Tajemnica zawodowa w pośrednictwie ubezpieczeniowym. Stosowanie i sankcjonowanie (cz. II)

Monitor Prawniczy | 12/2015
Moduł: prawo pracy, postępowanie cywilne, prawo karne
Radosław Pacud, Grzegorz Mikś

Wstęp

W ramach projektu „Model regulacji jawności i jej ograniczeń w demokratycznym państwie prawnym”, realizowanego na rzecz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju1 , dokonano m.in. kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do zasady jawności i jej ograniczeń2 . Jest to materiał wyjściowy dla dalszych prac mających na celu uproszczenie regulacji i zapewnienie spójności przepisów oraz właściwej kontroli przestrzegania tajemnic3 . Równocześnie publikacja zgromadzonych w pierwszej fazie badań informacji może już obecnie ułatwić stosowanie i przestrzeganie prawa, m.in. zmniejszając niepewność w zakresie korzystania z informatycznych nośników danych i komunikacji elektronicznej. Może też wspomóc weryfikację formułowanych w badaniach uwag de lege lata i postulatów de lege ferenda. Dlatego w kolejnych numerach „Monitora Prawniczego” prezentować będziemy kilkadziesiąt tajemnic prawnie chronionych, rozpoczynając od tajemnic poszczególnych zawodów prawniczych.


 

Kierownik Projektu

dr hab. Grażyna Szpor, prof. UKSW

--------------------------

1 Projekt nr O ROB 0075 002 realizuje konsorcjum Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Wrocławski, Naukowe Centrum Prawno-Informatyczne i Wydawnictwo C.H.Beck. Strona internetowa Projektu: www.mrj.uksw.edu.pl

2 Zadanie 1.03. „Analiza polskiej regulacji ograniczeń jawności oraz powiązanych z nimi aktów prawa europejskiego i międzynarodowego”.

3 Prace te koordynowane są m.in. przez profesorów: Z. Cieślaka, J. Gołaczyńskiego, M. Jaśkowską, Z. Kmieciaka, J. Majewskiego, C. Martysza i C. Mika. Ponadto, koordynatorami zadań są: red. P. Grabarczyk, dr inż. A. Gryszczyńska, dr inż. M. Kiedrowicz, dr Sylwia Kotecka i dr A. Piskorz-Ryń.


Metodologia

Ustalenie zakresu poszczególnych tajemnic jest istotne nie tylko dla urzeczywistnienia wolności informacyjnej, ale również przy gwarantowaniu prawa dostępu do informacji publicznej, dlatego też celem zadania 1.03 było wykonanie kompleksowego przeglądu przepisów prawnych odnoszących się do ograniczeń jawności. Badaniem objęto akty prawne konstytuujące tajemnice oraz regulację prawną ograniczeń jawności, które nie mieszczą się w pojęciu tajemnic ustawowo chronionych. Dla usystematyzowania i zestandaryzowania danych na temat poszczególnych ograniczeń jawności opracowany został kwestionariusz badawczy, zgodnie z którym dla każdej z tajemnic opracowanie obejmuje określenie istotnych dla realizacji celu projektu cech, w tym m.in. podstawy prawnej, sposobu wprowadzania niedostępności informacji, wartości chronionych tajemnicą, zakresu przedmiotowego tajemnicy, okresu ochronnego, podmiotu chronionego w wyniku działania tajemnicy i jego uprawnień, podmiotu zobowiązanego do zachowania tajemnicy, podmiotów uprawnionych do uzyskania dostępu do informacji chronionych, zakresu związania tajemnicą, kryteriów dostępu do informacji objętych tajemnicą, podmiotów sprawujących kontrolę nad zachowaniem tajemnicy, techniki przetwarzania oraz udostępniania informacji objętych tajemnicą czy sankcji za nieuprawnione ujawnienie informacji podlegających ochronie. Badanie obejmuje również określenie relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi tajemnicami oraz zbadanie problemów związanych z nakładaniem się reżimów ochronnych.

Wyniki analiz posłużą jako materiał wyjściowy w szczególności do opracowania klasyfikacji publicznoprawnych ograniczeń jawności i problemów stosowania prawa, a także do opracowania modelu regulacji jawności i jej ograniczeń w Polsce i zasad, które powinny być stosowane przy tworzeniu aktów prawnych, w tym do opracowania słownika (leksykonu) tajemnic, ułatwiającego stosowanie prawa.


 

dr inż. Agnieszka Gryszczyńska

Koordynator zadania 1.03

 

 

Istnieją odrębne konstrukcje prawne tajemnic w zawodach pośrednictwa ubezpieczeniowego, a więc tajemnica agenta ubezpieczeniowego i brokera ubezpieczeniowego. Regulacje te, jak zostało to przedstawione w niniejszym artykule, różnią się od siebie w sposób zasadniczy, choć dotyczą bardzo podobnych i pozyskiwanych w tym samym celu informacji. Przepisy dotyczące tajemnicy ubezpieczeniowej odnoszą się jedynie do agentów ubezpieczeniowych, których działanie polega na dokonywaniu czynności w imieniu i na rzecz zakładów ubezpieczeń, rozszerzając ochronę tajemnicy o informacje pozyskane przez agenta i nieprzekazane do zakładu ubezpieczeń. Tajemnicy ubezpieczeniowej nie przestrzegają brokerzy, przynależąc do innego reżimu ochrony prawnej tajemnic.

