Tajemnice: giełdowa, funduszy inwestycyjnych, funduszy emerytalnych, giełdy towarowej, ubezpieczeniowa (cz. III)

Monitor Prawniczy | 10/2015
Moduł: prawo pracy, prawo karne, postępowanie cywilne, prawo handlowe
Marek Michalski

Rynek instytucji finansowych obejmuje wiele różnorodnych obszarów aktywności prowadzonej przez podmioty poddane regulacji prawnej z uwagi na potrzebę ochrony interesów uczestników obrotu, w tym zwłaszcza nieprofesjonalistów, bowiem podstawowym dobrem prawnym chronionym przez ustawodawcę pozostaje tutaj interes ekonomiczny masowego (drobnego) inwestora. Dane dotyczące tego inwestora, a także dokonywanych przez niego transakcji, tudzież posiadanych aktywów finansowych, stanowią dane wrażliwe. Stąd we wszystkich sferach aktywności instytucji finansowych pojawia się kategoria informacji prawnie chronionej, której istota uwarunkowana jest specyfiką działalności danej instytucji finansowej. W tym kontekście dokonać trzeba szczegółowej specyfikacji tajemnic prawnie chronionych, które konstrukcyjnie – jakkolwiek zbliżone – podlegają różnym unormowaniom.

Konstrukcja tajemnicy prawnie chronionej na rynku finansowym a normatywne pojęcie „tajemnicy zawodowej”
Dla konstrukcji tajemnicy prawnie chronionej na rynku kapitałowym zasadniczego znaczenia nabiera pojęcie „tajemnicy zawodowej”, które występuje na gruncie wielu aktów prawnych. Punktem wyjścia dla dalszych rozważań należy uczynić konstatację natury ogólnej, że tajemnica zawodowa stanowi konstrukcyjny element obowiązku poufności, tzw. obowiązku dyskrecji, jaki ustawodawca statuuje w ramach działalności gospodarczej, która wiąże się z działalnością regulowaną w rozumieniu art. 64 i n. ustawy z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej1, czyli wszędzie tam, gdzie zachodzi potrzeba uwzględnienia interesu osób (podmiotów) korzystających z usług świadczonych w ramach działalności wyspecjalizowanej, której realizacja wymaga dostępu do danych i informacji ściśle związanych, a niekiedy warunkujących nawet, interes prawny usługobiorców. Ze względu na charakter dóbr prawnie chronionych, różny może być stopień modyfikacji zakresu obowiązku dyskrecji, gdyż jego granice muszą uwzględniać nie tylko wymogi sprawowania nadzoru państwowego nad podmiotami prowadzącymi działalność regulowaną prawnie, ale ponadto także typowe czynności podejmowane w związku z wykonywaną działalnością regulowaną. Co więcej, mając na względzie specyfikę dobra prawnie chronionego, ustawodawca dozwala niekiedy na wyłączenie, bądź ograniczenie zakresu ochrony na mocy woli beneficjenta tajemnicy zawodowej. W tym ostatnim przypadku, źródłem determinującym zakres tajemnicy zawodowej staje się nie tylko ustawa, ale umowa beneficjenta z depozytariuszem tajemnicy. Takie rozwiązanie przyjęto m.in. na gruncie art. 104 ust. 3 ustawy z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe2, który zezwala, aby osoba, której dotyczą informacje objęte tajemnicą bankową upoważniła bank do ich przekazywania wskazanym przez siebie osobom trzecim lub jednostkom organizacyjnym. Okoliczność, że ustawa szczególna wprowadzająca tajemnicę zawodową w związku z określoną działalnością gospodarczą nie przewiduje możliwości kontraktowej korekty zakresu obowiązywania tajemnicy zawodowej, nie oznacza eo ipso, że obowiązek dyskrecji wiąże jego adresata w sposób kategoryczny bez względu na okoliczności, w jakich realizuje on swoje zadania w ramach prowadzonej działalności regulowanej. Wobec powyższego, sam fakt ujawnienia informacji objętej tajemnicą zawodową nie stanowi naruszenia normy statuującej obowiązek dyskrecji w rozumieniu bezprawności działania. Bezprawne bowiem będzie tylko takie zachowanie, które nie tylko powoduje ujawnienie informacji chronionej prawnie, ale ponadto nie jest ono działaniem dozwolonym prawnie, tzw. nie stanowi wyjątku spod nakazu zachowania dyskrecji. Tym samym moc związania obowiązkiem dyskrecji nigdy nie ma charakteru bezwzględnego, w tym sensie, że nie obowiązuje w sposób bezwarunkowy. Powyższa konstatacja każe zatem walor doniosłości prawnej przypisać nie tyle samemu faktowi ujawnienia, ale tylko takiemu ujawnieniu, które spełni znamiona ujawnienia bezprawnego. Oznacza to, że naruszeniem obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej jest wyłącznie naruszenie bezprawne i tylko takie może podlegać ocenie prawnej dokonywanej z perspektywy norm penalizujących bądź przewidujących inne sankcje za zachowania sprzeczne z prawem. W konsekwencji ochrona prawna, a wraz z nią wszelkie negatywne konsekwencje prawne, wiąże się nie z nakazem dyskrecji jako takim, ale z zakazem ujawniania informacji, o ile ujawnienie takie nie mieści się w ramach działań dozwolonych. Sankcje prawne przypisane zostały więc nie określonemu zachowaniu (działaniu bądź zaniechaniu), lecz zachowaniu zakwalifikowanemu jako bezprawne. W świetle powyższego, konieczne jest dokonanie rozgraniczenia między informacją stanowiącą tajemnicę zawodową a obowiązkiem zachowania jej w dyskrecji. Z pojęciem tajemnicy zawodowej mamy do czynienia na gruncie takiej regulowanej działalności gospodarczej jak:
1) działalność pośrednictwa w zakresie obrotu instrumentami finansowymi (por. art. 147 ustawy z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi3 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 7 SwobDziałGospU); 2) działalność bankowa (por. art. 104 PrBank w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 9 SwobDziałGospU); 3) działalność zastrzeżona do właściwości funduszy inwestycyjnych (por. art. 280 ustawa z 27.5.2004 r. o funduszach inwestycyjnych4 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 26 SwobDziałGospU); 4) działalność w zakresie prowadzenia i funkcjonowania giełd towarowych (por. art. 2 pkt 10 ustawy z 26.10.2000 r. o giełdach towarowych5 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 11 SwobDziałGospU), czy wreszcie 5) działalność zastrzeżona do właściwości funduszy emerytalnych (por. art. 49 ustawy z 28.8.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych6 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 11 SwobDziałGospU) oraz 6) działalność telekomunikacyjna (por. art. 159 ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne7 w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 10 SwobDziałGospU).
W każdym z tych powołanych wyżej aktów prawnych tajemnica zawodowa zdefiniowana została od strony materialnej, tj. w drodze zakreślenia obszaru, w obrębie którego dochodzi do generowania informacji (danych) objętych ochroną prawną. Definicja materialna opisuje przedmiot ochrony nie od strony formalnej, tj. poprzez opatrzenie danej informacji klauzulą zakazującą jej upowszechniania, ale od strony specyfikacji treści informacji. Owa specyfikacja może następować poprzez wykorzystanie kryteriów wyróżnienia całych kategorii informacji, co ma miejsce np. na gruncie art. 49 ust. 2 FundEmU, art. 104 ust. 1 PrBank oraz w art. 147 ObrInstrFinU, albo poprzez enumeratywne wyszczególnienie chronionych danych i informacji, jak np. w art. 159 ust. 1 PrTelekom. Z tej racji tajemnicę zawodową postrzega się jako obowiązek o charakterze publicznoprawnym związany z nadzorem państwowym nad niektórymi obszarami działalności gospodarczej. Przepisy prawa polskiego nie wprowadzają ogólnej definicji legalnej pojęcia „tajemnica zawodowa”, gdyż w każdym przypadku ustalenia zakresu pojęciowego tajemnicy zawodowej konieczne jest zrelacjonowanie obowiązku dyskrecji do kategorii dóbr prawnych podlegających szczególnej ochronie prawnej na mocy danego aktu normatywnego. Stąd zakres i przedmiot właściwej regulacji prawnej, w tym jej specyfika, determinują sposób podejścia do obowiązku powstrzymania się od ujawniania informacji zdobytych w trakcie wykonywania czynności typowych dla określonego obszaru aktywności zawodowej. Z tego też względu regulacje w zakresie tajemnicy zawodowej mają charakter sektorowy, uwzględniający trzy zasadnicze elementy, a mianowicie:
