależnie od tego, czy zostały powierzone jako tajne22. Istotnym rozszerzeniem zakresu tajemnicy jest nowy art. 16 ust. 3 KERP14, zgodnie z którym tajemnicą zawodową objęte mają być także informacje ujawnione radcy prawnemu przed podjęciem przez niego czynności zawodowych, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że ujawnienie nastąpiło dla świadczenia pomocy prawnej i uzasadnione było oczekiwanie, że radca prawny będzie ją świadczył. KERP14 wyraźnie zezwala także radcom prawnym na ujawnienie informacji objętych tajemnicą zawodową w sytuacji, gdy przeciwko radcy prawnemu prowadzone jest postępowanie grożące zastosowaniem sankcji karnych, administracyjnych lub dyscyplinarnych. W takim przypadku, radca prawny może ujawnić organom prowadzącym postępowanie informacje i dokumenty objęte tajemnicą zawodową, jednak tylko w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla ochrony jego praw. Podobnie, jak w przypadku tajemnicy adwokackiej, poza zakresem tajemnicy radcy prawnego pozostają dokumenty finansowe (faktury, rachunki) związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Radca prawny nie może więc zasłaniając się tajemnicą zawodową odmówić zeznań skarbowych23. Także informacje pozyskane przez osobę wykonującą zawód zaufania publicznego, w związku z pełnieniem innej funkcji, np.: syndyka, likwidatora bądź kuratora, nie są objęte tajemnicą zawodową24, czyli, jak wskazuje K. Kwapisz25, tajemnicą zawodową nie są objęte informacje, które radca prawny powziął bez związku ze świadczeniem pomocy prawnej. W literaturze przedmiotu zwraca się także uwagę na fakt, że przedstawiciel zawodu zaufania publicznego, może ujawnić pewne informacje objęte tajemnicą zawodową, jeżeli jest to niezbędne do podjęcia ochrony swojej osoby w postępowaniu dyscyplinarnym lub w związku z konieczną obroną gdyby radcy prawnemu zostały postawione zarzuty, w związku z pełnioną funkcją26.
a) Ograniczenia w związku z podejrzeniami „prania pieniędzy” i dla przeciwdziałania terroryzmowi
Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów TerroryzmU w zakresie określonym tymi przepisami27. Co więcej, przepisy nakładają na radcę prawnego obowiązek ujawnienia i zgłoszenia Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej wszelkich podejrzanych transakcji. Zgodnie jednak z art. 11 ust. 5 TerroryzmU, obowiązek informowania o transakcjach objętych przepisami ustawy nie dotyczy przypadku, gdy adwokaci, radcowie prawni i prawnicy zagraniczni, biegli rewidenci oraz doradcy podatkowi reprezentują klienta na podstawie pełnomocnictwa procesowego w związku z toczącym się postępowaniem albo udzielają porady służącej temu postępowaniu. Przepisy wyraźnie utrzymują więc tajemnicę radcy prawnego w przypadku pełnienia przez niego funkcji obrońcy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt n TerroryzmU, wykonujący zawód radcowie prawni zostali zaklasyfikowani jako podmioty zobowiązane. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o: instytucji obowiązanej – rozumie się przez to notariuszy – w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi, adwokatów wykonujących zawód, radców prawnych wykonujących zawód poza stosunkiem pracy w urzędach obsługujących organy administracji rządowej i jednostkach samorządu terytorialnego, prawników zagranicznych świadczących pomoc prawną poza stosunkiem pracy, biegłych rewidentów wykonujących zawód, doradców podatkowych wykonujących zawód. Zasadniczo każdy radca prawny, który przeprowadza transakcję, której wartość przekracza 15 000 euro, ma obowiązek zarejestrować taką transakcję, również w przypadku, gdy jest ona przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji (art. 8 ust. 1 TerroryzmU). Z obowiązku tego wyłączone są jedynie operacje, które polegają na założeniu lokaty. Bez względu na wartość transakcji, radcowie prawni zobowiązani są do rejestracji wszelkich transakcji, jeżeli okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł lub