Zakres podmiotowy dostępu tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym
Stroną umowy ubezpieczenia zawieranej z towarzystwem ubezpieczeniowym jest ubezpieczający i na nim spoczywa obowiązek deklaracji ryzyka ubezpieczeniowego1, czego pośrednikiem staje się dalej agent lub broker ubezpieczeniowy. Co do zasady, dysponentem informacji objętych tajemnicą w pośrednictwie ubezpieczeniowym jest ubezpieczający jako klient zakładu ubezpieczeń. W przypadku jednak, gdy ubezpieczonym staje się inna osoba, ubezpieczający przekazuje agentowi lub brokerowi już nie tylko własne, ale także cudze tajemnice. Powiernikiem tajemnicy zawodowej agenta lub brokera staje się finalnie zakład ubezpieczeń, który przestrzega tajemnicy ubezpieczeniowej. Poza tym, w konkretnych sytuacjach i w odniesieniu do określonych informacji przepisy prawa obligują do uchylenia tajemnicy wobec podmiotów korzystających z ochrony ubezpieczeniowej, tj. ubezpieczonego, a w przypadku zgłoszenia nastąpienia zdarzenia, z którym umowa wiąże odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń – także uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia2. Wszystkie wymienione podmioty stają się na różnych warunkach i czasie klientami usługi ubezpieczeniowej, stąd ochrona tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym nie może dotyczyć jedynie ubezpieczającego. Pomiędzy brokerem czy też agentem a towarzystwem ubezpieczeniowym zachodzi relacja, której przedmiotem jest przekazywanie uzyskanych informacji, stąd wszystkie te podmioty są włączone w proces ochrony pozyskanych tajemnic. Broker ubezpieczeniowy jest zobligowany do ujawnienia objętych tajemnicą brokerską faktów w celu właściwego i zgodnego z prawem zawarcia i wykonania umowy ubezpieczenia. Takie działanie, związane z wykonywaniem czynności brokerskich, nie może stanowić naruszenia tajemnicy brokerskiej, gdyż stanowi istotę jego pośrednictwa. Z kolei zakres danych ujawnianych przez agenta zależy głównie od wymagań zakładu ubezpieczeń, który konstruuje tzw. formularz3, wskazujący na rodzaje informacji, jakie powinien zebrać agent ubezpieczeniowy. W przypadku realizacji zadań brokera ubezpieczeniowego, zakres informacji zależeć będzie w dużym stopniu od doświadczenia i wiedzy brokera, jak również od rzeczowej potrzeby przekazania koniecznych danych związanych z wymaganiami zakładów ubezpieczeń przy zawieraniu kontraktu ubezpieczeniowego. Zakres zbieranych informacji zależy od samego brokera. Przepis art. 815 § 1 KC stanowi bowiem, że „jeżeli ubezpieczający zawiera umowę przez przedstawiciela, obowiązek ten [udzielenia informacji przyp. R.P., G.M.] ciąży również na przedstawicielu i obejmuje ponadto okoliczności jemu znane”. Ponieważ broker ubezpieczeniowy powinien wykonywać swoje czynności w obszarze zabezpieczenia wszelkich interesów mocodawcy, niekoniecznie wyłącznie w odniesieniu do konkretnej umowy ubezpieczenia, jest on zobligowany do gromadzenia informacji przekraczających te, które są konieczne do zrealizowania pojedynczej umowy ubezpieczenia, a następnie dokonywania selekcji w oparciu o kryterium wiedzy i doświadczenia. W związku z brakiem innych niż zwyczajowe reguł i procedur dotyczących zakresu ujawnianych informacji, może być dyskusyjne, jaki jest minimalny katalog koniecznych do przekazania zakładowi ubezpieczeń informacji4 objętych tajemnicą brokerską, a które informacje pozyskane od klienta i przekazywane zakładowi ubezpieczeń przekraczają ten „minimalny” zakres i mogą stanowić o naruszeniu tajemnicy brokera5. Na uwagę zasługuje bowiem fakt braku odpowiednich procedur regulujących te kwestie. Zakres informacji powinien więc być determinowany określoną potrzebą ubezpieczenia. Broker ubezpieczeniowy jest profesjonalistą w zakresie ubezpieczeń, rzadko jednak jest jednocześnie profesjonalny w zakresie prowadzonej przez klienta działalności, zatem niezbędne w jego działaniu jest tworzenie odpowiedniej procedury selekcji i przekazywania informacji, która nie może funkcjonować bez odniesienia do specyfiki branży, w której działa klient oraz rodzaju aranżowanej ochrony. Bez dodatkowej wiedzy branżowej broker może zebrać niewystarczające lub nadmierne informacje chronione przez klienta usługi ubezpieczeniowej. Inny zakres informacji objętych tajemnicą znajdzie się w dyspozycji brokera w przypadku zawierania ubezpieczenia budowlano-montażowego, ubezpieczenia mienia czy też odpowiedzialności cywilnej. Wydaje się, że to klient usługi ubezpieczeniowej powinien dbać o to, aby działalność brokera nie rodziła nadmiernego ryzyka ujawnienia zbędnych z punktu widzenia zawieranego kontraktu. Tym samym klient brokera staje się – z punktu widzenia art. 815 KC – odpowiedzialny za wstępną selekcję informacji przekazywanych brokerowi. Jednak to broker – jako profesjonalista ubezpieczeniowy – decyduje w imieniu swojego klienta, które znane mu informacje powinien podać zakładowi ubezpieczeń w dokumentach przekazywanych w celu realizacji umowy ubezpieczenia, które zaś są zbędne i nie wpływają na jego sytuację. Wydaje się jednak, że przekazanie ubezpieczycielowi nawet nadmiaru już zgromadzonych informacji nie powinno narazić klienta na ryzyko ich ujawnienia z racji nałożonych na towarzystwa ubezpieczeniowe reguł ochrony tajemnicy ubezpieczeniowej. Uwzględniając zatem, że brak odpowiednich informacji może spowodować negatywne skutki polegające na nabyciu niepełnej lub nieadekwatnej ochrony ubezpieczeniowej, broker nie powinien nakładać zbyt dużych ograniczeń w zakresie przekazywanych informacji do ubezpieczyciela, oczywiście w ramach rzeczowej potrzeby ubezpieczeniowej. Informacje chronione bezwzględnie tajemnicą brokerską i przekazane zakładowi ubezpieczeń, w szczególnych przypadkach mogą otrzymać inne niż zakład ubezpieczeń i