1) adresata powinnego obowiązku nieujawniania przedmiotu tajemnicy zawodowej, rodzaj dobra chronionego prawnie; 2) beneficjenta tajemnicy zawodowej; 3) przedmiotu tajemnicy zawodowej.
Każdy z tych elementów pozostaje w ścisłym funkcjonalnym związku z przedmiotem regulacji prawnej, na potrzeby której wprowadzono obowiązek dyskrecji. Powiązanie tajemnicy zawodowej ze specyfiką działalności gospodarczej, w ramach której dochodzi do wygenerowania danej informacji lub danych prawnie chronionych, każe spojrzeć na powyższą problematykę przez pryzmat zakresu niezbędnych czynności i działań, jakie podejmowane są w związku ze świadczeniem regulowanych prawem usług. Oznacza to, że przedmiot tajemnicy zawodowej determinowany jest przez ogólny cel, jakiemu oznaczony akt normatywny ma służyć. Dlatego też poszczególne akty prawne ustalają zakres desygnatów tajemnicy zawodowej na potrzeby własnego unormowania. Z tego względu nie można pojęcia tajemnicy zawodowej wykładać w oderwaniu od ustalenia zakresu przedmiotowego właściwej ustawy szczególnej. Funkcja realizowana przez dany akt ustawowy, wprowadzający pojęcie tajemnicy zawodowej, przesądza zatem o motywach ustanawianego obowiązku dyskrecji, co z kolei musi być brane pod uwagę przy kwalifikacji danej informacji, czy wręcz kategorii informacji, jako mieszczących się w obszarze informacji (danych) chronionych, bądź wyjętych spod zakresu tajemnicy zawodowej. Brak zatem uniwersalnego kryterium delimitującego informacje konfidencjonalne i niekonfidencjonalne, zaś podejście ustawodawcy do przedmiotu tajemnicy zawodowej może przybierać formy maksymalistyczne, wdrażane przez formuły ogólne [np. art. 104 ust. 1 PrBank: „wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej (…)”], lub formy ograniczone, posługujące się kwalifikatorami rodzajowymi [np. art. 49 ust. 2 FundEmU: „informacje związane z lokatami funduszu, rejestrem członków funduszu, rozporządzeniami członków funduszu na wypadek śmierci oraz oświadczeniami, o których mowa w art. 83 (…)”; art. 2 pkt 10 GiełTowarU: „informację (…) dotyczącą giełdowego obrotu towarami giełdowymi lub czynności wynikających z uczestnictwa w tym obrocie, albo działalności podmiotów podlegających nadzorowi (…)”], czy wręcz specyfikujące konkretne dane [np. art. 158 ust. 1 pkt 1–2 PrTelekom: „1) dane dotyczące użytkownika; 2) treść indywidualnych komunikatów (…)”]. Wspomniane wyżej rozwiązania stanowią konsekwencję zróżnicowanego podejścia do przedmiotu ochrony prawnej. Nie jest ona zawsze ukierunkowana na każdą informację, czyli pewien agregat danych (wiadomość o określonej treści), ale na taką informację, która pozostaje prawnie doniosła w relacji do chronionego dobra. Ustawodawca wyraźnie wskazuje zatem, czy na potrzeby danej regulacji normatywnej konieczne jest objęcie obowiązkiem dyskrecji wszystkich (jakichkolwiek) wiadomości pozostających w związku funkcjonalnym z działalnością regulowaną, jak czyni ustawodawca w art. 104 ust. 1 PrBank, czy tylko niektórych wiadomości należących do określonej kategorii, co ma miejsce np. w art. 49 ust. 2 FundEmU, gdzie ustawodawca odwołuje się jedynie do informacji związanych z lokatami, z rejestrem uczestników funduszu, oraz do informacji związanych z rozporządzeniami członków funduszu na wypadek śmierci. Tam, gdzie ustawodawca zawęża przedmiot ochrony do określonej kategorii informacji, z reguły wprowadza dodatkowo kryterium ocenne, przy użyciu którego dochodzi do wartościowania samego faktu ujawnienia informacji o oznaczonej treści. Dopiero wówczas możliwe staje się ustalenie, czy doszło do ujawnienia tajemnicy zawodowej. Takim kryterium ocennym jest, m.in. w świetle art. 2 pkt 10 GiełTowarU, „narażenie na szkodę interesu państwa, interesu publicznego lub prawnie chronionego interesu osoby fizycznej lub prawnej, bądź jednostki organizacyjnej”, lub według art. 49 ust. 2 FundEmU ryzyko naruszenia interesu uczestników funduszu emerytalnego bądź interesu uczestników obrotu na rynku regulowanym, oraz w art. 147 ObrInstrFinU, gdzie odwołano się także do kryterium „interesu uczestników (…) obrotu”. Nieco inaczej sformułowane jest kryterium ocenne używane do dekodowania tajemnicy zawodowej na gruncie art. 280 ust. 2 FundInwU. Ten ostatni przepis każe uznać za tajemnicę zawodową informację „dotyczącą chronionych prawnie interesów podmiotów dokonujących czynności związanych z działalnością funduszu inwestycyjnego lub zbiorczego portfela papierów wartościowych”. Niemniej jednak również i w tym przypadku za kwalifikowaną, z punktu widzenia normy ochronnej, uważana będzie jedynie taka informacja związana z działalnością funduszu inwestycyjnego, która spełni znamiona informacji mającej za przedmiot dane (wiadomości), jakie składają się na stan, który stanowi źródło rzeczywistych lub domniemanych korzyści dla beneficjenta tajemnicy, bądź odczuwalną i skierowaną na zewnątrz, dającą się zaspokoić potrzebę tego ostatniego. Tak rozumiany interes prawny będzie determinował zakres pojęcia tajemnicy zawodowej w aspekcie funkcjonowania funduszy inwestycyjnych. Informacja, jakiej przypisuje się walor tajemnicy zawodowej, zawsze pozostaje w związku z prowadzeniem działalności regulowanej. Związek ten dobitnie podkreśla użycie kwalifikatora rodzajowego, czyli wskazanie na zawodowe znamię tajemnicy. Stąd w art. 104 ust. 1 PrBank stwierdza się, że tajemnicę zawodową stanowią informacje „dotyczące czynności bankowej”. Podobnie w art. 280 ust. 2 FundInwU chroniona jest informacja pozyskana w związku „z działalnością funduszu inwestycyjnego lub zbiorczego portfela papierów wartościowych, w szczególności z lokatami oraz rejestrem uczestników funduszu lub zbiorczego portfela papierów wartościowych (…)”. Tak samo w art. 147 ObrInstrFinU akcentuje związek informacji objętej klauzulą dyskrecji z działalnością podejmowaną w obrębie obrotu instrumentami finansowymi, lub ze związku z innymi czynnościami podejmowanymi w ramach działalności regulowanej przepisami ObrInstrFinU. Wyraźnie podkreśla się przy tym katalog podmiotów, na których ciąży obowiązek dyskrecji w tym zakresie, jaki zawiera art. 148 ObrInstrFinU przy uwzględnieniu zawodowego charakteru wykonywanej przez nie działalności. Mamy tutaj więc do czynienia z informacją, z jaką zapoznała się dana osoba w związku z wykonywaniem czynności lub pełnieniem funkcji, źródłem których jest stosunek pracy, zlecenia bądź inny stosunek prawny o podobnym charakterze. Analizując zagadnienie tajemnicy zawodowej na gruncie przepisów ObrInstrFinU i innych ustaw szczególnych – jak FundInwU, FundEmU, GiełTowarU – zauważyć trzeba, że jej rekonstrukcja pojęciowa musi odbywać się na dwóch poziomach. Pierwszy poziom obejmuje przedmiot informacji, a zatem zakres konkretnych wiadomości pozyskanych w związku z prowadzeniem działalności w ramach obrotu instrumentami finansowymi, czy też innymi czynnościami poddanymi regulacji. Chodzi tutaj zatem o tzw. informację bazową. Drugi poziom dekodowania