mogą mieć związek z finansowaniem terroryzmu (art. 8 ust. 3 TerroryzmU). Ponadto, radca prawny doradzający w transakcjach, co do których okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, lub mogą mieć związek z finansowaniem terroryzmu, zobowiązany jest dokonać ich rejestracji, gdy wie lub przy zachowaniu należytej staranności powinien wiedzieć o takich okolicznościach w związku ze świadczeniem klientowi pomocy w planowaniu lub przeprowadzaniu transakcji dotyczących: kupna i sprzedaży nieruchomości lub przedsiębiorstw, zarządzania pieniędzmi, papierami wartościowymi lub innymi wartościami majątkowymi, otwierania rachunków lub zarządzania nimi, organizacji wpłat i dopłat na kapitał zakładowy i akcyjny, tworzenia i prowadzenia działalności przez spółki lub zarządzania nimi, tworzenia, działalności przedsiębiorców w innej formie organizacyjnej, a także zarządzania nimi. Warto wskazać, że brak jasnych kryteriów, co oznacza w rozumieniu przepisów zachowanie należytej staranności, było już w przeszłości podnoszone w literaturze przedmiotu, w odniesieniu do obowiązków spoczywających na adwokatach, m.in. J. Skłodowska28 wskazywała, że: „Rozmycie kryteriów może spowodować w konsekwencji niepewność, co do ryzyka poniesienia odpowiedzialności za nieprzestrzeganie obowiązków stawianych ustawą. Co bowiem oznaczać będzie w konkretnej sytuacji zachowanie należytej staranności? Przykładowo, jak daleko adwokat doradzający przy założeniu spółki, czy też zaledwie w otwarciu rachunku bankowego, będzie musiał ustalać źródła finansowania ww. operacji?”.
4. Okres obowiązywania tajemnicy
Zgodnie z przepisami RadPrU i KERP10, a także KRERP14, obowiązek zachowania tajemnicy jest nieograniczony w czasie29. Jako wyjątek od tej zasady można traktować art. 180 KPK, który dopuszcza zwolnienie radcy prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy. Można więc powiedzieć, że w stosunku do informacji stanowiących tajemnicę radcy prawnego, co do której sąd zwolnił radcę z obowiązku zachowania tajemnicy, obwiązek jest ograniczony w czasie do momentu uprawomocnienia się wyroku sądu. Normy KPK, regulujące możliwość zwolnienia radcy prawnego od obowiązku zachowania tajemnicy, prowadzą do względności tajemnicy zawodowej, która jest przedmiotem dogłębnych analiz w literaturze przedmiotu30. Względność tajemnicy zawodowej, w zakresie tajemnicy adwokata, była przedmiotem analiz SN. Sąd w wyroku z 16.6.1994 r.31 wyraźnie potwierdził zasadę bezwzględnego zakazu dowodowego w postaci przesłuchania jako świadka adwokata pełniącego rolę obrońcy. Dopuścił jednocześnie możliwość przesłuchania go w takim charakterze w innych wypadkach, a więc w sytuacji pełnienia przez niego roli pełnomocnika w przypadku zwolnienia go przez sąd (albo prokuraturę)32, 33. Zasady te znajdują także zastosowanie w przypadku tajemnicy radcy prawnego. W literaturze przedmiotu zwraca się także uwagę na problemy, które wiążą się z rozróżnieniem ról obrońcy i pełnomocnika w kontekście stosowania kontroli operacyjnej i podsłuchu procesowego34.
5. Podmiot chroniony w wyniku obowiązywania tajemnicy i jego uprawnienia w zakresie dysponowania przedmiotem ochrony
Tajemnica radcy prawnego chroni przede wszystkim klienta. Pośrednio jednak obowiązek zachowania tajemnicy służy również innym podmiotom współpracującym z podmiotem wykonującym zawód zaufania publicznego, w celu ochrony praw klienta35. Klient może także w pewnym zakresie na podstawie KERP14 dysponować przedmiotem ochrony. Zgodnie z nowym art. 19, radca prawny ujawnia w postępowaniu, w którym zastępuje klienta, informacje objęte tajemnicą zawodową w zakresie, w jakim wynika to z wyraźnej lub dorozumianej woli klienta.
6. Podmiot zobowiązany do zachowania tajemnicy