pośrednik ubezpieczeniowy podmioty uprawnione do dostępu do tajemnicy ubezpieczeniowej. Zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej6, wyłączone jest przestrzeganie tajemnicy ubezpieczeniowej wobec określonych podmiotów państwowych, które wnioskują o udzielenie informacji (sąd lub prokuratura, komornik sądowy, organ nadzoru, Najwyższa Izba Kontroli, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej lub dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej, Generalny Inspektor Informacji Finansowej, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Dyrektor Izby Celnej, Rzecznik Praw Obywatelskich – w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Podmioty te mogą występować do zakładów ubezpieczeń o ujawnienie informacji objętych tajemnicą, lecz tylko w zakresie potrzebnym do prowadzonych przez nie spraw w ramach określonych kompetencji ustawowych. Szczególne znaczenie ma przekazywanie informacji do gestii podmiotów gwarantujących ład na rynku ubezpieczeniowym, tj. Komisji Nadzoru Finansowego, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Polskiej Izby Ubezpieczeń oraz Rzecznika Ubezpieczonych, w zakresie wykonywania ustawowych zadań, w związku z podjętą interwencją. Istnieje także grupa podmiotów współpracujących z zakładami ubezpieczeniowymi w zakresie działalności ubezpieczeniowej, stąd do celów tej współpracy niezbędny jest dostęp do informacji chronionych tajemnicą ubezpieczeniową, ale zagadnienia te dotyczą bardziej kwestii tajemnicy ubezpieczeniowej, która leży poza opracowaniem. Ze względu na sposób prowadzenia działalności brokerskiej lub agencyjnej, konieczne staje się udostępnienie informacji objętych tajemnicą osobom, które dokonują określonych czynności będąc jednocześnie pracownikami (na podstawie umowy o pracę) bądź współpracownikami (na podstawie innych umów) agentów oraz brokerów ubezpieczeniowych. Wymienione osoby można podzielić na dwie najważniejsze kategorie:
1) osoby, za pomocą których agent lub broker ubezpieczeniowy dokonują czynności agencyjnych lub brokerskich; 2) pozostałe osoby, niemające bezpośredniej styczności z wykonywaniem czynności zawodowych, jednak mające możliwość dostępu do danych objętych tajemnicą.
Bezpieczeństwo prawne ma w tym zakresie zapewnić przepis art. 100 § 2 pkt 4 i 5 KP, który stanowi, że pracownik jest obowiązany w szczególności (…) zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, a także przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach7. Można zadać pytanie, czy ubezpieczający jako dysponent tajemnicy może dowiedzieć się, które z osób z zatrudnionych przez agentów i brokerów mają jeszcze dostęp do powierzanych tajemnic? Zarówno w przypadku agentów, jak i brokerów ubezpieczeniowych, osoby dokonujące odpowiednio czynności agencyjnych lub brokerskich, stanowiących przedmiot wykonywanej przez nich pracy w ramach prowadzonej działalności agencyjnej lub brokerskiej, podlegają obowiązkowej rejestracji. Wypełnienie tego obowiązku leży po stronie osoby prowadzącej odpowiednio działalność agencyjną lub brokerską. Agent ubezpieczeniowy i broker oświadcza, czy wykonuje czynności agencyjne osobiście, czy przy udziale innych osób, które podlegają wpisowi do rejestru. Zasadniczo więc dopuszczona do tajemnicy powinna być osoba wpisana w rejestrze. Ubezpieczający jako klient może jednak wymagać przekazania mu informacji, kto jest objęty tajemnicą w działalności pośrednictwa ubezpieczeniowego, co pozwoli jasno odróżnić i zidentyfikować osoby będące dysponentem tajemnicy i osoby, które nabyły o niej wiedzę w sposób nieuprawniony. Kwestia ta nabiera dodatkowego znaczenia z uwagi na fakt masowego wykorzystywania elektronicznych sposobów komunikacji w procedurach zarówno agencyjnych, jak i brokerskich, co znacząco poszerza katalog osób mających dostęp do informacji objętych tajemnicą, w tym również osób niezwiązanych bezpośrednio z wykonywaniem czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego, a jednocześnie poszerza katalog osób, które mogą mieć dostęp do tych informacji pomimo braku ich rejestracji w którymkolwiek z funkcjonujących w pośrednictwie ubezpieczeniowym rejestrów8. W rozważaniach na temat zakresu podmiotowego dostępu do tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym warto zwrócić uwagę na fakt, że ustawodawca dostrzegł ryzyko związane z ujawnianiem niektórych informacji, których ujawnienie mogłoby spowodować lub spowodowałoby szkody dla Rzeczpospolitej Polskiej, określając zasady ich udostępniania w ustawie z 5.9.2010 r. o ochronie informacji niejawnych9. Ustawa ta zakłada konieczność uzyskania kwalifikowanych uprawnień zawodowych ze względu na przedmiot informacji i przewiduje odpowiednią procedurę certyfikacyjną, która dotyczy również pośredników ubezpieczeniowych, o ile istnieje przesłanka, że informacje przez nich pozyskiwane mają charakter informacji chronionych. Udostępnienie informacji certyfikowanemu przez ABW i SKW pośrednikowi ubezpieczeniowemu jest przewidzianym w OchrInfU elementem zarządzania ryzykiem w systemie informacji niejawnych w rozumieniu art. 2 pkt 15–17 OchrInfU. Ze względu na rangę informacji niejawnych ustawodawca ogranicza możliwość przekazania tych informacji pośrednikom ubezpieczeniowym, którzy nie dają gwarancji ich ochrony.
Sankcjonowanie ochrony tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym
Odpowiedzialność agenta i brokera w związku z pośrednictwem tajemnic kształtuje się według różnych zasad, które wynikają z ich odmiennych pozycji prawnych. Agent powinien, co do zasady, stać się powiernikiem tylko tych informacji, o które zapytuje zakład ubezpieczeń. Odpowiada oczywiście za ujawnienie tych informacji osobom nieuprawnionym do ich otrzymania. Rola brokera w kwestii informacji jest bardziej złożona. Z jednej strony, broker odpowiada za to, że nie podał informacji10, która, zdaniem ubezpieczyciela, miała wpływ na wystąpienie zdarzenia szkodowego11. Z drugiej strony, broker ponosi odpowiedzialność za ujawnienie tajemnicy brokerskiej osobom nieupoważnionym. Ustawodawca w sposób zróżnicowany definiuje skutki naruszenia tajemnicy przez agentów i brokerów. Naruszenie ochrony tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym jest sankcjonowane za pomocą reżimów administracyjnoprawnych, karnych oraz cywilnoprawnych. Kontrolę i nadzór nad realizacją czynności agencyjnych sprawuje bezpośrednio zakład ubezpieczeń12 i pośrednio Komisja Nadzoru Finansowego13, natomiast w odniesieniu do czynności brokerskich jedynie Komisja Nadzoru Finansowego14. Dzięki temu kontrola nad brokerami ubezpieczeniowymi jest związana ze zinstytucjonalizowaną ochroną interesu publicznego15. Kontrola tajemnicy agencyjnej pozostaje przede wszystkim w gestii zakładu ubezpieczeń jako instytucji zaufania publicznego16. Nadzór sprawowany przez organy administracyjnoprawne, jak również przez instytucje zaufania publicznego, daje pewne gwarancje ochrony ważnych dóbr w pośrednictwie ubezpieczeniowym. Tymi dobrami jest nie tylko prawidłowa realizacja zadań pośrednictwa ubezpieczeniowego, ale także określone wartości, w tym bezpieczeństwo tajemnic oraz ochrona ich przed dostępem przez osoby nieupoważnione. Kontrola administracyjna działalności brokerskiej wyróżnia go pośród innych zawodów zaufania publicznego, które posiadając struktury samorządowe mają kompetencję do określania sądownictwa dyscyplinarnego. Brokerzy nie są, na wzór innych zawodów zaufania publicznego, obowiązkowo zrzeszeni w samorządzie zawodowym, sprawującym określone funkcje kontrolne. Z braku kontroli ochrony tajemnic ubezpieczeniowych przez ewentualny samorząd zawodowy, w ramach odpowiedzialności dyscyplinarnej jedyną stałą funkcję kontrolną realizuje organ nadzoru na podstawie art. 35 ust. 1 PośredUbezpU. Dekodując sformułowanie odnoszące się do wymogów kontroli w zakresie „prowadzonej działalności” oraz „zgodności z przepisami prawa i zezwoleniem” trzeba wskazać, że organ nadzoru ma obowiązek kontroli zachowania tajemnic przez brokera, przede wszystkim na wniosek poszkodowanego i w sytuacji, w której przesłanki naruszenie tajemnicy są wiarygodne. Uprawnienia KNF obejmują zarówno kontrolę działalności, jak i stanu majątkowego podmiotów wykonujących działalność brokerską. W zakresie tej kontroli organ nadzoru może żądać od podmiotów prowadzących działalność brokerską wyjaśnień i informacji dotyczących ich działalności, w tym ochrony tajemnicy brokerskiej oraz zarządzić przekazywanie określonych danych. W przypadku stwierdzenia uchybień, organ nadzoru może wydawać zalecenia mające na celu usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości i dostosowanie działalności brokerskiej do przepisów prawa. Sankcją za niewykonanie decyzji nadzorczych przez brokerów jest nałożenie kar admi­nistracyjnych na członków zarządu lub prokurentów podmiotu wykonującego działalność brokerską, będącego osobą prawną17. Ponadto, broker jako osoba prawna może otrzymać kary pieniężne do wysokości trzykrotnej prowizji uzyskanej za ostatnie 3 miesiące przed nałożeniem kary. Nie ma takiego systemu kar pieniężnych w przypadku uchybień w działalności agencyjnej. Każda osoba, której dobra zostaną naruszone lub ulegną uszczupleniu przez niezgodne z prawem naruszenie zawodowej tajemnicy brokerskiej lub agencyjnej, może dochodzić naprawienia szkody przez pośrednika ubezpieczeniowego. W przypadku brokera osobą poszkodowaną jest kontrahent brokera, a w przypadku pośrednictwa agenta, poszkodowanym jest ubezpieczony, który nie jest wprost jego kontrahentem. Dlatego podstawą prawną sankcji cywilnoprawnej wobec brokera jest art. 471 KC (odpowiedzialność ex contractu), a wobec agenta art. 415 KC (odpowiedzialność ex delicto). W literaturze zwraca się uwagę, że broker może odpowiadać także deliktowo18. W przypadku ujawnienia tajemnicy przez agenta, pozwane może być towarzystwo ubezpieczeniowe, które ponosi odpowiedzialność za działania agenta ubezpieczeniowego na podstawie art. 11 ust. 1 PośredUbezpU, który przewiduje, że „za szkodę wyrządzoną przez agenta ubezpieczeniowego w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych odpowiada zakład ubezpieczeń, na rzecz którego agent ubezpieczeniowy działa. W przypadku multiagencji zasada ta nie ma zastosowania. W myśl art. 11 ust. 2 PośredUbezpU, to agent ubezpieczeniowy wykonujący czynności agencyjnej, na rzecz więcej niż jednego zakładu ubezpieczeń w zakresie tego samego działu ubezpieczeń, zgodnie z załącznikiem do DziałUbezpU, odpowiada za szkody powstałe z tytułu wykonywania tych czynności wyrządzone klientowi, ubezpieczającemu, ubezpieczonemu lub osobie uprawnionej z umowy ubezpieczenia. Obowiązek zachowania tajemnicy przez brokera jest na tyle doniosły, że jego naruszenie uzasadnia odstąpienie od umowy zawartej z brokerem lub wypowiedzenie jej ze skutkiem natychmiastowym w zależności od tego, czy jest to umowa na świadczenie jednorazowe, czy kreuje zobowiązanie trwałe, nawet jeżeli zleceniodawca brokera nie poniósł szkody19. W przypadku agenta okoliczność naruszenia tajemnicy nie może być podstawą odstąpienia od umowy ubezpieczenia, możliwe jest wypowiedzenie umowy ubezpieczenia, choć niejasne jest, czy można z tego powodu żądać zwrotu składki za okres ochrony ubezpieczeniowej, który upłynął. Sposób sankcjonowania naruszenia powierzonych tajemnic przez multiagenta rodzi wątpliwości. Jest on bowiem przedstawicielem więcej niż jednego zakładu ubezpieczeń, który już nie ponosi za niego odpowiadzialności, jak w przypadku agentów wyłączonych. Zgodnie z przepisami prawa, multiagent