pojęcia tajemnicy zawodowej w świetle przepisów ObrInstrFinU dotyczy kwalifikatorów, które muszą cechować informację bazową, aby uzyskała ona charakter kwalifikowany prawnie. Definicja tajemnicy zawodowej sformułowana na potrzeby ObrInstrFinU zasadza się na zawężeniu pojęcia informacji w porównaniu z każdą (dowolną) wiadomością. Ustawodawca za przedmiot ochrony uznaje bowiem tylko takie informacje, które związane są z publicznym obrotem i równocześnie mają znaczenie dla interesu jego uczestników. Z drugiej strony, w doktrynie prawa słusznie podnoszono, że definicja z art. 147 ObrInstrFinU pomimo wszystko miała charakter nieprecyzyjny z uwagi na swoją ogólnikowość8. Niemniej nawet tutaj mamy do czynienia z zawężeniem poziomu ogólności definicji tajemnicy zawodowej na potrzeby regulacji pomieszczonej w przepisach ObrInstrFinU, chociażby w porównaniu z tajemnicą bankową. Zatem nie każda informacja związana z publicznym obrotem poddana została szczególnej ochronie prawnej, ale tylko taka, która zdaniem ustawodawcy ma istotne znaczenie dla dobra pozostającego pod ochroną prawną statuowaną przez przepisy ObrInstrFinU, a dobrem tym jest interes uczestników obrotu. Wniosek ten staje się tym bardziej oczywisty, gdy skonfrontuje się treść art. 147 ObrInstrFinU np. z treścią art. 104 ust. 1 PrBank. Ten ostatni bowiem przepis za objęte tajemnicą bankową uznaje „wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej”. W świetle powyższego można skonkludować, że ustawodawca wyraźnie zawęził informację bazową do wiadomości (danych) związanych z publicznym obrotem, ale tylko takich, które warunkują prawnie chronione dobro jego uczestników. Nie jest zatem informacją bazową dowolna informacja generowana w związku z działalnością w zakresie publicznego obrotu. Słusznie zatem podnosi się w doktrynie prawa, że: „Wiele informacji może naruszać w sposób niekorzystny tak czuły rynek, jakim jest publiczny obrót papierami wartościowymi, ale nie mogą być wszystkie objęte tajemnicą zawodową”9. Nie ulega przy tym wątpliwości, że formułując pojęcie tajemnicy zawodowej w sposób opisany w art. 147 ObrInstrFinU ustawodawca przesunął całe zagadnienie tajemnicy zawodowej w sferę ocenności10. To zaś wymaga ustalenia, czy istniało ryzyko naruszenia interesów uczestników obrotu, poprzez wskazanie właściwego kręgu podmiotowego oraz charakteru tego naruszenia. Co więcej, wykładnia owego „interesu”, który stanowi również punkt odniesienia dla miernika poziomu zawodowej staranności, musi uwzględniać specyfikę rynku kapitałowego (finansowego) i transakcji na nim dokonywanych, czy raczej mechanizmów ich przeprowadzania. Wydaje się, że właśnie powyższa potrzeba zadecydowała o braku użycia obiektywnych i sprawdzalnych kryteriów przy definiowaniu pojęcia „tajemnicy zawodowej”. Na gruncie art. 147 ObrInstrFinU za informację bazową rozumie się zatem informację dotyczącą prawnie chronionego interesu podmiotu dokonującego czynności związanych z obrotem instrumentami finansowymi, co także tutaj wymaga wykazania, o jaki interes – w znaczeniu ustalenia jego treści – chodzi. Rynek kapitałowy (finansowy) jest bowiem miejscem, gdzie niekiedy jego uczestnicy podejmują ścisłą współpracę ze sobą, właśnie w celu osiągnięcia zamierzonych korzyści, tj. zawarcia transakcji, których pojedynczy podmiot nie byłby w stanie zrealizować samodzielnie. Ustawodawca sankcjonuje takie zachowania, poddając je wszakże szczególnemu reżimowi prawnemu z punktu widzenia ochrony zasad uczciwego obrotu. Tym samym działanie na rynku kapitałowym – w znaczeniu podejmowanych czynności – nie musi ograniczać się do działań jednostkowych, ale może przybierać formy współpracy (współdziałania) między uczestnikami, co ma miejsce zwłaszcza w przypadku instytucji zbiorowego inwestowania, jak fundusze inwestycyjne, czy też fundusze emerytalne. Z tej racji osoby zarządzające tymi instytucjami nie mogą być obarczone obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej w stopniu bezwzględnym, tj. w zakresie wszystkich informacji posiadanych przez nie w związku z prowadzoną działalnością. Jak już zauważono, tam gdzie ustawodawca zamierza objąć dane informacje tak bardzo kategoryczną formą ochrony wyraźnie to akcentuje, jak np. w przypadku art. 104 ust. 1 PrBank, gdzie mowa jest o wszystkich informacjach, tj. każdej informacji związanej z czynnościami bankowymi. Ale właśnie prawo bankowe reguluje tą sferę aktywności, która zawężona jest do indywidualnego interesu klienta banku. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 29.7.2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym11, celem nadzoru nad rynkiem kapitałowym jest m.in. zapewnienie ochrony interesów jego uczestników, przy czym stosownie do ust. 2 powołanego przepisu, środki tego nadzoru, a zatem właściwe instrumentarium oddziaływania na podmioty naruszające przedmiotowe interesy uczestników obrotu, zostały określone w RynekKapNadzórU oraz ustawach odrębnych, jak ObrInstrFinU oraz ustawy z 29.7.2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych12. Tym samym skatalogowano i stypizowano zachowania godzące w interes uczestników obrotu. Do działań takich należy m.in. manipulacja instrumentami finansowymi, zdefiniowana w art. 39 ObrInstrFinU, ujawnianie bądź wykorzystywanie informacji poufnych, o czym mowa w art. 156 w zw. z art. 154 ObrInstrFinU, naruszenie obowiązków notyfikacyjnych lub dotyczących publicznych wezwań wskazanych w art. 69 i 72 i n. OfertaPublU. Dlatego też dla kwalifikacji informacji bazowej jako objętej tajemnicą zawodową konieczne jest wskazanie, w jaki sposób jej ujawnienie stanowi naruszenie przepisów ustaw normujących problematykę funkcjonowania rynku kapitałowego wprowadzających instytucje chroniące interes uczestników tego rynku. Uznanie, że dana informacja bazowa stanowi informację związaną z publicznym obrotem papierami wartościowymi, nie przesądza automatycznie o uznaniu jej za podlegającą bezwzględnej ochronie prawnej. Tym samym skutek prawny, jaki ustawodawca związał z informacją zawodową, referowany jest do sytuacji ujawnienia inkryminowanej informacji jako czynu bezprawnego. Stąd granice obowiązku dyskrecji wyznaczane są nie tylko przez zakres pojęciowy tajemnicy zawodowej, ale ponadto przez wyłączenia zakazu ujawniania informacji kwalifikowanych prawnie. Ustawodawca precyzując, jakie informacje stanowić mogą tajemnicę zawodową na gruncie art. 147 ObrInstrFinU, wymienia przykładowo:
1) dane osobowe strony umowy lub innej czynności prawnej; 2) treść umowy lub przedmiot czynności prawnej; 3) dane o sytuacji majątkowej strony umowy, w tym oznaczenie rachunku papierów wartościowych, innego rachunku, na którym zapisywane są instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi, lub rachunku pieniężnego służącego do obsługi tych rachunków, liczbę i oznaczenie instrumentów finansowych, oraz wartość środków zgromadzonych na tych rachunkach; 4) oznaczenie rachunku zbiorczego, liczbę i oznaczenie zapisanych na nim instrumentów finansowych oraz dane osób uprawnionych z tych instrumentów finansowych.