Do zachowania tajemnicy zobowiązani są radcowie prawni, aplikanci radcowscy36 oraz współpracujące z nim osoby, które ma mocy odrębnej umowy z radcą zobowiązane powinny zostać do zachowania poufności. Z. Klatka37 wskazuje, „iż radca prawny współpracujący przy wykonywaniu zawodu z innymi osobami (ekspertami z innych dziedzin wiedzy, personelem sekretarskim i biurowym itp.) powinien, jak mówi art. 17 ust. l Zasad Etyki, wymagać od tych osób zachowania tajemnicy obowiązującej jego samego. Należy przyjąć, iż obejmuje to nie tylko obowiązek doprowadzenia do formalnego zobowiązania się tych osób do dochowania tajemnicy, ale i odpowiedniego zorganizowania tej współpracy i nadzorowania przestrzegania ustalonych reguł”.
7. Podmiot uprawniony do uzyskania dostępu do informacji chronionych
Do chronionych informacji dostęp ma radca prawny oraz osoby z nim współpracujące w ramach kancelarii. Zgodnie z art. 13 KERP10, radca prawny który współpracuje przy wykonywaniu zawodu z innymi osobami, obowiązany jest wymagać od tych osób zachowania tajemnicy na zasadach obowiązujących jego samego i wyraźnie je do tego zobowiązać. Podobny przepis zawarty jest w art. 25 KERP14, zgodnie z którym radca prawny powinien zapewnić, by osoby współpracujące z nim przy wykonywaniu czynności zawodowych dochowały poufności w zakresie objętym jego tajemnicą zawodową i wyraźnie je do tego zobowiązać, wskazując na związaną z ich ujawnieniem odpowiedzialność prawną. Co istotne, odpowiedzialność prawną na podstawie kodeksu deontologicznego ponosić może jedynie osoba będąca członkiem korporacji. Także RadPrU odnosi się jedynie do radców prawnych i aplikantów radcowskich. Odpowiedzialności nie mogą więc, na zasadach określonych w tych przepisach, ponosić osoby spoza korporacji.
8. Zakres związania tajemnicą i obowiązki podmiotu uprawnionego do uzyskania dostępu do informacji chronionych
W związku ze współpracą z radcą prawnym, dostęp do tajemnicy uzyskują także często osoby nienależące do korporacji zawodowej. Przepisy Kodeksu Etyki nakazują radcy prawnemu umowne uregulowanie odpowiedzialności. Warto jednak wskazać, że odpowiedzialności na podstawie RadPrU i na podstawie Kodeksu Etyki nie będą mogły ponosić osoby spoza korporacji. W związku z tym wnioskiem, w stosunku do radców prawnych powinno być takie uregulowanie odpowiedzialności. Ograniczeniem w tym zakresie będą jednak przepisy prawa pracy, które uniemożliwiają przewidzenie odpowiedzialności większej niż trzykrotność wynagrodzenia. W odniesieniu do obowiązków w zakresie zabezpieczenia tajemnicy, kwestię tę regulują przepisy KERP10 i KERP14. Zgodnie z art. 14 KERP10, radca prawny obowiązany jest zabezpieczyć materiały zawierające tajemnicę najlepiej jak to możliwe. W przypadku wykorzystywania środków przekazu niegwarantujących zachowania poufności w przekazywaniu informacji objętych tajemnicą zawodową, wymagane jest uprzednie powiadomienie o tym klienta. Ponadto, zgodnie z KERP10, radca prawny nie może wykonywać czynności zawodowych na rzecz jakiegokolwiek podmiotu, o ile groziłoby to naruszeniem obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. W przypadku przeszukania, w wyniku którego mogłoby dojść do ujawnienia tajemnicy zawodowej radcy prawnego, radca prawny obowiązany jest żądać udziału przedstawiciela samorządu zawodowego. Szerzej zakres obowiązków radcy prawnego definiują przepisy KERP14 – zgodnie z art. 26 KERP14, radca prawny zobowiązany jest zabezpieczyć przed niepowołanym ujawnieniem wszelkie informacje objęte tajemnicą zawodową, niezależnie od ich formy i sposobu utrwalenia. Dokumenty i nośniki zawierające informacje poufne należy przechowywać w sposób chroniący je przed zniszczeniem, zniekształceniem lub zaginięciem. Dokumenty i nośniki przechowywane w formie elektronicznej powinny być objęte odpowiednią kontrolą dostępu oraz zabezpieczeniem systemu przed zakłóceniem działania, uzyskaniem nieuprawnionego dostępu lub utratą danych. Radca prawny powinien kontrolować dostęp osób współpracujących do takich dokumentów i nośników. Zgodnie natomiast z art. 27 Kodeksu, użycie określonych środków przekazu w komunikacji z klientem, niezapewniających zachowania poufności, wymaga poinformowania o tym klienta.