odpowiedzialność ponosi samodzielnie20, i podobnie jak broker podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej. Sposób i zakres wykonywanych przez niego czynności i wynikający z niego sposób pozyskiwania informacji, jak również charakter jego odpowiedzialności wobec osób trzecich i zakładów ubezpieczeń skłania do wniosku, że multiagent powinien ponosić odpowiedzialność wobec klientów opartą o przesłanki podobne do tych, na jakich odpowiada broker ubezpieczeniowy. Rozbieżności pomiędzy zasadami operacyjnymi działania multiagentów a kwestią zobowiązań wobec mocodawcy (zakładu ubezpieczeń) wskazują na potrzebę stworzenia odrębnego uregulowania dotyczącego powierzanych jemu tajemnic. Zwiększające się spektrum udostępnianych informacji koniecznych do prawidłowego zawarcia umowy ubezpieczenia sprawia, że to przedsiębiorcy są najbardziej narażeni na szkody majątkowe związane z ujawnieniem tajemnic przekazywanych pośrednikom ubezpieczeniowym. Dlatego też sami pośrednicy ubezpieczeniowi pragną zagwarantować sobie bądź swoim klientom zachowanie tajemnicy. Większe możliwości ma w tym zakresie broker, który może zawierać umowę z ubezpieczającym, w której możliwe staje się przyjęcie określonej regulacji umownej odpowiedzialności przez brokera za każdorazowe ujawnienie tajemnicy brokerskiej. Jednocześnie agent ubezpieczeniowy nie ma możliwości ukształowania stosunku obligacyjnego pomiędzy nim z ubezpieczonym. Podstawą roszczenia wobec brokera może być obowiązek zapłaty umówionej sumy pieniężnej (kara umowna). Klauzula umowna może nakładać na brokera obowiązek szczególnego sposobu ochrony tajemnicy brokerskiej, czyli niewynikające wprost z przepisów środki techniczne używane do ochrony tajemnic, okres związania tajemnicami, szczególną ostrożność w zakresie określonych danych. Ze względu na trudności z wykazaniem szkody przy naruszeniu obowiązków dotyczących przekazywanych informacji, takie ustalenie odpowiedzialności cywilnoprawnej jest najbardziej efektywne z punktu widzenia interesów klienta usługi ubezpieczeniowej. Warto dodać, że podobne klauzule poufności w przypadku agentów ubezpieczeniowych mogą być stosowane jedynie wobec towarzystwa ubezpieczeniowego, jak również w umowie pomiędzy agentem a osobą wykonującą niektóre czynności agencyjne, jeżeli dodatkowej cywilnoprawnej gwarancji ochrony tajemnic udziela ta druga. W przypadku uchybienia tajemnicy przez pośrednika ubezpieczeniowego, najbardziej represyjna jest sankcja z art. 232 ust. 1 KK. Do skazania za naruszenie tajemnicy konieczne jest wyczerpanie wszystkich elementów czynu zabronionego w przypadku ujawnienia tajemnicy brokerskiej, ustalanych na zasadach ogólnych. Nie można w stosunku do brokerów zastosować sankcji karnej z art. 19 PośredUbezpU. Przepis kodeksowy przewiduje, że kto będąc obowiązany do zachowania tajemnicy ujawnia ją lub wykorzystuje, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Taka sama sankcja grozi za naruszenie tajemnicy brokerskiej, która jest zwiększana do lat 5 w przypadku działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Trudno znaleźć praktyczne egzemplifikacje przestępstwa zwykłego, jak i kwalifikowanego w przedmiocie naruszenia tajemnicy brokerskiej. Przypadki takich kar nie są ujawniane, choć ewentualne publikacje orzeczeń przestępstw w tym zakresie mogłyby mieć charakter odstraszający. Niewątpliwie najważniejszą i bezpośrednią rolę w kontroli i sankcjonowaniu tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym pełnią w chwili obecnej zakłady ubezpieczeń – w przypadku agentów ubezpieczeniowych i Komisja Nadzoru Finansowego w przypadku brokerów. W tym podziale kompetencji niejasne jest miejsce kontroli zachowania tajemnicy przez multiagentów. Najszybsze i najbardziej bezpośrednie działania w przypadku naruszenia tajemnicy powinny następować według reżimu administracyjnego. Niniejsze stwierdzenie nie wyklucza oczywiście możliwości skorzystania z obydwu pozostałych reżimów odpowiedzialności.
Społeczny i aksjologiczny wymiar ochrony tajemnic w pośrednictwie ubezpieczeniowym
Regulacja prawna tajemnicy w pośrednictwie ubezpieczeniowym chroni istotne wartości społeczne. Są one związane z dobrami osobistymi ubezpieczonego, prawidłowym rozwojem rynku ubezpieczeniowego, choć najważniejsza wydaje się ochrona zaufania21 poprzez gwarancje prawne wynikające z regulacji tajemnic pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz ich sankcjonowanie22. Rola zaufania jest szczególnie istotna w tej części rynku, gdzie ochronę pozyskują przedsiębiorcy, którym nie przysługują przywileje z regulacji konsumenckiej23. Zaufanie do pośrednika ubezpieczeniowego jest przede wszystkim zaufaniem kompetencyjnym24. Oznacza to w praktyce, że opiera się ono nie tylko na przekonaniu o fachowości partnera, jak również o jego wiedzy i warsztacie zawodowym, ale również jest zaufaniem aksjologicznym – połączonym ze stawianiem partnerowi wymagań i kierowaniem do niego oczekiwań natury moralnej i etycznej – prawdomówności, sumienności, etosu zawodowego. W przypadku zawodów, których wykonywanie wiąże się z przekazywaniem istotnych informacji – również z oczekiwaniem, że partner zachowa te informacje w tajemnicy. Decyzje ubezpieczającego o obdarzeniu zaufaniem lub powstrzymaniu się od niego zależą od rachunku zaufania polegającego na ocenie wiarygodności potencjalnego partnera, którym jest występujący w imieniu towarzystwa ubezpieczeniowego agent, jak również którym staje się niezależny broker. Broker ubezpieczeniowy daje swojemu klientowi rękojmię wiarygodności immanentnej (reputacja, aktualne osiągnięcia, wizerunek, rekomendacje, referencje)25, agent ubezpieczeniowy będzie natomiast korzystał z nierozerwalnie z nim związanej marki zakładu ubezpieczeń. W obydwu jednak przypadkach