Nie zmienia to faktu, że pojęcie tajemnicy zawodowej w art. 147 ObrInstrFinU ma tutaj charakter na wskroś ocenny. W literaturze przedmiotu 13 podkreśla się, że konstrukcja tajemnicy zawodowej z art. 147 ObrInstrFinU opiera się na dwóch zasadniczych elementach, a mianowicie na powiązaniu informacji wrażliwej14 oraz określonej aktywności beneficjenta „tajemnicy zawodowej”, który z kolei korzysta z usług adresata obowiązku dyskrecji. W konstrukcji „tajemnicy zawodowej” zachodzi zatem do połączenia płaszczyzny podmiotowej z płaszczyzną przedmiotową w ujęciu temporalnym. Adresat obowiązku dyskrecji wywodzonego z pojęcia „tajemnicy zawodowej” podejmuje zatem określone czynności – zachowania – w obszarze obrotu instrumentami finansowymi, bądź innymi, ale mieszczącymi się w obszarze działalności regulowanej przepisami ObrInstrFinU, a z racji swojej szczególnej kwalifikacji podmiotowej, wynikającej ze specyfiki zatrudnienia w określonych podmiotach działających na rynku finansowym, albo z racji wykonywanego zawodu reglamentowanego (maklera, doradcy inwestycyjnego), z czym wiąże się pozyskiwanie określonej wiedzy, relewantnej z punktu widzenia funkcjonowania rynku finansowego. Zgodzić się zatem wypada z M. Bączykiem15, że ogólnie obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej w rozumieniu art. 147 ObrInstrFinU powstaje „w związku z dokonywaniem czynności prawnych (zawieraniem umów) w sferze obrotu instrumentami finansowymi, przy czym obejmuje on w zasadzie wszystkie dane indywidualizujące strony tych umów, widomości o jej treści, przedmiocie i konsekwencjach prawnych w sferze majątkowej strony”. Niemniej nie można wykluczyć wystąpienia kategorii informacji niepewnych, czyli takich, których nie da się jednoznacznie zakwalifikować jako objętych obowiązkiem dyskrecji, czy wręcz przeciwnie, jako spod niego wyłączonych. Zgodnie z art. 148 ObrInstrFinU, adresatami16 obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej są:
1) maklerzy i doradcy; 2) osoby wchodzące w skład statutowych organów:
a) firmy inwestycyjnej, b) banku powierniczego, c) towarowego domu maklerskiego, który wykonuje czynności związane z obrotem instrumentami finansowymi niebędącymi papierami wartościo­wymi, d) spółek prowadzących giełdę oraz spółek prowadzących rynek pozagiełdowy, e) Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych, f) izby gospodarczej tworzonej przez firmy inwestycyjne, g) stowarzyszeń i organizacji zrzeszających maklerów, doradców, maklerów giełd towarowych emitentów zdematerializowanych papierów wartościowych albo banki powiernicze, h) spółek prowadzących izbę rozliczeniową, i) spółek prowadzących izbę rozrachunkową, j) spółek, którym Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych przekazał wykonywanie określonych czynności, należących do zakresu jego zadań ustawowych;
3) osoby pozostające w stosunku pracy, zlecenia lub w innym stosunku prawnym o podobnym charakterze z:
a) firmami inwestycyjnymi, bankami powierniczymi, b) towarowymi domami maklerskimi, Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych, spółkami prowadzącymi izby rozliczeniowe, czy też ze spółkami, którym KDPW przekazał wykonywanie przypisanych mu czynności;
4) osoby wchodzące w skład zespołu doradczego przy KDPW S.A.; 5) inne osoby, jeżeli obowiązek taki wynika z przepisów innych ustaw.
Analizując kategorie podmiotów będących adresatami obowiązku dyskrecji statuowanego na gruncie art. 147 ObrInstrFinU można skonstatować, że mamy tutaj do czynienia z profesjonalistami wykonującymi podstawowe funkcje w obszarze rynku finansowego, działając albo jako reprezentanci, albo jako pracownicy (współpracownicy) w podmiotach ulokowanych w sferze instytucjonalno-organizacyjnej, chodzi tutaj więc przede wszystkim o osoby pełniące funkcje w organach, bądź zatrudnione, lub świadczące inne usługi w firmach inwestycyjnych, bankach prowadzących rachunki papierów wartościowych, a także w tzw. spółkach organizatorskich, jak spółki prowadzące rynki regulowane oraz KDPW. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej ma charakter bezterminowy i istnieje również po ustaniu stosunków prawnych, będących źródłem jego powstania. Takie kategoryczne podejście do czasu związania obowiązkiem dyskrecji, wynikającym z „tajemnicy zawodowej”, znajduje uzasadnienie w potrzebie dbałości o bezpieczeństwo obrotu, przy uwzględnieniu znacznego poziomu fluktuacji składu organów statutowych podmiotów17, których działalność objęta została rygorem obowiązku dyskrecji adresowanym do członków ich władz oraz pracowników i innych współpracowników, tudzież osób pozostających w określonych stosunkach prawnych, w ramach których mogą one pozyskiwać informacje mieszczące się w kategorii „tajemnicy zawodowej”. Wobec powyższego, obowiązku dyskrecji nie można zatem wyłączyć, ani też ograniczyć, zaś jego uchylenie możliwe jest tylko w wyjątkowych – wyraźnie przewidzianych przez ustawodawcę – przypadkach, a mianowicie na żądanie:
1) sądu lub prokuratora w związku z toczącym się postępowaniem karnym lub postępowaniem w sprawie o przestępstwo skarbowe; 2) sądu lub prokuratora w związku z wykonaniem wniosku o udzielenie pomocy prawnej, pochodzącego od państwa obcego, które na mocy ratyfikowanej umowy międzynarodowej wiążącej Rzeczpospolitą Polską ma prawo występować o udzielenie informacji objętych tajemnicą zawodową; 3) sądu w związku z toczącym się postępowaniem cywilnym w sprawie, w której stroną jest podmiot będący stroną umowy lub innej czynności objętej tą tajemnicą – w zakresie informacji dotyczących tego podmiotu; 4) Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej w związku z toczącym się przed organem kontroli skarbowej postępowaniem w sprawie o:
a) przestępstwo skarbowe lub o wykroczenie skarbowe przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy lub innej czynności prawnej objętej tajemnicą zawodową – w zakresie informacji dotyczących tej osoby; b) przestępstwo skarbowe popełnione przy wykonywaniu czynności związanych z działalnością osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej stroną umowy lub innej czynności prawnej objętej tajemnicą zawodową – w zakresie informacji dotyczących tej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej;
5) Prezesa Najwyższej Izby Kontroli lub upoważnionego przez niego kontrolera – w zakresie informacji dotyczących jednostki kontrolowanej, niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w prowadzonym postępowaniu kontrolnym dotyczącym tej jednostki, określonym w ustawie z 23.12.1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli; 6) podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych
a) firm inwestycyjnych, banków powierniczych, b) towarowych domów maklerskich, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych, spółek prowadzących izby rozliczeniowe oraz spółek, którym KDPW przekazał wykonywanie przypisanych mu czynności;
7) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Biura Ochrony Rządu i ich upoważnionych pisemnie funkcjonariuszy lub żołnierzy – w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych; 8) Policji, jeżeli jest to konieczne do skutecznego zapobieżenia popełnieniu przestępstwa, jego wykrycia albo ustalenia sprawcy i uzyskania dowodów, na zasadach i w trybie określonych w art. 20 ustawy z 6.4.1990 r. o Policji18; 9) Centralnego Biura Antykorupcyjnego, jeżeli jest to konieczne do skutecznego zapobieżenia popełnieniu przestępstwa, jego wykrycia albo ustalenia sprawcy i uzyskania dowodów, na zasadach i w trybie określonych w art. 23 ustawy z 9.6.2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym19; 10) komornika sądowego w związku z toczącym się postępowaniem zabezpieczającym lub egzekucyjnym w sprawie roszczeń wobec podmiotu będącego stroną umowy lub innej czynności prawnej objętej tajemnicą zawodową – w zakresie informacji dotyczących tego podmiotu; 11) organu egzekucyjnego w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej w sprawie obowiązków podmiotu będącego stroną umowy lub innej czynności prawnej objętej tajemnicą zawodową – w zakresie informacji dotyczących tego podmiotu.