9. Kryteria dostępu do informacji objętych tajemnicą
Dostęp do tajemnicy radcy prawnego mają strony stosunku pełnomocnictwa. Uprawniony będzie więc klient i radca prawny. Radca prawny, udzielając substytucji może jednak rozszerzyć zakres dostępu do informacji.
10. Podmiot sprawujący kontrolę nad zachowaniem tajemnicy
Pieczę nad prawidłowością zachowania tajemnicy sprawuje samorząd zawodowy. W I instancji okręgowe izby radców prawnych, natomiast w II instancji Krajowa Rada Radców Prawnych. Do podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy radcy prawnego zaliczyć należy także sąd. W przypadku postępowania o zwolnienie radcy prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy, sąd musi zbadać, czy jest to niezbędne dla wymiaru sprawiedliwości i czy okoliczności, na które zeznawać ma radca prawny, nie mogą być ustalone na podstawie odmiennego dowodu.
11. Podmiot, który może zwolnić z obowiązku zachowania tajemnicy
Zgodnie z przepisami KPK, radca prawny nie może być przesłuchiwany w charakterze świadka, co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę (art. 178 KPK). Radca prawny, podobnie jak adwokat, może zostać zwolniony z tego obowiązku przez sąd38, z wyjątkiem informacji, o których dowiedział się jako obrońca stosownie do art. 245 KPK. Stosowna regulacja prawna znajduje się w art. 180 § 2 KPK. Zgodnie z tym przepisem: „Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Konieczne jest więc kumulatywne spełnienie dwóch przesłanek: zwolnienie jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości i okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu39. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie”. Także Trybunał Konstytucyjny badał relację między przepisami KPK a przepisami ustaw zawodowych. W wyroku z 22.11.2004 r.40 TK podkreślił m.in. niedoprecyzowanie dyspozycji art. 180 KPK, która może prowadzić do wielu nadużyć i wykorzystania tej instytucji dla celów organów ścigania. Zarówno wśród przedstawicieli doktryny związanej z korporacją adwokacką41, jak i radców prawnych42, regulacje te i powstała sprzeczność spotkała się z ogólną krytyką. Sprzeczność między tymi przepisami ma jednak charakter pozorny i daje się usunąć za pomocą reguł kolizyjnych. Zgodnie z zasadą lex superior derogat legi inferiori, w przypadku gdy nie da się pogodzić norm wynikających z KPK z przepisami RadPrU, przepisy KPK, jako aktu wyższej rangi, muszą znajdować zastosowanie przed przepisami RadPrU. Warto jednak wskazać na dodatkowy przepis art. 22 KERP14, zgodnie z którym radca prawny powinien podejmować wszelkie przewidziane prawem środki dla uniknięcia lub ograniczenia określonego w przepisach prawa zwolnienia go z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej. O postępowaniu w celu zwolnienia go z tej tajemnicy i podjętych środkach radca prawny powinien poinformować dziekana rady izby, której jest członkiem.
12. Techniki przetwarzania informacji objętych tajemnicą (papierowo/elektronicznie)
Przepisy nie definiują, w jakiej formie mają być przetwarzane informacje. Z całokształtu regulacji, zarówno KERP10, jak i KERP14 wynika, że materiały i dokumenty mogą być przetwarzane zarówno w wersji papierowej, jak i elektronicznej.
13. Czy udostępnianie informacji objętych tajemnicami może się odbywać elektronicznie?
Tak. Przepisy deontologiczne zawierają szczególne wytyczne dotyczące posługiwania się informacjami w postaci elektronicznej. Zgodnie z art. 14 KERP10, radca prawny obowiązany jest zabezpieczyć materiały zawierające tajemnicę najlepiej jak to możliwe. W przypadku wykorzystywania środków przekazu, które nie gwarantują zachowania poufności w przekazywaniu informacji objętych tajemnicą zawodową, wymagane jest uprzednie powiadomienie o tym klienta. Szerzej zakres obowiązków radcy prawnego definiują przepisy KERP14 – zgodnie z art. 26 KERP14, radca prawny zobowiązany jest zabezpieczyć przed niepowołanym