w kwestii działania pośredników ubezpieczeniowych w zgodzie z przepisami prawa oraz w odniesieniu do zachowania tajemnicy agencyjnej, czy też brokerskiej, swoistym gwarantem właściwego wykonania przez pośrednika obowiązku będzie organ państwowy, którego zadaniem jest udzielanie licencji oraz kontrola zasad zachowania tajemnic. Dlatego to także państwo ponosi społeczną odpowiedzialność za właściwy nadzór nad ochroną tajemnicy brokerskiej, co jest konsekwencją braku samorządu zawodowego brokerów. W razie jego powołania taki samorząd mógłby sprawować sądownictwo dyscyplinarne, przejmując współodpowiedzialność za nieprawidłowości w tym zakresie. Wydaje się, że zaufanie odgrywa znaczenie większą rolę operacyjną w przypadku brokera aniżeli agenta26. Bez zaufania, które gwarantuje tajemnica brokerska, nie da się w pełni prawidłowo realizować usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego, nie można bowiem zebrać dokumentacji niezbędnej do prawidłowego wykonania czynności brokerskich. Agent ubezpieczeniowy, zbierając standardowe informacje, nie wymaga dodatkowej czujności ze strony dysponenta informacji ubezpieczeniowych. Ujawnienie objętych tajemnicą informacji przez osoby nieuprawnione może więc wywołać stratę majątkową, co daje przesłanki do roszczenia o zapłatę odszkodowania, ale częściej powoduje trudną do oszacowania szkodę społeczną polegającą na utracie zaufania nie tylko do pośrednika, który tajemnicę ujawnił, ale zarówno do zakładu ubezpieczeń jako instytucji zaufania publicznego, jak i organów państwowych. Dotyczy to zarówno ujawnienia tajemnicy przez agentów, jak również brokerów, od których działalności zależy rozwój zarówno rynku ubezpieczeniowego, jak i rynku pośrednictwa ubezpieczeniowego. Dlatego też od należytego stosowania prawa przez pośredników ubezpieczeniowych zależy, czy wartości chronione przez tajemnice pośrednictwa ubezpieczeniowego będą właściwie respektowane. Skuteczna ochrona tajemnic jest zatem potrzebna nie tylko agentom, brokerom czy też klientom pośredników ubezpieczeniowych, ale również całemu społeczeństwu, gdyż reputację i zaufanie do tych pierwszych, stanowiących najbardziej znaczący obecnie kanał dystrybucji rozwiązań ubezpieczeniowych, trudno zyskać, a nieporównywalnie łatwiej można stracić. Zwraca na to uwagę P. Sztompka27 wskazując na asymetrię między zdobywaniem a traceniem zaufania – „łatwiej stracić zaufanie, niż raz stracone odzyskać”. Zaufanie społeczne stracone w skali makro w odniesieniu do instytucji finansowych może spowodować trudną do oszacowania szkodę, co obserwuje się chociażby w następstwach kryzysu finansowego z 2008 r. Dlatego zachodzi potrzeba egzekwowania każdego przypadku naruszeń ochrony tajemnic, tak aby nie podważać wiarygodności samej instytucji ubezpieczenia.
Porównanie regulacji ochrony tajemnic w pośrednictwie. Wnioski
1. Istnieją odrębne konstrukcje prawne tajemnic w zawodach pośrednictwa ubezpieczeniowego, a więc tajemnica agenta ubezpieczeniowego i brokera ubezpieczeniowego. Regulacje te różnią się od siebie w sposób zasadniczy, choć dotyczą bardzo podobnych i pozyskiwanych w tym samym celu informacji. Przepisy dotyczące tajemnicy ubezpieczeniowej odnoszą się jedynie do agentów ubezpieczeniowych, których działanie polega na dokonywaniu czynności w imieniu i na rzecz zakładów ubezpieczeń, rozszerzając ochronę tajemnicy o informacje pozyskane przez agenta i nieprzekazane do zakładu ubezpieczeń. Tajemnicy ubezpieczeniowej nie przestrzegają brokerzy, przynależąc do innego reżimu ochrony prawnej tajemnic. 2. Tajemnica zawodowa agenta ubezpieczeniowego jest uregulowana w art. 13 ust. 1 pkt 3 PośredUbezpU, choć pośrednik ten jest zobowiązany do przestrzegania również tajemnicy ubezpieczeniowej z art. 19 DziałUbezpU. Ta pierwsza ma jednak szerszy zakres, więc za wystarczającą należy uznać regulację tajemnicy zawodowej agenta ubezpieczeniowego, jako określonego podmiotu działającego na rynku ubezpieczeniowym. 3. Celem regulacji tajemnicy zawodowej agenta jest nie tylko ochrona informacji ważnej dla ubezpieczającego, ale również informacji ważnych dla ubezpieczyciela. Ze względu na sposób działania multiagentów jako powierników informacji pozyskiwanych od wielu konkurujących ze sobą ubezpieczycieli, należy na nowo przemyśleć kwestię ich tajemnicy zawodowej. Stąd sformułowano postulat de lege ferenda proponując stworzenie odrębnej regulacji tajemnicy zawodowej multiagenta, w sposób uwzględniający specyfikę ich działania. 4. Zakres informacji, które pozostają w związku z wynikającymi z obowiązku brokera czynnościami doradczymi, jest nieporównywalnie większy od zakresu informacji objętych tajemnicą w działalności agenta ubezpieczeniowego. Być może daje to przesłanki do wyjaśnienia ogólnego oglądu rynku pośrednictwa, na którym to nie agenci ubezpieczeniowi, ale brokerzy ubezpieczeniowi częściej mają dostęp do tajemnic związanych z działaniami państwowych osób prawnych i państwowych jednostek organizacyjnych, jednostek podległych MON, jednostek podległych organom władzy publicznej i nadzorowanych przez te organy, w tym przedsiębiorstw państwowych oraz może mieć dostęp do informacji niejawnych. 5. Z ochroną informacji na rynku ubezpieczeniowym wiąże się zagadnienie niebezpieczeństwa ich ujawnienia. W ogóle spośród wszystkich osób uprawnionych do dostępu do tajemnicy ubezpieczeniowej największe niebezpieczeństwo ujawnienia dotyczy właśnie pośredników ubezpieczeniowych. Wynika to oczywiście z powszechności wykonywania zawodu agenta ubezpieczeniowego28, jak również wielokrotnie większej liczby brokerów, niż samych towarzystw ubezpieczeniowych29. Przez taki efekt skali rzeczywiste niebezpieczeństwo ujawnienia informacji ubezpieczeniowych jest najwyższe w przypadku agentów, a biorąc pod uwagę rodzaje informacji, największe zagrożenia dotyczyć muszą brokerów. 