Niemniej ustawodawca musi uwzględniać niektóre specyficzne sytuacje, wynikające ze specyfiki obrotu instrumentami finansowymi. Wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej dotyczy, zgodnie z art. 150 ObrInstrFinU, przypadków przekazywania informacji mieszczących się w pojęciu „tajemnicy zawodowej” w rozumieniu art. 147 ObrInstrFinU:
1) bezpośrednio osobie, której ta informacja dotyczy, lub innemu podmiotowi, któremu osoba ta udzieliła pisemnego upoważnienia do otrzymania takich informacji; 2) w zawiadomieniu o przestępstwie oraz dokumentach przekazywanych w uzupełnieniu do zawiadomienia; 3) Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej – w zakresie i na zasadach określonych w ustawie z 16.11.2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu20; 4) Generalnemu Inspektorowi Kontroli Skarbowej lub osobom przez niego upoważnionym – w zakresie niezbędnym do realizacji jego ustawowych zadań; 5) Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych – na zasadach określonych w odrębnych przepisach, w zakresie niezbędnym do realizacji jego ustawowych zadań; 6) organom podatkowym i organom Służby Celnej – na zasadach określonych w odrębnych przepisach, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań; 7) przez dom maklerski bankowi będącemu w stosunku do tego domu maklerskiego podmiotem dominującym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 8 PrBank – na potrzeby sporządzania skonsolidowanego sprawozdania finansowego, oraz Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie niezbędnym do wykonywania nadzoru skonsolidowanego nad tym bankiem; 8) przez dom maklerski podmiotowi podlegającemu w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim obowiązkom z zakresu adekwatności kapitałowej w zakresie niezbędnym do wykonania tych obowiązków; 9) przez firmy inwestycyjne oraz banki powiernicze:
a) w przypadku bądź wymiany przez banki i firmy inwestycyjne informacji na temat wierzytelności przysługujących ich względem klientów z tytułu świadczonych usług, w zakresie niezbędnym dla ochrony interesu firmy inwestycyjnej, tudzież banku; b) w przypadku przekazywania informacji na temat klientów domu maklerskiego KDPW w związku z wykonywaniem przez KDPW jego zadań ustawowych związanych z obsługą zobowiązań emitentów papierów wartościowych, tj. w zakresie wynikającym z art. 48 ust. 1 pkt 4 ObrInstrFinU oraz w związku z wykonywaniem zadań w przedmiocie wycofywania papierów wartościowych z depozytu papierów wartościowych, tj. zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 5 ObrInstrFinU; c) w zakresie i na zasadach określonych w ustawie z 9.4.2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych;
10) przez dom maklerski, zagraniczną osobę prawną, prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność maklerską w formie oddziału, lub przez zagraniczną firmę inwestycyjną:
a) podmiotowi wiodącemu w rozumieniu art. 4 ust. 5 i 6 ustawy z 15.4.2005 r. o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakadami ubezpieczeń, zakładami reasekuracji i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego21, b) koordynatorowi w rozumieniu art. 3 pkt 19 KonglFinNadzórU, c) koordynatorowi granicznemu w rozumieniu art. 3 pkt 20 KonglFinNadzórU – w wykonaniu obowiązków określonych KonglFinNadzórU;
11) przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych lub spółkę, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie przyznanych mu czynności, domy maklerskie, banki prowadzące działalność maklerską oraz banki powiernicze – w zakresie określonym w art. 34 ust. 4 ustawy z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej22; 12) przez uczestników Krajowego Depozytu lub spółki, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie przyznanych mu czynności, spółce publicznej, w przypadku określonym w związku z dematerializacją papierów wartościowych, czyli w trybie określonym w art. 91 ust. 11 OfertaPublU; 13) między KNF lub właściwym organem nadzoru w innym państwie członkowskim a:
a) podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych domu maklerskiego, banku prowadzącego działalność maklerską, banku powierniczego lub podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych zagranicznej firmy inwestycyjnej; b) sędzią-komisarzem, nadzorcą sądowym, syndykiem lub zarządcą albo likwidatorem domu maklerskiego, banku prowadzącego działalność maklerską, banku powierniczego lub organem odpowiedzialnym za prowadzenie postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego zagranicznej firmy inwestycyjnej – jeżeli informacje te są niezbędne do wykonywania zadań w zakresie nadzoru przez Komisję lub właściwy organ nadzoru w innym państwie członkowskim albo do skutecznego prowadzenia postępowania upadłościowego, sprawowania zarządu masą upadłości lub prowadzenia likwidacji, lub – w zakresie informacji określonych przepisami o rachunkowości – do celów badania sprawozdań finansowych tych domów maklerskich, banków lub zagranicznych firm inwestycyjnych;
14) Krajowemu Depozytowi – jeżeli informacje te są niezbędne do wykonywania jego ustawowych zadań, w szczególności związanych z tworzeniem, organizacją i zarządzaniem systemem rekompensat; 15) spółce, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie przypisanych mu czynności, jeżeli informacje te są niezbędne do wykonywania tych czynności; 16) przez Krajowy Depozyt lub spółkę, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie przekazanych mu czynności emitentowi papierów wartościowych, podmiotowi wykonującemu poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zadania w zakresie centralnej rejestracji papierów wartościowych lub rozliczania transakcji zawieranych w obrocie papierami wartościowymi albo uprawnionemu do prowadzenia poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rachunków, na których są rejestrowane papiery wartościowe, za pośrednictwem którego papiery wartościowe, których dotyczą te informacje, są rejestrowane w depozycie papierów wartościowych, w przypadkach, gdy dane takie są istotne dla wykonywania czynności z zakresu prowadzenia depozytu papierów wartościowych; 17) przez Komisję lub jej upoważnionego przedstawiciela:
a) do publicznej wiadomości w zakresie dotyczącym treści podjętych uchwał i decyzji, także w sprawach indywidualnych, jeżeli ze względu na interes rynku instrumentów finansowych, rynku towarów giełdowych lub rynku działalności funduszy inwestycyjnych, Komisja uznała przekazanie takiej informacji za uzasadnione; b) do publicznej wiadomości w trybie i na warunkach, o których mowa w art. 25 ust. 1 RynekKapNadzórU; c) w postępowaniu wyjaśniającym, w przypadku określonym w art. 38 ust. 5 RynekKapNadzórU; d) w wykonaniu porozumień, o których mowa w art. 20 i 23 RynekKapNadzórU; e) w przypadkach określonych w art. 151 oraz w art. 21 ust. 1 RynekKapNadzórU i w art. 96 ust. 11 OfertaPublU;
18) przez Komisję Nadzoru Finansowego:
a) Prezesowi Narodowego Banku Polskiego – jeżeli informacje te są niezbędne w celu realizacji ustawowych zadań Narodowego Banku Polskiego w zakresie polityki pieniężnej oraz nadzoru nad systemem płatności;
19) w przypadkach:
a) podejrzenia manipulacji; b) wygaśnięcia lub cofnięcia zezwolenia na prowadzenie rachunków papierów wartościowych, gdy zachodzi konieczność przeniesienia instrumentów finansowych, lub środków pieniężnych do innej firmy inwestycyjnej; c) konkretyzacji obowiązku zawiadomienia KNF o sytuacjach bezprawnego ujawnienia bądź wykorzystania informacji poufnej;
20) przez firmę inwestycyjną lub bank powierniczy w związku z zawarciem lub wykonaniem umowy związanej z prowadzeniem działalności maklerskiej lub powierniczej, o ile przekazanie tych informacji jest niezbędne do zawarcia lub wykonania umowy.
Reżim prawny, jaki statuują przepisy ObrInstrFinU w odniesieniu do tajemnicy zawodowej, uznać wypada za wyjątkowo rygorystyczny, co jednak nie pozbawia tej konstrukcji uzależnienia od woli beneficjenta. Jak zasadnie zauważa się w doktrynie prawa23, ów element woli wpływa na kształtowanie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej, nie tylko w odniesieniu do płaszczyzny podmiotowej, czy przedmiotowej, ale także temporalnej. Oznacza to, że beneficjent może zawsze doprowadzić do rozszerzenia zakresu obowiązku dyskrecji poza ramy przyjęte w regulacji ustawowej, jak również może żądać modyfikacji ram czasowych utrzymywania się obowiązku dyskrecji, np. poprzez skrócenie czasu związania nim. Jednak zawsze wymaga to przyjęcia odpowiednich zapisów w umowie zawieranej z firmą inwestycyjną, oczywiście w zakresie dopuszczalnym przez przepisy prawa.
„Tajemnica zawodowa” a informacja poufna
W analizie tajemnic prawnie chronionych na rynku finansowym nie można pominąć kategorii informacji poufnej zdefiniowanej w art. 154 ObrInstrFinU – informacja poufna stanowi kategorię kluczową z punktu widzenia realizacji zasady transparentności (przejrzystości) obrotu na zintegrowanym rynku finansowym. Jej znaczenie obrazuje definicja rynku regulowanego, zawarta w art. 14 ObrInstrFinU, w której akcentuje się równy dostęp do informacji w tym samym czasie. Zgodnie więc z powołanym wyżej przepisem art. 154 ObrInstrFinU, informacją poufną jest – określona w sposób precyzyjny – informacja dotycząca, bezpośrednio lub pośrednio, jednego lub kilku emitentów instrumentów finansowych, jednego lub kilku instrumentów finansowych albo nabywania lub zbywania takich instrumentów, która nie została przekazana do publicznej wiadomości, a która po takim przekazaniu mogłaby w istotny sposób wpłynąć na cenę tych instrumentów finansowych lub na cenę powiązanych z nimi pochodnych instrumentów finansowych. Definiując informację poufną ustawodawca wskazuje na następujące jej elementy konstrukcyjne:
1) po pierwsze, to, że jest ona określona w sposób precyzyjny, oznacza, iż wskazuje na okoliczności lub zdarzenia, które wystąpiły lub których wystąpienia można zasadnie oczekiwać, a jej charakter w wystarczającym stopniu umożliwia dokonanie oceny potencjalnego wpływu tych okoliczności lub zdarzeń na cenę lub wartość instrumentów finansowych lub na cenę powiązanych z nimi pochodnych instrumentów finansowych; 2) po drugie, okoliczność, że mogłaby po przekazaniu do publicznej wiadomości w istotny sposób wpłynąć na cenę lub wartość instrumentów finansowych lub na cenę powiązanych z nimi pochodnych instrumentów finansowych oznacza, iż mogłaby ona zostać wykorzystana przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych przez racjonalnie działającego inwestora; 3) po trzecie, w odniesieniu do osób zajmujących się wykonywaniem dyspozycji dotyczących instrumentów finansowych, ma charakter informacji poufnej, również wtedy gdy została przekazana tej osobie przez inwestora lub inną osobę mającą wiedzę o takich dyspozycjach, i dotyczy składanych przez inwestora dyspozycji nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, przy spełnieniu poprzednich przesłanek.
Do zachowania w poufności tak rozumianej informacji, przez okres karencyjny, zobowiązani jest każdy kto:
1) posiada informację poufną w związku z pełnieniem funkcji w organach spółki, posiadaniem w spółce akcji lub udziałów lub w związku z dostępem do informacji poufnej z racji zatrudnienia, wykonywania zawodu, a także stosunku zlecenia lub innego stosunku prawnego o podobnym charakterze, a w szczególności:
a) członkowie zarządu, rady nadzorczej, prokurenci lub pełnomocnicy emitenta lub wystawcy, jego pracownicy, biegli rewidenci albo inne osoby pozostające z tym emitentem lub wystawcą w stosunku zlecenia lub innym stosunku prawnym o podobnym charakterze lub b) akcjonariusze spółki publicznej lub c) osoby zatrudnione lub pełniące funkcje w organach podmiotu zależnego lub dominującym wobec emitenta lub wystawcy instrumentów finansowych, dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym lub będących przedmiotem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na takim rynku, albo pozostające z tym podmiotem w stosunku zlecenia lub innym stosunku prawnym o podobnym charakterze lub d) maklerzy lub doradcy;
2) posiada informację poufną w wyniku popełnienia przestępstwa; 3) posiada informację poufną pozyskaną w sposób inny niż powyżej określony, jeżeli wiedział lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się dowiedzieć, że jest to informacja poufna.
Tak rozumiana informacja poufna musi pozostać zachowana w dyskrecji przez okres karencyjny, którego granice wyznacza art. 56 OfertaPublU, jako że w myśl tego przepisu emitent papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym jest obowiązany do upublicznienia, tj. przekazania do publicznej wiadomości, poza tzw. informacjami bieżącymi i okresowymi, także informacji poufnych. Owo upublicznienie musi nastąpić niezwłocznie po zajściu zdarzeń lub okoliczności, które uzasadniają ich przekazanie, lub po powzięciu o nich wiadomości, jednak nie później niż w terminie 24 godzin. Co więcej, emitent powinien powyższe informacje umieścić w sieci Internet na swojej stronie, z wyłączeniem danych osobowych osób, których te informacje dotyczą. W ten sposób informacja poufna, o której mowa w art. 154 ObrInstrFinU, staje się informacją upublicznioną. Informacja poufna zreferowana jest do emitenta papierów wartościowych lub do instrumentów finansowych, chociaż podstawą jej generowania nie są zapisy dokonywane na rachunku papierów wartościowych (instrumentów finansowych), tak jak w przypadku tajemnicy zawodowej. Nie można jednak wykluczyć, że w pewnych sytuacjach dojdzie do zbiegu „tajemnicy zawodowej” z informacją poufną, co oznaczałoby rozszerzenie zakresu ochrony danych, skoro na obowiązek dyskrecji związany z „tajemnicą zawodową” nałożyłby się obowiązek zakazu wykorzystywania informacji poufnej statuowany w art. 156 ust. 1 ObrInstrFinU równocześnie z obowiązkiem jej nieujawniania z art. 156 ust. 2 ObrInstrFinU.
Szczególne przypadki „tajemnicy zawodowej” w odniesieniu do poszczególnych instytucji finansowych