ujawnieniem wszelkie informacje objęte tajemnicą zawodową, niezależnie od ich formy i sposobu utrwalenia. Dokumenty i nośniki zawierające informacje poufne należy przechowywać w sposób chroniący je przed zniszczeniem, zniekształceniem lub zaginięciem. Dokumenty i nośniki przechowywane w formie elektronicznej powinny być objęte odpowiednią kontrolą dostępu oraz zabezpieczeniem systemu przed zakłóceniem działania, uzyskaniem nieuprawnionego dostępu lub utratą danych. Radca prawny powinien kontrolować dostęp osób współpracujących do takich dokumentów i nośników. Zgodnie natomiast z art. 27 KERP14, użycie określonych środków przekazu w komunikacji z klientem, niezapewniających zachowania poufności, wymaga poinformowania o tym klienta. Konieczność odpowiedniego zabezpieczenia korespondencji wiąże się m.in. z niebezpieczeństwem podsłuchów elektronicznych. Jak wskazuje Z. Klatka43, radcy prawnemu kontaktującemu się ze swoimi klientami albo z organami administracji za pośrednictwem poczty elektronicznej grozi tzw. spoofing – polegający na przechwytywaniu wiadomości przepływającej przez Internet, zmienianiu jej treści i „puszczaniu” w dalszą drogę do adresata. Zapobieżenie przechwyceniu wiadomości przesyłanych pocztą elektroniczną jest możliwe. W tym celu niezbędne jest posłużenie się tzw. „podpisem cyfrowym”: nadawca wiadomości musi zaszyfrować wiadomość za pomocą tzw. „klucza publicznego” odbiorcy wiadomości. Tak zaszyfrowana wiadomość może być odszyfrowana tylko i wyłącznie przez jej „legalnego” odbiorcę dysponującego unikalnym deszyfrującym kluczem prywatnym”.
14. Sankcje za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie
Podobnie, jak w przypadku innych prawnie chronionych tajemnic zawodowych, odpowiedzialność, co do zasady, uregulowana jest w akcie branżowym i kodeksach deontologicznych. Słabością tego rozwiązania jest fakt, że odpowiedzialności mogą podlegali jedynie osoby należące do korporacji adwokackiej: adwokaci i aplikanci. Odpowiedzialności nie będą podlegali pracownicy kancelarii niebędący członkami korporacji. Konsekwencją naruszenia przez podmiot wykonujący zawód zaufania publicznego tajemnicy zawodowej jest odpowiedzialność prawna oparta na trzech tytułach: dyscyplinarna, cywilnoprawna w związku z naruszeniem umowy z klientem oraz karna wnioskowa na podstawie art. 266 KK44. Naruszenie przez radcę prawnego obowiązku zachowania w poufności tajemnicy zawodowej stanowi naruszenie zarówno przepisów RadPrU, jak i Kodeksu Etyki. Orzeczenie w tej sprawie wydaje sąd dyscyplinarny. Warto wskazać, że obowiązkiem objęte są tylko osoby należące do korporacji. Odpowiedzialność dyscyplinarna będzie wyłączona w przypadku innych kategorii osób. Zgodnie z art. 64 RadPrU, radca prawny i aplikant radcowski podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej: za zawinione, nienależyte wykonywanie zawodu radcy prawnego oraz za czyny sprzeczne ze ślubowaniem radcowskim lub z zasadami etyki radcy prawnego. W stosunku do członków korporacji mogą być orzeczone następujące kary dyscyplinarne w postaci: upomnienia; nagany z ostrzeżeniem; zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego; kary pieniężnej nie niższej od połowy przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za miesiąc poprzedzający datę orzeczenia dyscyplinarnego i nie wyższej od pięciokrotności tego wynagrodzenia oraz kara pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, a w stosunku do aplikantów radcowskich – wydalenie z aplikacji. Obok kary nagany z ostrzeżeniem i kary pieniężnej można orzec dodatkowo zakaz wykonywania patronatu. Obok kary zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego orzeka się dodatkowo zakaz wykonywania patronatu. Kara pozbawienia prawa do wykonywania zawodu pociąga za sobą skreślenie z listy radców prawnych bez prawa ubiegania się o ponowny wpis, natomiast kara wydalenia z aplikacji pociąga za sobą skreślenie z listy aplikantów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis na listę aplikantów.