6. Szczególną cechą tajemnicy agencyjnej jest obowiązek zachowania w tajemnicy informacji dotyczących zlecającego, czyli zakładu ubezpieczeń. Regulacja ustawowa i sankcjonowanie „tajemnicy zawodowej” może być uzupełniana w przypadku brokerów przez same strony, które mogą ustalić dodatkowe warunki wykonywaniem określonej działalności, w tym także postępowania z powierzonymi tajemnicami („klauzule poufności”). O ile brokera obdarza się dużym zaufaniem, przedstawiając mu do wglądu i oceny chronione dokumenty wewnętrzne, o tyle w odniesieniu do agenta pierwszoplanową rolę pełni jednak sam zakład ubezpieczeń, który nota bene może odpowiadać cywilnoprawnie za skutki naruszeń tajemnicy przez agenta ubezpieczeniowego. Naruszenie tajemnicy zawodowej może stanowić podstawę do nałożenia kary pieniężnej jako kary administracyjnej, cofnięcia zezwolenia, rozwiązania umowy agencyjnej, a także rodzić odpowiedzialność z tytułu naruszenia dóbr osobistych oraz odpowiedzialność odszkodowawczą. 7. Tajemnica brokerska, jak również tajemnica w działalności agencyjnej, mają charakter nienazwany przez ustawodawstwo, w przeciwieństwie do tajemnicy ubezpieczeniowej, która jest przewidziana in nomie. Tajemnica brokerska należy do katalogu tajemnic o charakterze podmiotowym, podkategorii tajemnice zawodów zaufania publicznego30, podobnie jak tajemnica radcy prawnego, adwokata, rzecznika patentowego. Nie można tego powiedzieć o tajemnicy w działalności agenta, który jest odpowiedzialny przede wszystkim wobec ubezpieczyciela, a nie klienta, który powierza tajemnice. Ze względu na rolę zaufania w usługach brokerskich, prawidłowa ochrona tajemnicy brokerskiej jest warunkiem sine qua non rozwoju rynku usług brokerskich. Broker jako podmiot zobowiązany do tajemnicy zawodowej, a jednocześnie kooperujący z instytucjami zaufania publicznego, z punktu widzenia ochrony powierzanych tajemnic spełnia przesłanki do określania go mianem „zawodu zaufania publicznego”, choć należy przede wszystkim podkreślać rangę działań brokera jako wykonawcy „czynności zaufania publicznego”. 8. Warto na kanwie niniejszych rozważań zwrócić uwagę na fakt, że w przepisach DziałUbezpU dotyczących kontroli działalności brokerskiej nie ma jasnego wskazania dla organu nadzoru w kwestii odnoszącej się do kontroli zachowania tajemnic przez brokerów ubezpieczeniowych, co może prowadzić do wniosku, iż ustawodawca nie dostrzegł istotnego zagrożenia wynikającego z ujawnienia tajemnicy w działalności brokerskiej. Ogólnym wnioskiem wynikającym z analizy wspomnianych przepisów jest bowiem dygresja, że organ nadzoru wykonuje swoje czynności w odniesieniu przede wszystkim do sposobu działania i stanu majątkowego działalności brokerskiej, jak również do jego zgodności z przepisami prawa i otrzymanym zezwoleniem. Takie zadanie może okazać się jednak trudne w związku ze stale rosnącą ilością podmiotów brokerskich, których działanie i ochrona tajemnic opiera się na zwyczajowych procedurach, jak również w związku z liberalizacją dostępu do zawodu brokera ubezpieczeniowego, co może spowodować załamanie się elitarności tego zawodu. Nie można jednak postulować zwiększenia nadzoru w tym zakresie, ponieważ specyfika środowiska gospodarczego, jak również rosnąca stale konkurencja w branży brokerskiej może, w połączeniu z nadmierną represyjnością organu nadzoru, spowodować załamanie się rynku usług brokerskich, a w najlepszym razie doprowadzić do znaczącego ograniczenia możliwości wykonywania usług, w związku z niezbędną – dla udowodnienia odpowiedniego poziomu ochrony tajemnic – rygorystyczną procedurą jej ochrony. Jednym z postulowanych przez rynek brokerski rozwiązań problemu nadzoru jest ustanowienie samorządu brokerów ubezpieczeniowych jako organu oceniającego określone naruszenia związane bezpośrednio z wykonywaniem przez brokera jego czynności, w tym również przypadki ujawnienia tajemnicy brokerskiej. W celu uniknięcia negatywnych następstw związanych z koniecznością wprowadzenia odpowiednich przepisów i procedur precyzujących wymagania dotyczące ochrony tajemnicy przez podmioty do tego zobowiązane, a w szczególności brokerów ubezpieczeniowych, co może spowodować konieczność wystandaryzowania różnorodnych – obowiązujących w różnych podmiotach gospodarczych – procedur należy podjąć refleksję nad korzyściami z podjęcia przez potencjalny samorząd brokerski roli w ochronie tajemnic brokerskich. Summary: Professional secrecy in insurance mediation. Application and sanctions for non-compliance (Part II) Insurance agents and brokers are confidants of secrets entrusted to them by their clients. Those secrets are systemically dis­closed to insurance companies upon conclusion of insurance contracts, as a result of which they become covered by another protection regime, namely insurance secrecy. Insurance brokers face a dilemma which information should be disclosed to insurance company in the course of performing brokerage services, and which should be withheld or remain undisclosed. In turn, the scope of secrets to be protected by agents depends on “insurance forms” prepared by insurance company. Insu­rance agents are subject to supervision by insurance companies, while insurance brokers to public supervision by the Financial Supervisory Authority, and are held liable for infringement of the duty to protects secrecy in insurance mediation. Moreover, they are liable in tort and in contract as described in the provisions of the Civil Code. The duty of confidentiality in insurance mediation professions plays an important social function and contributes to building confidence in the insurance market institutions, including the institution of insurance mediation.