Poza dekodowanym z wielu przepisów pojęciem „tajemnicy giełdowej” oraz „tajemnicy zawodowej” w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez art. 147 ObrInstrFinU, przepisy ustaw szczególnych wprowadzają odrębne pojęcia „tajemnic zawodowych” właściwe dla instytucji finansowych działających na rynku finansowym. W odniesieniu do funduszy emerytalnych, pojęcie tajemnicy zawodowej definiuje art. 49 ust. 2 FundEmU, zgodnie z którym tajemnica zawodowa – znajdująca zastosowanie wobec osób pełniących funkcje w organach oraz zatrudnionych w towarzystwie funduszy emerytalnych lub wykonujących zlecenia na rzecz towarzystwa bądź funduszu emerytalnego – obejmuje informacje związane z lokatami funduszu, rejestrem członków funduszu, rozporządzeniami członków funduszu na wypadek śmierci oraz oświadczeniami, związanymi z ustrojem małżeńskim członków funduszu, których ujawnienie mogłoby naruszyć interes członków funduszu lub interes uczestników obrotu na rynku regulowanym. Podobną konstrukcję „tajemnicy zawodowej” w odniesieniu do funduszu inwestycyjnego przyjęto w art. 280 ust. 2 FundInwU. W myśl tego przepisu, tajemnicę zawodową w rozumieniu przepisów FundInwU stanowi informacja uzyskana przez osobę podlegającą obowiązkowi dyskrecji, w związku z podejmowanymi czynnościami służbowymi w ramach zatrudnienia, stosunku zlecenia lub innego stosunku prawnego o podobnym charakterze, dotyczącą chronionych prawem interesów podmiotów dokonujących czynności związanych z działalnością funduszu inwestycyjnego, funduszu zagranicznego lub zbiorczego portfela papierów wartościowych, w szczególności z lokatami oraz rejestrem uczestników funduszu inwestycyjnego, funduszu zagranicznego lub zbiorczego portfela papierów wartościowych, lub innych czynności w ramach regulowanej ustawą działalności objętej nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego lub zagranicznego organu nadzoru, jak również dotyczącą czynności podejmowanych w ramach wykonywania tego nadzoru. Warto zauważyć, że fundusz inwestycyjny prowadzi rejestr uczestników otwartego funduszu inwestycyjnego (por. art. 87 FundInwU). Rejestr ten służy do identyfikacji osób uprawnionych, którym przysługuje tytuł uczestnictwa do aktywów netto funduszu i ustalenia zakresu ich partycypacji w aktywach funduszu. Dlatego też, zgodnie z art. 87 ust. 2 FundInwU, rejestr zawiera takie dane jak:
1) dane identyfikujące uczestnika, 2) liczbę jednostek uczestnictwa należących do uczestnika, 3) datę nabycia, liczbę i cenę nabycia jednostki uczestnictwa, 4) datę odkupienia, liczbę odkupionych jednostek oraz kwotę wypłaconą uczestnikowi za odkupione jednostki, 5) datę oraz kwotę dochodów funduszu wypłaconych uczestnikowi, 6) informacje o pełnomocnictwach udzielonych lub odwołanych przez uczestnika funduszu oraz 7) wzmiankę o zastawie ustanowionym na jednostkach uczestnictwa.
Rejestr uczestników funduszu stanowi jedynie techniczno-operacyjne zaewidencjonowanie podstawowych informacji służących ustaleniu osoby uprawnionej i wielkości przysługującej jej wierzytelności względem funduszu w postaci żądania odkupu jednostek uczestnictwa w trybie art. 89 w zw. z art. 86 FundInwU, tj. według ceny wynikającej z podzielenia wartości aktywów netto funduszu przez liczbę jednostek ustaloną na podstawie rejestru uczestników funduszu w dniu wyceny i przy uwzględnieniu ewentualnych opłat manipulacyjnych, o ile nie były potrącone przy nabywaniu jednostek uczestnictwa. Rejestr uczestników funduszu ma zatem znaczenie czysto rachunkowe i nie stanowi rachunku papierów wartościowych. Niemniej, z racji danych indywidualizujących poszczególnych uczestników, stanowi on źródło informacji na ich temat, i z tego względu zapisy w rejestrze uczestników podlegają analogicznej ochronie jak zapisy na rachunkach papierów wartościowych. Ochronie w trybie tajemnicy zawodowej z art. 280 FundInwU podlega też ewidencja uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego, posiadających certyfikaty inwestycyjne, która zgodnie z art. 123 ust. 3 FundInwU zawiera w szczególności dane identyfikujące uczestnika funduszu oraz w odniesieniu do certyfikatów inwestycyjnych poszczególnych emisji należących do uczestnika:
1) liczbę, rodzaj i serię certyfikatów; 2) liczbę głosów przypadających na certyfikat imienny, który jest uprzywilejowany w zakresie prawa głosu; 3) wskazanie ograniczeń zbywalności certyfikatu; 4) datę i czas zawarcia transakcji.
O ile bowiem rejestr uczestników funduszu nie stanowi rachunku papierów wartościowych, o tyle ewidencja uczestników funduszu inwestycyjnego zamkniętego jest konstrukcją stosowaną w przypadku dematerializacji certyfikatów inwestycyjnych i jurydycznie zbliżona jest do rachunku papierów wartościowych. Niemniej, skoro urządzenia ewidencyjne służące do rejestracji stanu posiadania certyfikatów inwestycyjnych jako papierów wartościowych podlegających dematerializacji pozasystemowej, czyli dokonywanej na podstawie przepisów szczególnych, a nie w ramach reżimu prawnego zakreślonego w ObrInstrFinU, nie stanowią rachunków papierów wartościowych w rozumieniu art. 4 ust. 1 ObrInstrFinU, podstawę objęcia danych generowanych w oparciu właśnie o te urządzenia obowiązkiem dyskrecji stanowi właśnie przedmiotowy art. 280 ust. 2 FundInwU. Najbardziej lakoniczną definicję tajemnicy zawodowej zawarł ustawodawca w art. 19 ust. 1 DziałUbezpU. Zgodnie z nim zarówno zakład ubezpieczeń, jak i osoby w nim zatrudnione lub osoby i podmioty, za pomocą których zakład ubezpieczeń wykonuje czynności ubezpieczeniowe, są obowiązane do zachowania tajemnicy dotyczącej poszczególnych umów ubezpieczenia. Oczywiście obowiązek dyskrecji dotyczy wszystkich danych wrażliwych, pozwalających na zindywidualizowanie strony umowy ubezpieczenia wraz ze wszystkimi danymi odnoszącymi się do warunków tego ubezpieczenia.
Podsumowanie
W świetle powyższych uwag, można stwierdzić, że „tajemnica giełdowa”, rozumiana w sposób szeroki, stanowi zakres zindywidualizowanych danych i innych informacji wrażliwych z punktu widzenia zasad organizacji i funkcjonowania zintegrowanego rynku finansowego, przy czym jej rekonstrukcja następuje w oparciu o płaszczyzny instytucjonalno-organizacyjną oraz instrumentalno-funkcjonalną. Od strony pozytywnej zasięg jej obowiązywania wyznacza zindywidualizowana konstrukcja rachunku papierów wartościowych, podczas gdy od strony negatywnej na jej zakres wpływa ujęcie systemowe w odniesieniu do depozytu papierów wartościowych. Tak rozumiana „tajemnica giełdowa” nie stanowi kategorii pokrywającej się z informacją poufną w rozumieniu art. 154 ObrInstrFinU. Natomiast wąskie rozumienie „tajemnicy giełdowej” oznacza odniesienie jej wyłącznie do danych indywidualizujących transakcje zawierane na rynkach regulowanych, tj. na giełdzie papierów wartościowych, tudzież na rynku pozagiełdowym regulowanym. Niemniej także i w tym przypadku zakres jej mocy wiążącej wyznacza konstrukcja rachunku papierów wartościowych oraz – od strony negatywnej – ujęcie systemowe depozytu papierów wartościowych. Nie ulega wątpliwości, że elementem konstrukcyjnym „tajemnicy giełdowej” jest pojęcie „tajemnicy zawodowej”, definiowane na gruncie art. 147 ObrInstrFinU. Summary: Duties of confidentiality: stock exchange, investment funds, pension funds, commodities exchange, insurance companies (Part III) The financial services market covers many diverse areas of activities conducted by entities subject to legal regulation because of the need to protect the interests of market players, in particular non-professional ones, since the basic legal priority of the legislator is to protect economic interests of mass (small) investors. The information relating to those investors as well as their transactions and the financial assets they already have is sensitive data. Hence, all activity areas of financial institutions incorporate the category of legally protected information the nature of which depends on the specificity of a financial institution’s business. In this context it is necessary to specify in detail categories of classified information, which structurally – although similar – are subject to different regulations.