15. Sposób wprowadzania niedostępności informacji45
Tajemnica radcy prawnego jest tajemnicą nazwaną, szczegółowo uregulowaną zarówno w przepisach powszechnie obowiązujących – RadPrU, jak i w regulacjach korporacyjnych – Kodeksie Etyki Radcy Prawnego. Jako wartość, z uwagi na którą występuje tajemnica radcy prawnego, należy wskazać, zgodnie z KERP10, gwarancję wolności jednostki oraz prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
16. Relacje z innymi tajemnicami
Tajemnica radcy prawnego jest powiązana z tajemnicami innych zawodów prawniczych46, o czym w szczególności świadczy art. 180 KPK, który reguluje łącznie możliwość zwolnienia przez sąd z obowiązku zachowania tajemnicy nie tylko radcy prawnego, ale także inne osoby wykonujące zawody prawnicze: adwokata, notariusza oraz doradcę podatkowego.
17. Problemy związane z nakładaniem się reżimów ochronnych
Wprawdzie zasady wykładni norm prawnych niwelują pozorną sprzeczność między przepisami art. 3 RadPrU a przepisami KPK w odniesieniu do możliwości zwolnienia w trakcie przesłuchania radcy prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy, jednak stan ten powinien de lege ferenda zostać normatywnie uregulowany.
18. Odwołania do ustawy o ochronie informacji niejawnych
Analiza RadPrU oraz Kodeksu Etyki Radcy Prawnego nie wykazuje odwołań w przepisach o tajemnicy radcy prawnego do przepisów ustawy z 5.8.2010 r. o ochronie informacji niejawnych47.
Podsumowanie
Tajemnica radcy prawnego uregulowana została w RadPrU oraz w przepisach deontologicznych. Słabością tego rozwiązania jest zakres podmiotowy obowiązywania tajemnicy. Zarówno przepisy RadPrU, jak i Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, odnoszą się jedynie do członków korporacji, którymi są radcowie prawni, radcowie prawni niewykonujący zawodu oraz aplikanci radcowscy. Przepisy te nie odnoszą się do innych osób współpracujących z adwokatem, m.in. całego personelu pomocniczego kancelarii. Przepisy Kodeksu Etyki Radcy Prawnego nakładają na radcę prawnego obowiązek umownego uregulowanie odpowiedzialności personelu pomocniczego, w drodze umowy cywilnoprawnej. Poważnym ograniczeniem w tym zakresie mogą być jednak przepisy Kodeksu pracy, które ograniczają maksymalną wysokość odszkodowania, które może zostać zasądzone wobec pracownika. Zgodnie z art. 119 KP, odpowiedzialność materialna podwładnych za szkodę pracodawcy ograniczona jest do trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego zatrudnionemu w dniu wyrządzenia szkody. Niedopuszczalne jest natomiast umowne zastrzeganie kary umownej bądź zmuszenie pracowników do ustanowienia innych form zabezpieczeń, np. weksli.
Summary
Legal professional privileges. Legal counsel’s privilege The legal counsel’s privilege discussed in this article is one of the legal professional privileges. In the first part of the study outlined are the legal grounds for the duty to keep privileged information secret, the values covered by the legal counsel privilege, the time for which a counsel is bound by secrecy, the entities protected by the privilege and their rights with respect to disposing of the object of privilege, as well as the extent of confidentiality and the duties of entities entitled to gain access to privileged information. Further on, the article presents, among other things, the criteria of access to privileged information, the entities controlling preservation of confidentiality, as well as sanctions for illegitimate disclosure of privileged information. It has been emphasized that special caution must be exercised when passing privileged information via electronic and similar media. Other legal professional privileges include: solicitor’s privilege, defence counsel’s privilege, notary’s privilege and bailiff’s privilege (solicitor’s privilege was discussed in „Monitor Prawniczy” Nr 23/2013; other privileges will be discussed in subsequent issues).