1 Por. E. Kowalewski, Prawo ubezpieczeń gospodarczych, Bydgoszcz–Toruń 2002, s. 159.

2 Uprawniony może być nabywca ubezpieczonej nieruchomości (art. 823 § 1 KC), poszkodowany na tle ubezpieczenia OC, cesjonariusz i zastawnik wierzytelności ubezpieczeniowej, wierzyciel hipoteczny z tytułu ubezpieczenia obciążonej nieruchomości (zob. E. Kowalewski, Prawo…, op. cit., 2002, s. 157).

3 E. Kowalewski, Prawo ubezpieczeń gospodarczych, Bydgoszcz–Toruń 2006, s. 196.

4 Warto zwrócić uwagę, że broker ubezpieczeniowy jest profesjonalistą w zakresie ubezpieczeń, rzadko jednak jest jednocześnie profesjonalny w zakresie prowadzonej przez klienta działalności, zatem niezbędne w jego działaniu jest stworzenie odpowiedniej procedury selekcji i przekazywania informacji, która nie może funkcjonować bez odniesienia do specyfiki branży, w której działa klient oraz rodzaju aranżowanej ochrony. Inny zakres informacji wrażliwych znajdujących się w dyspozycji brokera będzie w przypadku zawierania ubezpieczenia budowlano-montażowego, ubezpieczenia mienia czy też odpowiedzialności cywilnej. Inna zatem będzie również ewentualna strata związana z jej zbędnym ujawnieniem.

5 Dyskusyjne może być np. przekazywanie przez brokerów pełnej treści kontraktów budowlano-montażowych stanowiących tajemnicę kontrahentów, sposobu rozliczania tych kontraktów, zasad rozliczania finansowania zewnętrznego inwestycji, szczegółowych danych wymagających opatentowania, know-how, biznesplanów czy też informacji niejawnych – w sytuacji, w której zakład ubezpieczeń nie zapytał o te dane.

6 T. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 950 ze zm.; dalej jako: DziałUbezpU.

7 W wyroku SN z 6.6.2000 r. (I PKN 697/99, OSNAPiUS Nr 24/2001, poz. 709) przyjęto, że naruszenie obowiązku zachowania w tajemnicy informacji z art. 100 § 2 pkt 4 KP dotyczy także nieuprawnionego pracownika, który został dopuszczony do tajemnicy ubezpieczeniowej.

8 Przykładowo: informatycy, archiwiści, osoby postronne, osoby świadczące działania marketingowe na rzecz pośrednika ubezpieczeniowego itd.

9 Dz.U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.; dalej jako: OchrInfU.

10 Przepis art. 815 § 1 zd. 2 przewiduje, że „jeżeli ubezpieczający zawiera umowę przez przedstawiciela, obowiązek ten (notyfikacji i deklaracji ryzyka) ciąży również na przedstawicielu i obejmuje ponadto okoliczności jemu znane”.

11 D. Fuchs, Wybrane cechy umowy ubezpieczenia majątkowego, PA Nr 4/1999, s. 43.

12 Art. 18 ustawy z 22.5.2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym, t. jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1450 ze zm.; dalej jako: PośredUbezpU.

13 Art. 19–19h PośredUbezpU.

14 Art. 35–35i PośredUbezpU.

15 Trybunał Konstytucyjny ustalił, że specyfika wykonywanych funkcji oraz konieczność zagwarantowania zaufania publicznego wiąże się z koniecznością narzucenia niektórym zawodom standardów opierających się na szczególnej przejrzystości, transparentności i uczciwości. Realizację tej zasady stanowi zarówno reglamentacja tych zawodów, jak i prawo do zawieszania ich wykonywania przez organ nadzoru. Zasada ta odnosi się zarówno do instytucji, jak i do działalności gospodarczych dokonujących określonych czynności zawodowych. Działalność instytucji zaufania publicznego, jak również wykonywanie zawodów zaufania publicznego pozostaje w bezpośrednim związku z interesem państwa i obywateli. Dlatego można przyjąć, że prawidłowe funkcjonowanie powyżej wymienionych podmiotów leży w interesie państwa i społeczeństwa; wyrok TK z 17.12.2003 r., SK15/02, OTK-A Nr 9/2003, poz. 103.

16 Wyrok TK z 18.4.2000 r., K 23/99, „Glosa” Nr 12/2000, s. 47, OTK-ZU Nr 3/2000, poz. 89.

17 Art. 35 ust. 4 pkt 1 PośredUbezpU przewiduje kary pieniężne do wysokości dziesięciokrotnego ostatnio ogłoszonego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

18 Por. J. Pokrzywniak, Broker…, op. cit., s. 76.

19 Por. ibidem, s. 76.

20 E. Wieczorek, Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym [w:] Prawo Ubezpieczeń Gospodarczych. T. 1. Komentarz, pod red. Z. Brodeckiego, Warszaw 2010, s. 1134.

21 Rozumianego również jako określenie wiarygodności podmiotu wykonującego czynności pośrednictwa ubezpieczeniowego. Zob. P. Machnikowski, Prawne instrumenty ochrony zaufania przy zawieraniu umów, Wrocław 2010, s. 83 i n.

22 Ibidem, s. 86.

23 Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 221 KC, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Por. D. Fuchs, Ł. Szymański, Zróżnicowanie zakresu ochrony poszczególnych kategorii nieprofesjonalnych uczestników rynku ubezpieczeniowego, „Prawo Asekuracyjne” Nr 3/2012, s. 16–29.

24 P. Sztompka, Zaufanie. Fundament społeczeństwa, Kraków 2007, s. 122–125.

25 Ibidem, s. 153–217.

26 Jako że od brokera ubezpieczeniowego wymaga się zachowań o charakterze powierniczym, wynikającym z wykonywanych przez niego czynności doradczych. Więcej w kwestii czynności powierniczych – ibidem, s. 106–107.

27 Ibidem, s. 177–178.

28 Zgodnie z danymi KNF na dzień 31.12.2012 r., liczba zarejestrowanych agentów ubezpieczeniowych wynosi 34 300 podmiotów, natomiast osób wykonujących czynności agencyjne to 152 200 osób, zob. http://www.knf.gov.pl.

29 Zgodnie z danymi KNF, ogólna liczba podmiotów wykonujących działalność brokerską na dzień 31.12.2012 r. wyniosła 1098, z czego 1074 podmioty wykonywały działalność w zakresie ubezpieczeń, a jedynie 24 w zakresie reasekuracji, za: http://www.knf.gov.pl.

30 Za uznaniem brokera ubezpieczeniowego za zawód zaufania publicznego, co jest kontrowersyjne, przemawia pogląd M. Kuleszy w kwestii zaszeregowania określonych zawodów do tej grupy. Zob. M. Kulesza, Pojęcie zawodu zaufania publicznego [w:] Zawody zaufania publicznego a interes publiczny – korporacyjna reglamentacja versus wolność wykonywania zawodu, materiały konferencyjne, pod red. W.J. Wołpiuk, Senat Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 2002. Autor ten przyjmuje, że „ocenianie zawodów w kontekście przesłanek ich wykonywania jest zasadne, o ile będą one miały jakiekolwiek znaczenie w systemie ochrony wartości, bądź też szczególnego „interesu społecznego”.