1 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.; dalej jako: SwobDziałGospU.

2 T. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 128; dalej jako: PrBank.

3 T. jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.; dalej jako: ObrInstrFinU.

4 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 157 ze zm.; dalej jako: FundInwU.

5 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 197 ze zm.; dalej jako: GiełTowarU.

6 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 989 ze zm.; dalej jako: FundEmU.

7 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 243 ze zm.; dalej jako: PrTelekom.

8 Por. m.in. M. Romanowski, Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Komentarz, Warszawa 2003, s. 931; także G. Rejman, Zagadnienie tajemnicy zawodowej w świetle ustawy – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych, „Przegląd Prawa Gospodarczego” Nr 1/1995, s. 20.

9 Tak G. Rejman, op. cit., s. 20.

10 Por. ibidem, s. 20.

11 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1537 ze zm.; dalej jako: RynekKap­NadzórU.

12 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1382; dalej jako: OfertaPublU.

13 Por. zwłaszcza M. Bączyk [w:] Prawo rynku kapitałowego. Komentarz, pod red. M. Wierzbowskiego, L. Sobolewskiego, P. Wajdy, Warszawa 2012, s. 1447.

14 Pojęcie informacji poufnej, jakiego używa M. Bączyk [w:] op. cit., s. 1447 jest o tyle nieaktualne, że „informacja poufna” zdefiniowana została w art. 154 ObrInstrFinU w zw. z art. 56 OfertaPublU i odnosi się do innej kategorii niż „tajemnica zawodowa”.

15 Por. M. Bączyk [w:] op. cit., s. 1447.

16 M. Bączyk [w:] op. cit., s. 1446 używa ponadto pojęcia „beneficjenta” tajemnicy, czyli faktycznie klienta domu maklerskiego, czy banku prowadzącego rachunki papierów wartościowych, chociaż na gruncie art. 147 ObrInstrFinU mowa jest o „stronie umowy”.

17 Por. też M. Bączyk [w:] op. cit., s. 1446.

18 T. jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 355 ze zm.

19 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1411 ze zm.

20 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 455.

21 T. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1406; dalej jako: KonglFinNadzórU.

22 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 950 ze zm.; dalej jako: DziałUbezpU.

23 Por. M. Bączyk [w:] op. cit., s. 1448.