2 Tajemnica adwokacka omówiona została w MoP Nr 23/2013, s. 1278; omówienie pozostałych tajemnic nastąpi w kolejnych numerach MoP.

3 Por. m.in. M. Rusinek, Tajemnica zawodowa i jej ochrona w polskim procesie karnym, Warszawa 2007, s. 15 i n.

4 Por. m.in. B. Kunicka-Michalska, Ochrona tajemnicy zawodowej w polskim prawie karnym, Warszawa 1972, s. 7.

5 M. Czerwiński, Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej adwokata a uzasadniony interes społeczny, Pal. Nr 11–12/2013, s. 61; B. Kunicka-Michalska, Ochrona..., op. cit., s. 7 i n.; taż, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów (cz. 1), Pal. Nr 7–8/2005, s. 121 i n.; J. Agacka-Indecka, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów (cz. 2), Pal. Nr 9–10/2005, s. 69.

6 Uchwała Nr X Krajowego Zjazdu Adwokatury z 20.11.2010 r. „W obronie praw człowieka”, Pal. Nr 1–2/2011, s. 245; podobnie P. Kuczma, Adwokat jako zawód zaufania publicznego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Pal. Nr 3–4/2012, s. 146 i n.

7 M. Czerwiński, op. cit., s. 57 i n.

8 B. Kunicka-Michalska, Ochrona..., op. cit., s. 32.

9 T. jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65: dalej jako: RadPrU.

10 T. jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 46, poz. 276 ze zm.; dalej jako: TerroryzmU.

11 Tekst jednolity Kodeksu Etyki Radcy Prawnego został uchwalony przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w dniu 28.12.2010 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, Uchwała Nr 8/VIII/2010; dalej jako: KERP10, dostępny na: http://www.kirp.pl/content/search?SearchText=Nr+8%2FVIII%2F2010.

12 Uchwała Nr 197/VIII/2013 Krajowej Rady Radców Prawnych z 6.9.2013 r. w sprawie przedłożenia projektu Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, dalej jako: KWRP14, dostępny na: http://www.kirp.pl/content/search?SearchText=197%2FVIII%2F2013+.

13 Z. Klatka, Wykonywanie zawodu radcy prawnego i adwokata, Warszawa 2004, s. 64; M. Rusinek, op. cit., s. 134 i n. Z. Klatka [w:] Zawód radcy prawnego. Historia zawodu i zasady jego wykonywania, pod red. A. Berezy, Warszawa 2011, s. 167.

14 Z. Klatka, Nie koniec problemów z tajemnicą zawodową radcy prawnego, R. Pr. Nr 2/98, s. 15.

15 K. Kwapisz, Ustawa o radcach prawnych. Komenatarz, Warszawa 2013, s. 17.

16 Z. Klatka, Ustawa o radcach prawnych. Komentarz, Warszawa 1999, s. 15.

17 T. Pietrzykowski [w:] Zawód radcy..., pod red. A. Berezy, op. cit., s. 145–146.

18 Kodeks Wykonywania Działalności Przez Prawników w Ramach Wspólnoty Europejskiej z 1988 r. – Code of Conduct for Lawyers in the European Community (polski tekst opublikowano w R. Pr Nr 1/1994, s. 22 i n.).

19 Preambuła Kodeksu Wykonywania Działalności Przez Prawników w Ramach Wspólnoty Europejskiej z 1988 r.

20 Por. Z. Klatka, Ustawa o radcach..., op. cit., s. 18.

21 Ibidem.

22 Ibidem.

23 W odniesieniu do adwokatów: J. Naumann, Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu. Komentarz, Warszawa 2012, s. 228; Z. Klatka, Ustawa o radcach..., op. cit., s. 35.

24 H. Paluszyński [w:] Przepisy o Adwokaturze, pod red. R. Garlickiego, Warszawa 1969, s. 20.

25 K. Kwapisz, op. cit., s. 17.

26 W odniesieniu do adwokata: W. Żywicki, Etyka adwokacka, Warszawa 1970, s. 31–32; H. Paluszyński [w:] op. cit., s. 17; Z. Klatka, Ustawa o radcach..., op. cit., s. 35.

27 M. Pręgiel, „Pranie pieniędzy” – Formy i zagrożenia społeczne, RPEiS Nr 3/2000, s. 73 i n.; M. Gawryluk, op. cit., s. 45; T. Stecyk, Zwalczanie „prania pieniędzy”. Regulacja unijna i krajowa [w:] Zawód radcy..., pod red. A. Berezy, op. cit., s. 209 i n.

28 J. Składowska, Nowe obowiązki adwokata jako instytucji obowiązanej, Pal. Nr 3–4/2009, dostępny na: http://www.bielanski.com.pl/nowe_obowiazki_adwokata_jako_instytucji_obowiazanej_palestra_3_4_2009,7,1.html

29 K. Kwapisz, op. cit., s. 19.

30 Por. m.in. B. Kunicka-Michalska, Ochrona..., op. cit., s. 189; M. Rusinek, op. cit., s. 134 i n.; Z. Klatka, Wykonywanie..., op. cit., s. 64 i n.; W. Żywicki, op. cit., s. 30.

31 I KZP 5/94, OSNKiW Nr 7–9/1994, poz. 41.

32 W obecnym stanie prawnym jedynie przez sąd.

33 Uchwała SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, zob. przyp. 31.

34 Por. m.in. D. Szumiło-Kulczycka, Tajemnica obrończa a podsłuch procesowy i kontrola operacyjna, Pal. Nr 1–2/2013, s. 90 i n.; M. Rusinek, op. cit., s. 209.

35 Podobnie w stosunku do zawodu adwokata: m.in. J. Naumann, op. cit., s. 227–228.

36 Z. Klatka, Ustawa o radcach..., op. cit., s. 22.

37 Ibidem, s. 21.

38 Por. m.in.: M. Gawryluk, op. cit., s. 47; Z. Klatka, Wykonywanie..., op. cit., które? s. 64 i n.; B. Kunicka-Michalska, Ochrona..., op. cit., s. 189; S. Maciejewska [w:] Adwokat świadkiem w procesie karnym a problem tajemnicy zawodowej [w:] Nowa kodyfikacja prawa karnego, pod red. L. Boguni, AUW No 2095, Wrocław 1998, s. 107 i n.; J. Naumann, op. cit., s. 209 i n.; H. Paluszyński [w:] op. cit., s. 16 i n. (mimo, że komentarz ten odnosi się do wcześniejszych aktów prawnych, zachowuje aktualność także w obecnym stanie prawnym); M. Rusinek, op. cit., s. 134 i n.; W. Żywicki, op. cit., s. 30.

39 Por. A. Baj, Tajemnica zawodu radcy prawnego w procesie karnym, R. Pr. Nr 5/2007, s. 7; K. Brockowik, M. Czajka, Prawnokarne aspekty ochrony tajemnicy zawodowej radców prawnych część II zagdanienia procesowe, R. Pr. Nr 4/2001, s. 46, A. Baj, op. cit., s. 8 i n.

40 Wyrok TK z 22.11.2004 r., SK 64/03, Dz.U. Nr 255, poz. 2568.

41 Por. m.in. Uchwała nr 1/VIII/94 Naczelnej Rady Adwokackiej z 18.6.1994 r., Pal. Nr 7–8/1994, s. 209; Z. Krzemiński, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, MoP Nr 10/1994, s. 302; A. Furmaniak, Glosa krytyczna do wyroku SN z 16.6.1994 r., I KZP 5/94, PS Nr 5/1997, s. 119; M. Czerwiński, op. cit., s. 59 i n.

42 Z. Klatka, Nie koniec problemów…, op. cit., s. 17. Z. Klatka [w:] Zawód radcy..., op. cit., s. 167.

43 Z. Klatka, Ustawa o radcach…, op. cit., s. 20.

44 Por. m.in.: J. Agacka-Indecka, Tajemnica zawodowa adwokata – znaczące rozstrzygnięcia sądów (cz. 1), Pal. Nr 7–8/2005, s. 121 i n.; taż, Tajemnica..., (cz. 2), op. cit., s. 69; M. Czerwiński, op. cit., s. 57; M. Gawryluk, op. cit., s. 52; Z. Klatka, Ustawa o radcach…, op. cit., s. 22 i n.

45 Zgodnie z metodologią zaproponowaną przez G. Sibigę w wystąpieniu pt. „Tajemnica – problemy terminologiczne w prawodawstwie polskim” wygłoszonym podczas konferencji w UKSW 2.7.2013 r., należy rozważyć następujące kwestie: 1) czy mamy do czynienia z tajemnicą nazwaną (poprzez mechanizmy ustanawiania tajemnicy w oparciu o inne tajemnice ustawowo chronione); 2) czy ograniczenie dostępu następuje ze względu na wartości; 3) czy poprzez pozytywne określenie uprawnień do informacji (osoby poza katalogiem uprawnionych uznawani są za nieuprawnionych); 4) czy mamy do czynienia z ograniczeniem jawności (tzw. częściowa jawność, niepełna jawność). Informacje niewchodzące w zakres jawności będą niejawne; 5) czy ograniczenie dostępu następuje w inny sposób – poprzez brak obowiązków (np. wskazaniem wprost w ustawach, że określony rodzaj informacji nie stanowi informacji publicznej).

46 Podobnie B. Kunicka-Michalska, Ochrona..., op. cit., s. 32 i n.; A. Gaberle, Dowody w sądowym procesie karnym, s. 282 i n.

47 Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.